Siết cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ: Có giảm bất bình đẳng?

Thí sinh tìm hiểu thông tin tuyển sinh đại học năm 2025. Ảnh: Như Ý/Tiền Phong.

Theo thông tin từ Bộ GD&ĐT, dự thảo quy chế tuyển sinh đại học năm 2026 tập trung điều chỉnh ba nội dung lớn, trong đó có việc giảm mức điểm cộng khuyến khích đối với thí sinh sở hữu chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế từ 1-2 điểm.

Mỗi trường một kiểu

Chủ trương này được đưa ra trong bối cảnh thực tế tuyển sinh những năm gần đây có sự gia tăng mạnh mẽ cộng điểm ưu tiên cho chứng chỉ ngoại ngữ, tạo chênh lệch rõ rệt về cơ hội trúng tuyển giữa các nhóm thí sinh.

Ghi nhận trong tuyển sinh đại học năm 2025 cho thấy nhiều trường đại học đang áp dụng mức cộng điểm khá cao cho chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế. Đại học Hà Nội cộng khuyến khích từ 1-4 điểm, tùy theo mức điểm IELTS hoặc chứng chỉ tương đương. Đại học Luật TP.HCM cộng từ 1-3 điểm cho thí sinh có IELTS từ 5.5 trở lên.

Trong khi đó, quy chế tuyển sinh đại học năm 2025 của Bộ GD&ĐT quy định tổng điểm cộng khuyến khích không vượt quá 10% tổng điểm xét tuyển (tức tối đa 3 điểm với thang điểm 30). Thực tế cho thấy một số cơ sở đào tạo áp dụng riêng điểm cộng cho chứng chỉ ngoại ngữ đã tiệm cận hoặc vượt ngưỡng này, chưa tính đến các hình thức ưu tiên khác như giải học sinh giỏi quốc gia, cấp tỉnh.

Sự thiếu thống nhất trong áp dụng quy định, cùng việc ưu ái quá mức cho chứng chỉ ngoại ngữ, đã làm gia tăng khoảng cách giữa thí sinh ở khu vực thuận lợi - nơi có điều kiện tiếp cận ngoại ngữ và thí sinh vùng khó khăn.

TS Lê Anh Đức, Trưởng phòng Quản lý Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân, ủng hộ chủ trương giảm điểm cộng khuyến khích chứng chỉ ngoại ngữ. Theo ông, hiện nay, ngoại ngữ đã trở thành một kỹ năng phổ biến, không còn là năng lực cốt lõi để phân loại thí sinh.

Việc giảm điểm cộng là cần thiết nhằm đảm bảo công bằng tổng thể trong tuyển sinh. TS Lê Anh Đức đề xuất mức cộng tối đa không quá 1,5 điểm. Năm 2025, Đại học Kinh tế Quốc dân chỉ cộng tối đa 0,75 điểm cho chứng chỉ tiếng Anh.

Theo thống kê của trường, năm 2025, khoảng 22.000 thí sinh sử dụng chứng chỉ IELTS và các chứng chỉ ngoại ngữ khác để xét tuyển, tăng gần 50% so với năm 2024. Năm nay, Đại học Kinh tế Quốc dân duy trì ba phương thức tuyển sinh gồm tuyển thẳng, xét tuyển kết hợp và xét kết quả thi tốt nghiệp THPT.

Thí sinh trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025. Ảnh minh họa: Đinh Hà.

Rào cản “mềm”

Tuy vậy, theo đánh giá của nhiều chuyên gia, việc hạ điểm cộng khuyến khích chứng chỉ ngoại ngữ mới chỉ tác động đến một phần nhỏ của bài toán bất bình đẳng trong tuyển sinh. Mối quan ngại lớn hơn nằm ở xu hướng coi chứng chỉ ngoại ngữ là điều kiện bắt buộc hoặc tiêu chí loại trừ trong nhiều phương thức xét tuyển.

Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho biết trong tuyển sinh đại học năm 2026, trường áp dụng các phương thức xét tuyển thẳng, xét tuyển điểm thi tốt nghiệp THPT và xét tuyển kết hợp chứng chỉ tiếng Anh. Với phương thức xét tuyển kết hợp, thí sinh phải có chứng chỉ IELTS từ 6.5 trở lên.

Công thức xét tuyển gồm: Điểm quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ (hệ số 2), cộng với điểm Ngữ văn, Toán (hoặc Lịch sử đối với một số ngành), cùng điểm ưu tiên nếu có. Điều này đồng nghĩa với việc chứng chỉ ngoại ngữ trở thành “điều kiện loại tự nhiên” đối với những thí sinh không đáp ứng yêu cầu.

Ở phương thức xét tuyển bằng kết quả thi tốt nghiệp THPT, các nhóm ngành báo chí, nhóm ngành truyền thông đều yêu cầu môn tiếng Anh trong tổ hợp xét tuyển, thậm chí nhóm ngành truyền thông nhân hệ số 2. Như vậy, đối với những ngành có sức hút cao, thí sinh không có chứng chỉ ngoại ngữ hoặc không đăng ký thi tốt nghiệp THPT môn tiếng Anh gần như không có cơ hội trúng tuyển.

Thực tế tuyển sinh cho thấy ngoại ngữ đang trở thành “tấm hộ chiếu” trong hầu hết phương thức xét tuyển. Năm 2025, dư luận cũng ghi nhận tình trạng thiếu thống nhất trong quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ giữa các cơ sở đào tạo.

Cùng một chứng chỉ IELTS 5.5, Đại học Bách khoa Hà Nội quy đổi 9 điểm, trong khi Đại học Ngoại ngữ (Đại học Quốc gia Hà Nội) quy đổi 8,5 điểm. Sự chênh lệch này tiếp tục đặt ra vấn đề về tính công bằng và minh bạch trong tuyển sinh.

Hai năm gần đây, Bộ GD&ĐT đã điều chỉnh, siết chặt điểm ưu tiên khu vực đối với thí sinh vùng khó khăn.

Tuy nhiên, trong khi ưu tiên khu vực bị thu hẹp, chứng chỉ ngoại ngữ - vốn phổ biến ở nhóm học sinh vùng thuận lợi - vẫn được cộng điểm khuyến khích hoặc sử dụng như tiêu chí xét tuyển, tùy theo từng trường. Điều này khiến cơ hội tiếp cận các trường đại học lớn của thí sinh vùng khó ngày càng hạn chế, nhất là khi các em ít có điều kiện tham gia các kỳ thi riêng hoặc sở hữu nhiều yếu tố xét tuyển kết hợp.

Thống kê tại Đại học Kinh tế Quốc dân cho thấy năm 2025, chỉ khoảng 17,5% thí sinh trúng tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp THPT, trong khi khoảng 80% trúng tuyển qua phương thức xét tuyển kết hợp (gồm nhiều yếu tố kết hợp trong đó có chứng chỉ ngoại ngữ, điểm thi đánh giá năng lực của hai đại học quốc gia, điểm thi đánh giá tư duy…). Điều này phản ánh rõ sự dịch chuyển trọng tâm tuyển sinh sang các tiêu chí mà không phải mọi nhóm thí sinh đều có khả năng tiếp cận.

Từ thực tiễn trên có thể thấy việc giảm điểm cộng khuyến khích chứng chỉ ngoại ngữ là bước điều chỉnh cần thiết, song chưa đủ để giải quyết tận gốc bài toán công bằng trong tuyển sinh đại học.

Vấn đề cốt lõi nằm ở việc thiết kế chính sách tuyển sinh theo hướng bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục đại học một cách thực chất, đồng đều cho mọi nhóm thí sinh thay vì tạo ra những “rào cản mềm” ngay từ đầu vào.