Elon Musk đã đúng

Elon Musk đưa ra dự đoán về thị trường lao động khi có sự xuất hiện của robot và AI. Ảnh: Reuters.

CEO Tesla Elon Musk cho rằng trong vài thập kỷ tới, khi AI và tự động hóa được triển khai rộng khắp, công việc không còn là yếu tố bắt buộc như trước đây bởi AI và tự động hóa sẽ làm đa số công việc, không còn cần con người trực tiếp làm.

Khi đó, tiền bạc cũng sẽ mất dần ý nghĩa còn robot sẽ vượt số lượng lao động là con người và đảm nhận từ chăm sóc y tế đến các dịch vụ thiết yếu khác.

Nhận định của Elon Musk được đưa ra trong bối cảnh nhiều chính phủ bắt đầu cân nhắc các chính sách ứng phó với nguy cơ AI thay thế lao động. Tại Anh, báo cáo của Morgan Stanley cho thấy Anh là quốc gia chịu tác động mạnh nhất từ các đợt cắt giảm việc làm liên quan AI với mức giảm khoảng 8% trong 12 tháng qua.

Bộ trưởng phụ trách đầu tư Lord Jason Stockwood cho biết chính phủ đang xem xét áp dụng thu nhập cơ bản phổ quát (khoản hỗ trợ tiền mặt định kỳ, vô điều kiện do chính phủ chi trả cho toàn bộ người dân) nhằm hỗ trợ người lao động ở những ngành có nguy cơ bị AI thay thế.

“AI có thể tạo ra những lợi ích lớn về năng suất và của cải, nhưng mối nguy trước mắt là nó làm trầm trọng thêm bất bình đẳng, khiến một nhóm rất nhỏ tinh hoa siêu giàu ngày càng giàu hơn do nắm giữ vốn và công nghệ", ông Stockwood nhận định.

Cũng bàn về AI, nhận định về tác động của công nghệ này đối với việc làm hiện còn nhiều trái chiều. Theo Fortune, một số lãnh đạo doanh nghiệp coi AI là động lực tạo việc làm mới, trong khi những người khác cảnh báo về sự đảo lộn toàn diện thị trường lao động.

Trong một bài viết gần đây, CEO Anthropic Dario Amodei cho rằng AI sẽ gây tác động “đặc biệt đau đớn” bởi nó không chỉ thay thế từng công việc cụ thể mà còn đóng vai trò như một dạng lao động tổng quát thay thế con người.

Thực tế, làn sóng cắt giảm nhân sự đã xuất hiện rõ trong ngành công nghệ. Amazon xác nhận cắt giảm 16.000 vị trí khối văn phòng, nối tiếp 14.000 đợt sa thải vào tháng 10/2025, dù doanh nghiệp này khẳng định các động thái không liên quan trực tiếp đến AI.

Trước nguy cơ AI làm gia tăng tình trạng mất việc, PGS Ioana Marinescu, chuyên gia chính sách công tại Đại học Pennsylvania (Mỹ), cho rằng thu nhập cơ bản phổ quát là một phương án cần được cân nhắc.

Theo bà, trong bối cảnh chưa thể dự báo chính xác quy mô cũng như thời gian thất nghiệp do AI gây ra, chính sách này có thể đóng vai trò như một giải pháp phòng ngừa.

PGS Marinescu chỉ ra rằng nhiều người thất nghiệp hiện phải dựa vào trợ cấp bảo hiểm, khoản tiền gắn với điều kiện phải có lịch sử việc làm trước đó. Điều này khiến nhóm thất nghiệp dài hạn hoặc gen Z - đối tượng được đánh giá là dễ bị tự động hóa thay thế - gặp khó trong việc tiếp cận hỗ trợ. Trong bối cảnh đó, thu nhập cơ bản phổ quát có thể trở thành mạng lưới an toàn hiệu quả cho những người mất việc.

Tuy nhiên, theo vị phó giáo sư, việc triển khai chính sách này cũng đi kèm không ít rủi ro. Người thu nhập thấp thường chỉ có thể tăng chi tiêu ở mức hạn chế do gánh nợ hoặc bị mắc kẹt trong các “bẫy nghèo đói”.

Bên cạnh đó, khi các tỷ phú công nghệ ngày càng giàu lên nhờ AI, khả năng họ sẵn sàng chia sẻ nguồn lực để tài trợ cho các chương trình thu nhập phổ quát vẫn là một dấu hỏi lớn.

“Chúng ta chưa biết rõ ai sẽ thắng, ai sẽ thua trong cuộc chuyển đổi này", PGS Marinescu nhận định, đồng thời bày tỏ lo ngại rằng những người hưởng lợi từ AI có thể đặt câu hỏi về việc phải gánh chi phí cho các vấn đề xã hội do công nghệ tạo ra.