Việc nhẹ lương cao: Cái bẫy quen dịp cận Tết

Cận Tết Nguyên đán, thị trường lao động TP HCM bước vào cao điểm tuyển dụng. Doanh nghiệp (DN) tăng tốc tuyển dụng, người lao động (NLĐ) cũng tìm việc để có thu nhập trang trải, lo cho gia đình. Trong bức tranh tưởng như chỉ toàn cơ hội ấy, một "mặt trận" khác cũng nóng lên từng ngày: lừa đảo tuyển dụng và xuất khẩu lao động (XKLĐ) "ma" nở rộ, lan nhanh trên mạng xã hội.

Mồi nhử tinh vi

Chỉ cần vài phút lướt Facebook, TikTok, Zalo hay Telegram, không khó để bắt gặp hàng loạt lời mời gọi hấp dẫn: "việc nhẹ, lương cao", "nhận việc ngay", "làm tại nhà", "thu nhập 500.000 - 1 triệu đồng/ngày". Những dòng chữ ấy không đơn thuần là quảng cáo mà là mồi nhử tâm lý, được thiết kế để đánh trúng sự nôn nóng, thiếu thông tin và nỗi sợ thất nghiệp của NLĐ.

Bà Nguyễn Văn Hạnh Thục, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm TP HCM, nhận định các chiêu trò lừa đảo không mới nhưng ngày càng biến tướng. "Các đối tượng thường khai thác tâm lý muốn có thu nhập nhanh, ít ràng buộc, thủ tục đơn giản. NLĐ cần đặc biệt cảnh giác, bởi chỉ một quyết định vội vàng có thể phải trả giá rất đắt" - bà Thục cảnh báo.

Một thủ đoạn phổ biến là thu phí tuyển dụng dưới nhiều vỏ bọc như phí hồ sơ, phí đồng phục, phí giữ chỗ, phí đào tạo trước khi nhận việc. Những khoản tiền tưởng chừng không lớn này lại là "cửa ngõ" để kẻ xấu tiếp tục chiếm đoạt thêm. Trong khi đó, theo quy định pháp luật, NLĐ không phải đóng bất kỳ khoản tiền nào để được giới thiệu việc làm. Nhưng nhiều người vẫn chấp nhận chi tiền vì sợ "mất cơ hội" hoặc tin rằng đó là "thủ tục bắt buộc".

Song song đó là những lời hứa hẹn phi lý: không cần kinh nghiệm, làm vài giờ mỗi ngày nhưng thu nhập cả triệu đồng. Không ít nạn nhân sau đó bị lôi kéo vào các mô hình bán hàng đa cấp trá hình, "nhiệm vụ ảo" hoặc hình thức chiếm đoạt tài sản tinh vi. Các đối tượng thường sử dụng tài khoản ảo, tổ chức phỏng vấn online, yêu cầu chuyển tiền đặt cọc, mua hàng "trải nghiệm" hoặc cung cấp giấy tờ cá nhân. Khi đạt mục đích, chúng lập tức cắt liên lạc, xóa dấu vết.

Nếu các "bẫy việc làm" trong nước thường khiến nạn nhân mất vài triệu đồng, thì XKLĐ "ma" có thể cuốn sạch hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng. Chỉ cần gõ các từ khóa như "đi Nhật lương cao", "đi Hàn nhanh", "châu Âu không cần ngoại ngữ", mạng xã hội lập tức xuất hiện hàng trăm lời mời gọi: lương ngàn đô la, thủ tục thần tốc, bao đậu visa. Điểm chung của những lời quảng cáo này là nghe quá dễ để trở thành sự thật.

Anh N.V.T (29 tuổi, quê Gia Lai) từng tin rằng mình sắp bước sang trang mới khi được một "công ty XKLĐ" trên Facebook cam kết đưa sang Nhật trong vòng 25 ngày, không cần ngoại ngữ, chỉ cần đóng trước 80 triệu đồng trọn gói. Với anh, đó là toàn bộ số tiền tích cóp, phải vay mượn thêm từ người thân.

Sau 3 lần chuyển tiền, thứ anh nhận lại chỉ là vài tờ giấy in mờ nhạt gọi là "hợp đồng nguyên tắc" và những lời hứa hẹn kéo dài. Khi tìm đến địa chỉ văn phòng ghi trên giấy tờ, anh mới bàng hoàng nhận ra nơi đó chưa từng tồn tại. Người môi giới đã chặn mọi liên lạc. Không chỉ mất tiền, anh T. còn gánh thêm khoản nợ ngân hàng và mất việc ở quê vì đã nghỉ để chuẩn bị xuất cảnh.

Người tìm việc cần đến những địa chỉ uy tín, được cấp phép để tìm cơ hội việc làm phù hợp. Ảnh: HUỲNH NHƯ

Tỉnh táo để nhận diện

Ông P.Q.H, Giám đốc một DN XKLĐ được cấp phép tại TP HCM, cảnh báo: "Không có chương trình hợp pháp nào có thể đi trong vài tuần, không cần đào tạo, không cần kiểm tra ngoại ngữ. Những lời quảng cáo như vậy gần như chắc chắn là lừa đảo". Theo ông, các chương trình chính thống đều phải qua tuyển chọn, đào tạo, ký hợp đồng rõ ràng và chịu sự quản lý của cơ quan chức năng.

Luật sư Trần Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Luật Nhật Việt, cho biết các đối tượng lừa đảo thường xây dựng kịch bản rất bài bản: dựng hình ảnh công ty hoành tráng, làm giấy phép giả, hợp đồng mẫu, thậm chí đăng ảnh những người được cho là "đã xuất cảnh thành công" để tạo lòng tin. Khi nạn nhân nghi ngờ, chúng kéo dài thời gian bằng nhiều lý do khác nhau. Đến lúc sự thật bị phơi bày, mọi dấu vết đã bị xóa sạch.

Nguy hiểm hơn, nhiều trường hợp không chỉ mất tiền mà còn vướng rủi ro pháp lý nghiêm trọng. Có người bị đưa đi theo diện du lịch rồi ở lại lao động trái phép, dẫn đến bị trục xuất, cấm nhập cảnh dài hạn. Có người bị lợi dụng mở tài khoản ngân hàng, vận chuyển hàng hóa phi pháp mà không hề hay biết; đến khi bị điều tra mới nhận ra mình đã trở thành một mắt xích trong đường dây phạm pháp.

Theo luật sư Tuấn, NLĐ chỉ được pháp luật bảo vệ khi giao dịch với DN có giấy phép, ký hợp đồng hợp lệ và có chứng từ thanh toán rõ ràng. "Chuyển tiền cho cá nhân, ký giấy tay, tin vào cam kết miệng đồng nghĩa với việc tự đặt mình vào thế yếu. Khi tranh chấp xảy ra, khả năng đòi lại tiền gần như bằng không" - ông phân tích.

Trong bối cảnh lừa đảo việc làm và XKLĐ "ma" diễn biến phức tạp, sự tỉnh táo của NLĐ là tuyến phòng thủ đầu tiên. Mọi lời hứa "nhanh - dễ - nhiều tiền" đều cần được đặt dấu hỏi. Mọi giao dịch thiếu hợp đồng, thiếu địa chỉ rõ ràng đều tiềm ẩn rủi ro. Riêng trong lĩnh vực XKLĐ, nguyên tắc cần nhớ là: chương trình hợp pháp không bao giờ "thần tốc", càng không thể mập mờ.

Cơ hội việc làm là có thật, nhưng chỉ dành cho những ai biết chọn đúng kênh, đúng nơi và đúng pháp luật. Còn với những "lối tắt" được vẽ ra bằng lời hứa ngọt ngào, cái giá phải trả rất có thể không chỉ là tiền bạc, mà là cả tương lai u ám.