Tục cúng ông Công, ông Táo của Việt Nam và các nước châu Á

Việt Nam là một trong những quốc gia châu Á duy trì tục cúng ông Công, ông Táo qua nhiều năm. Theo sách "100 điều nên biết về phong tục Việt Nam", "Táo" là tiếng Hán đọc theo âm Hán Việt, có nghĩa là bếp. Theo tín ngưỡng xưa, bếp có thần gọi là Táo Quân, Táo Vương hoặc Táo Thần, khẩu ngữ còn gọi là Táo Công. Cùng thời gian, Táo Công được đọc thành ông Táo. Hàng năm, ngày 23 tháng Chạp, các gia đình thường chuẩn bị lễ cúng tiễn ông Công, ông Táo lên chầu trời để báo cáo mọi việc tốt xấu của nhân gian. Ảnh: Ngô Tuyết Mai.

Theo sách "Việt Nam phong tục", người Việt quan niệm ba vị Thần Táo định đoạt phước đức cho gia đình. Phước đức này do việc làm đúng đạo lý của gia chủ và những người trong nhà. Bàn thờ thường đặt gần bếp, trên có bài vị thờ viết bằng chữ Hán. Thông thường, lễ cúng có cá chép vì người Việt cho rằng loài cá này có thể hóa rồng, giúp đưa ông Táo về trời. Ảnh: Việt Linh.

Trung Quốc cũng có tập tục tương tự. Ngày 23 tháng Chạp là thời điểm người dân Trung Quốc làm lễ tiễn Thần Bếp (hoặc Vua Bếp) về trời. Trước đây, các gia đình chuẩn bị lễ vật để dâng cúng, nay nhiều nơi chuyển sang nấu những món ngon để quây quần, thưởng thức. Theo tục lệ, vào ngày này, nhiều gia đình đốt tiền giấy làm “lộ phí” cho Thần Bếp. Gian bếp của nhiều gia đình cũng thường treo tranh Thần Bếp bởi vị thần này được tin là vừa trông coi việc bếp núc, sinh hoạt gia đình, vừa giữ vai trò răn dạy đạo đức các thành viên. Ảnh: VCG.

Dân gian Trung Quốc quan niệm Thần Bếp sẽ lên thiên đình báo cáo việc tốt - xấu của gia đình với Ngọc Hoàng để định thưởng phạt. Do đó, khi tiễn thần, người dân dâng đồ ngọt, nước sạch, đậu tương, thậm chí bôi đường lên miệng tượng thần với mong muốn thần “nói điều hay” cho gia chủ. Đến đêm Giao thừa, Thần Bếp cùng các vị thần khác được tin là trở lại trần gian đón năm mới. Người dân làm lễ nghênh thần bằng cách hóa kiệu giấy, ngựa giấy, rót ba chén rượu tiễn đưa. Sau đó, mỗi gia đình tiếp tục nghi thức cúng tổ tiên, khép lại chuỗi nghi lễ truyền thống dịp năm mới. Ảnh: The Star.

Hàn Quốc có tục cúng Thần Bếp vào ngày 29/12 hàng năm. Trong tín ngưỡng của người dân nước này, Thần Bếp được gọi là Jowangshin - người luôn gắn liền với không gian sinh hoạt gia đình. Theo các tài liệu lịch sử, tín ngưỡng thờ Jowangshin đã tồn tại hàng nghìn năm, ít nhất từ thời Tiền Tam Quốc. Sách Tam Quốc chí của Trung Quốc từng ghi nhận người Samhan của Hàn Quốc thờ một vị thần bếp trong khu vực phía tây của ngôi nhà. Ngày nay, dù không còn được thờ cúng rộng rãi, Jowangshin vẫn là một trong những vị thần quen thuộc nhất trong văn hóa Hàn Quốc. Ảnh: Korea Herald.

Trong nghi lễ dân gian, Jowangshin được xem là hiện thân trong bát nước đặt trên bàn thờ đất sét phía trên bếp, nơi mỗi sáng gia chủ thay nước và cầu may. Dân gian tin rằng Jowangshin ghi chép mọi việc trong nhà để báo lên trời. Còn trong thần thoại Jeju và nhiều truyện nghi lễ khác, Jowangshin có thể trừng phạt những người bất kính nhưng cũng sẵn sàng giúp đỡ người thành tâm. Ảnh: Travel-Stained.

Tại Singapore, tục thờ Táo Quân là truyền thống quan trọng của cộng đồng người Hoa, diễn ra vào ngày 23 hoặc 24 tháng Chạp âm lịch. Vào dịp này, các gia đình dâng lễ gồm bánh nian gao, trái cây sên, trà và đồ ngọt với mong muốn “làm ngọt” bản tấu trình của Táo Quân lên Ngọc Hoàng. Theo quan niệm dân gian, Táo Quân sẽ về trời để báo cáo việc tốt - xấu của gia đình trong suốt một năm qua. Ảnh: The Star.

Trong thời hiện đại, nhiều gia đình Singapore vẫn treo tranh hoặc đặt tượng Táo Quân trên bếp. Khi làm lễ cúng, một số người còn bôi mật ong lên miệng tượng thần để cầu Táo Quân “nói điều hay”. Sau khi được tiễn về trời trước thềm năm mới, Táo Quân sẽ được nghênh đón trở lại vào mùng 4 Tết âm lịch. Nghi lễ này cũng được xem là cách cầu chúc may mắn, bình an và tránh điều không thuận lợi trong năm mới. Ảnh: The Star.