Tôi từng làm người chăm sóc tại viện dưỡng lão suốt m10 năm và đã chứng kiến quá nhiều cảnh đời khi con người bước vào tuổi xế chiều.
Có thể bạn sẽ không tin, nhưng rất nhiều người cao tuổi sở hữu hàng triệu đô la trong tài khoản ngân hàng lại thường ngồi co ro trong một góc, trầm tư và lặng lẽ. Ngược lại, cũng có những người chỉ có khoản tiết kiệm bình thường nhưng vẫn vui vẻ trò chuyện, cười đùa cùng mọi người.
Vậy tiền bạc có thực sự mua được một tuổi già bình yên hay không? Tôi nghi ngờ điều đó.
Những người đáng thương nhất trong viện dưỡng lão không phải là những người thiếu tiền, mà là những người không có tiếng nói trong bất kỳ quyết định nào liên quan đến chính cuộc sống của mình.
Ảnh minh họa
Bà Lý là một trong số đó. Trước khi nghỉ hưu, bà từng là giáo viên và có trong tay ít nhất 7- 800 nghìn nhân dân tệ. Thế nhưng, sổ tiết kiệm của bà lại nằm trong tay con trai.
Bà muốn ăn cá hấp cũng phải chờ con trai “duyệt” vào cuối tuần. Khi đầu gối đau và muốn đi bệnh viện, con trai bà chỉ trả lời qua điện thoại: “Để con xem xét thêm đã”.
Có lần, bà bị tim đập nhanh giữa đêm, người chăm sóc đề nghị gọi xe cấp cứu và liên lạc với gia đình, nhưng con trai bà nói: “Để mai con đến rồi nói chuyện với bà”.
Đêm đó, bà Lý thức trắng đến rạng sáng. Tiền là của bà, nhưng bà không có quyền quyết định sẽ tiêu vào việc gì và tiêu ở đâu. Cảm giác ấy còn bức bối và đau đớn hơn cả việc không có tiền.
Bạn có thể hình dung được không, trong viện dưỡng lão, dấu hiệu đầu tiên cho thấy một người già có khỏe mạnh hay không không nằm ở việc họ ở phòng đơn hay phòng đôi, mà là họ có thể tự mình ra ban công tắm nắng hay không.
Ở đây có một cụ ông họ Trần, là công nhân đã nghỉ hưu với số tiền tiết kiệm rất ít, sống trong căn phòng bốn người đơn giản nhất. Thế nhưng ngày nào ông cũng tự tắm rửa, chậm rãi đi đến phòng sinh hoạt để chơi cờ, và nhất quyết tự cài từng chiếc khuy áo. Tinh thần của ông hoàn toàn khác biệt, đôi mắt lúc nào cũng sáng rõ.

Ảnh minh họa
Trái lại, chú Vương ở phòng đơn bên cạnh từng là một ông chủ giàu có, nhưng sau một cơn đột quỵ, chú bị liệt hoàn toàn. Chú cần người đút ăn, cần người xoay trở cơ thể. Dù con cái sẵn sàng chi tiền thuê người chăm sóc riêng, chú vẫn thường xuyên khóc mà không rõ lý do.
Có những điều, dù người chăm sóc giỏi đến đâu cũng không thể làm thay. Khi cơ thể không còn cử động được, cánh cửa trong lòng cũng dần khép lại, và đó là lúc phẩm giá bắt đầu mất đi.
Sau một thời gian làm việc, bạn có thể dễ dàng nhận ra người già nào thực sự được chăm sóc và người nào chỉ đang được “quản lý”.
Dì Triệu xuất thân từ vùng quê, không có nhiều tiền tiết kiệm, nhưng con gái dì gần như ngày nào cũng đến thăm. Cô không chỉ ngồi bên cạnh mà còn xoa bóp chân cho dì, thủ thỉ kể chuyện làng quê, chuyện con cái của người quen.
Nhìn cách con gái đối xử với dì, những người chăm sóc cũng tự nhiên chú ý hơn, nhẹ nhàng hơn mỗi khi giúp dì vệ sinh hay thay đồ.
Ngược lại, ông Tôn ở phòng bên cạnh từng là một lãnh đạo, tính khí nóng nảy và quen ra lệnh. Khi con cái ông đến thăm, họ chỉ bàn chuyện chia tài sản. Sau đó, ông bị liệt. Người chăm sóc vẫn làm mọi việc đúng quy trình, nhưng không ai muốn nán lại bên giường ông để lắng nghe những lời nói lắp bắp, rời rạc.
Phòng của ông là nơi yên tĩnh và lạnh lẽo nhất. Tiền bạc có thể giải quyết được điều này không? Đôi khi, chính sự tử tế và tình cảm tích lũy suốt đời mới là thứ mang lại hơi ấm khi con người về già.

Ảnh minh họa
Tôi từng chứng kiến một sự đối lập rất rõ rệt. Ở tầng ba, giáo sư Trương và vợ, đều là trí thức, có khoản tiết kiệm đáng kể và không có con. Họ đã sớm lập thỏa thuận công chứng, chỉ định một sinh viên đáng tin cậy làm người giám hộ.
Ngày chuyển vào viện dưỡng lão, giáo sư Trương nói với chúng tôi rằng mọi việc của họ sẽ được thảo luận và quyết định cùng cậu sinh viên ấy. Họ chủ động lựa chọn các gói điều trị, quyết định khi nào cần bác sĩ tâm lý, thậm chí bàn bạc trước cả việc có nên đặt ống thở trong giai đoạn cuối đời hay không. Họ bình thản và điềm tĩnh hơn rất nhiều người khác.
Trong khi đó, ở tầng hai, bà Lưu có gia đình đông con và điều kiện tài chính tốt nhất lại phải chứng kiến ba người con trai liên tục cãi vã ngoài hành lang về việc ai sẽ trả tiền chăm sóc và ai có trách nhiệm thăm nom bà. Bà Lưu chỉ có thể giả vờ ngủ. Tiền bạc lúc này trở thành công cụ tranh giành, chứ không phải là bảo đảm cho sự bình yên.
Vậy liệu tiết kiệm được một triệu đô la, hay thậm chí nhiều hơn, có thể đảm bảo một tuổi già không lo âu hay không?
Trong viện dưỡng lão, tiền có thể mua được ga trải giường sạch sẽ, bữa ăn đều đặn và sự chăm sóc cơ bản, nhưng không thể mua được cảm giác an tâm rằng “tôi đang làm chủ cuộc sống của mình”, không mua được phẩm giá của việc “tôi vẫn tự làm được”, cũng không mua được một người thật sự muốn ngồi bên giường và lắng nghe bạn nói.
Tuổi già giống như một con tàu chậm rãi cập bến, điều quan trọng không phải là nó chở theo bao nhiêu vàng bạc, mà là bạn còn có thể tự lái con tàu ấy hay không, có ai đang chờ bạn hay không, và bến cảng phía trước là ấm áp hay lạnh lẽo.
Đôi khi tôi tự hỏi, liệu chúng ta có đang đi sai hướng khi quá lao lực để tích góp tiền cho tuổi già hay không. Nếu một ngày nào đó, khi bạn già đi, quyền quyết định không còn nằm trong tay bạn, cơ thể không còn nghe theo ý bạn, và thứ duy nhất còn lại chỉ là sự chăm sóc đúng mực nhưng xa cách, thì con số dài dằng dặc trong sổ tiết kiệm rốt cuộc có ý nghĩa gì?
Đó là sự bảo đảm cho an toàn, hay chỉ là một con số ngày càng lạnh lùng và vô cảm?