Nhiều quốc gia ráo riết dự trữ ngũ cốc, đổ hàng chục tỷ USD xây kho tích trữ lương thực
Thị trường lương thực đang chứng kiến những biến động phức tạp.
Khi một quốc gia lo sợ và giữ lại nguồn cung, họ vô tình làm thắt chặt thị trường, đẩy giá lên cao và trực tiếp gây tổn thương cho những quốc gia nhập khẩu nghèo nhất. Những gì được coi là sự thận trọng ở quốc gia này lại có thể trở thành nguồn cơn của sự bất ổn ở một quốc gia khác.
Ngoài những tác động tiêu cực đến giá cả toàn cầu, việc duy trì các kho dự trữ khổng lồ còn mang lại những thách thức thực tế về chi phí và chất lượng. Ngũ cốc là loại hàng hóa đắt đỏ để lưu kho và rất dễ xuống cấp theo thời gian nếu không được luân chuyển khoa học. Bài học từ Trung Quốc với những kho ngô khổng lồ không còn khả năng làm thực phẩm, buộc phải chuyển sang sản xuất ethanol công nghiệp, vẫn còn nguyên giá trị cảnh báo.
"Đã từng có các quy tắc và quy định được thiết lập, đặc biệt là trong thập niên 1990 thông qua WTO… Nó chưa bao giờ hoàn hảo, nhưng nó tạo ra ý niệm rằng nếu có những căng thẳng lương thực cục bộ, chúng ta luôn có thể tìm đến thị trường toàn cầu," Neumann nói. "Niềm tin đó đã phai nhạt vì sự phân mảnh địa chính trị."
Chủ nghĩa phòng thủ
Điều đáng chú ý là sự trỗi dậy của các kho dự trữ không xuất phát từ tình trạng thiếu lương thực toàn cầu. Theo các nhà kinh tế, thế giới vẫn sản xuất đủ ăn. Vấn đề nằm ở khả năng tiếp cận trong tương lai.
Biến đổi khí hậu khiến hạn hán, lũ lụt và nắng nóng xảy ra đồng thời ở nhiều "vựa lúa", làm thời gian phục hồi bị nén lại và rủi ro thiếu hụt kéo dài gia tăng. Tại Ai Cập, Bangladesh hay Brazil, chính phủ mở rộng kho dự trữ không phải vì thị trường trống rỗng, mà vì không còn tin rằng thị trường sẽ luôn mở khi khủng hoảng ập đến.
Sau khi lũ lụt làm hư hại mùa lúa năm 2024 và tiếp tục vào đầu năm 2025, chính phủ Bangladesh đã triệu tập một lực lượng đặc nhiệm khuyến nghị mở rộng dự trữ khẩn cấp không chỉ với ngũ cốc mà còn bao gồm phân bón, dầu diesel và dầu ăn. Ngân sách 2025-202626 sau đó đã tăng kinh phí cho các kho dự trữ chiến lược, dù nguồn cung toàn cầu vẫn ổn định.
Tại Brazil, chính phủ của Luiz Inácio Lula da Silva bắt đầu tái thiết các kho dự trữ lương thực công đã bị dỡ bỏ dưới các chính quyền trước đó.
"Mục tiêu của chúng tôi là bảo đảm chủ quyền lương thực và giải quyết các biến động giá phần lớn do biến đổi khí hậu gây ra," ông Paulo Teixeira, Bộ trưởng Phát triển Nông thôn và Nông nghiệp Gia đình Brazil, nói.
Ngân hàng Thế giới gọi đây là xu hướng "nội hóa rủi ro": các quốc gia, kể cả những nước hội nhập sâu vào thương mại toàn cầu, đang có động thái tự phòng thủ trước những bất ổn mà trước đây họ thường chia sẻ với thị trường quốc tế.
Các nghiên cứu về khủng hoảng lương thực 2007-2008 cho thấy chính các lệnh cấm xuất khẩu và tích trữ phòng ngừa đã khuếch đại giá cả, ngay cả khi mùa màng không quá xấu. Kịch bản tương tự đã lặp lại sau cuộc xung đột ở Ukraine. Nguy cơ lớn nhất không nằm ở một kho dự trữ riêng lẻ, mà ở hiệu ứng dây chuyền: khi một số nước bắt đầu phòng thủ, các nước khác buộc phải làm theo.
Giới kinh tế lập luận rằng thương mại, dù không hoàn hảo, vẫn thích ứng được ngay cả trong khủng hoảng. Nhưng với các chính phủ, câu hỏi không phải là hiệu quả kinh tế tối ưu, mà là trách nhiệm bảo đảm người dân có lương thực và năng lượng trong kịch bản tồi tệ nhất.
Sự trở lại của các kho dự trữ lương thực vì thế không chỉ phản ánh nỗi lo về khí hậu hay chiến tranh, mà còn đánh dấu một bước ngoặt tư duy. Thế giới đang dần rời xa niềm tin rằng thị trường toàn cầu luôn là điểm tựa cuối cùng, để quay lại với một logic cũ kỹ nhưng quen thuộc: trong thời khắc sinh tồn, lương thực là quyền lực, và quyền lực không thể phó mặc cho may rủi.
*Nguồn: FT, Fortune, BI