Ảnh minh họa
Ngành xuất khẩu gạo basmati của Ấn Độ đang đối mặt với một cú sốc lớn khi các lệnh trừng phạt mới nhằm vào Iran khiến dòng chảy thương mại với một trong những thị trường quan trọng nhất của mặt hàng này gần như bị đóng băng. Hàng hóa trị giá khoảng 2.000 crore rupee (tương đương hơn 240 triệu USD) hiện đang bị mắc kẹt tại các cảng quốc tế, trong khi các nhà máy xay xát và xuất khẩu ở miền bắc Ấn Độ chịu áp lực ngày càng lớn.
Theo Hindustan Times, các doanh nghiệp Ấn Độ đã phải tạm dừng giao gạo basmati cao cấp sang Iran sau khi Tehran rút lại chính sách trợ cấp tỷ giá đối với hàng nhập khẩu lương thực. Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh đồng rial Iran lao dốc mạnh do các lệnh trừng phạt của Mỹ bị siết chặt, làm chi phí nhập khẩu tăng vọt và khiến người mua Iran gặp khó khăn trong thanh toán.
Ông Ranjit Singh Jossan, Phó chủ tịch Hiệp hội các nhà máy xay xát gạo Punjab, cho biết việc đồng rial mất giá xuống mức thấp kỷ lục so với USD đã buộc chính phủ Iran phải chấm dứt cơ chế tỷ giá ưu đãi vốn được duy trì trong nhiều năm cho hàng thực phẩm. “Điều này khiến các nhà xuất khẩu không còn chắc chắn về khả năng thanh toán, nên nhiều lô hàng buộc phải dừng lại”, ông nói.
Trước đây, thương mại gạo giữa hai nước vẫn duy trì được nhờ cơ chế trao đổi hàng hóa, trong bối cảnh các kênh thanh toán ngân hàng với Iran bị hạn chế vì trừng phạt. Tuy nhiên, mô hình này suy yếu đáng kể sau khi Ấn Độ ngừng nhập khẩu dầu thô từ Iran, làm mất đi đối trọng quan trọng trong cán cân trao đổi.
Iran từ lâu là một trong những thị trường lớn nhất của gạo basmati Ấn Độ, với lượng nhập khẩu khoảng 1,2 triệu tấn mỗi năm, trị giá ước tính 12.000 tỷ rupee. Khoảng 40% lượng xuất khẩu này có nguồn gốc từ hai bang Punjab và Haryana, nơi tập trung các vùng trồng và nhà máy xay xát basmati lớn nhất nước.
Sự gián đoạn hiện nay đã bắt đầu tác động rõ rệt đến thị trường nội địa. Các nhà máy xay xát cho biết giá gạo basmati đã qua chế biến đã giảm 3–4 rupee/kg, làm gia tăng lo ngại rằng lợi nhuận của nông dân và doanh nghiệp sẽ bị thu hẹp nếu tình trạng này kéo dài.
Theo thông lệ, Iran thường tạm ngừng nhập khẩu gạo vào cuối tháng 6 khi bước vào vụ thu hoạch trong nước và mở lại mua hàng từ tháng 9. Các doanh nghiệp Ấn Độ thường tích trữ hàng trong giai đoạn này để chuẩn bị cho mùa bán mới. Tuy nhiên, việc nhập khẩu bị đóng băng đột ngột đã khiến hàng tồn kho tăng mạnh và dòng tiền của các nhà máy xay xát bị thắt chặt, ngay trước mùa thu mua tiếp theo.
Trong bối cảnh thị trường toàn cầu vẫn chịu tác động từ địa chính trị và trừng phạt, cú sốc từ Iran đang đặt ngành gạo basmati Ấn Độ trước một giai đoạn đầy bất định, với rủi ro lan rộng từ thương mại quốc tế đến thu nhập của nông dân trong nước.
Trước đó, Bộ trưởng Nông nghiệp Ấn Độ Shivraj Singh Chouhan cho biết, nước này đã vượt Trung Quốc trở thành nhà sản xuất gạo lớn nhất thế giới. Theo ông, sản lượng gạo của Ấn Độ đã đạt 150,18 triệu tấn trong niên vụ 2024-2025, so với 145,28 triệu tấn của Trung Quốc và đây là một thành tựu chưa từng có.