Startup AI Serval đã âm thầm chốt một thỏa thuận đầu tư riêng với “ông lớn” vốn mạo hiểm Sequoia vào tháng 12, qua đó được định giá gần 400 triệu USD. Chỉ vài ngày sau, Serval công bố một cột mốc mới từ vòng gọi vốn tiếp theo, lần này, mức định giá đã vượt mốc 1 tỷ USD, chính thức đưa công ty gia nhập hàng ngũ “kỳ lân” được khao khát bậc nhất tại Thung lũng Silicon.
Cú nhảy vọt 600 triệu USD về định giá chỉ trong chưa đầy một tuần của Serval là ví dụ điển hình cho một chiến thuật gọi vốn đang ngày càng phổ biến trong những tháng gần đây, đặc biệt với các startup “hot” và các quỹ đầu tư mạo hiểm hàng đầu.
THỔI PHỒNG
Theo đó, một startup bán cổ phần cho nhà đầu tư dẫn dắt ở một mức định giá nhất định, rồi gần như đồng thời hoặc ngay sau đó chào bán thêm cổ phần cho các nhà đầu tư khác với mức định giá cao hơn nhiều. Kết quả là nhà đầu tư dẫn dắt ghi nhận khoản lãi lớn, ít nhất là trên giấy tờ còn startup có thể công bố và quảng bá một mức định giá cao vượt trội.
Trên thực tế, các startup từ lâu đã được định giá ở mức rất cao, thường không hoàn toàn dựa trên những thước đo tài chính khắt khe như cách nhà đầu tư đánh giá các công ty niêm yết. Ở một khía cạnh nào đó, giá trị của một công ty phụ thuộc vào mức giá mà nhà đầu tư sẵn sàng trả.
Tuy nhiên, theo một số nhà đầu tư mạo hiểm và chuyên gia kế toán độc lập, các thương vụ gọi vốn “liền kề” hoặc nhiều tầng định giá như vậy là điều tương đối mới mẻ và đặt ra câu hỏi về giá trị thực của startup trong bối cảnh cơn sốt đầu tư vào AI đang diễn ra.
“Cách làm này chắc chắn thổi phồng định giá”, ông Chris Douvos, nhà sáng lập AHOY Capital - một quỹ đầu tư vào các quỹ VC nhận định. “Nhà sáng lập và nhà đầu tư có thể ‘vũ khí hóa’ bảng cân đối kế toán của startup, thực hiện những khoản đầu tư rất lớn ở mức định giá rất cao nhằm phong vương cho một người chiến thắng và khiến các đối thủ không còn chỗ thở”.
Theo dữ liệu từ công ty phần mềm tài chính Carta, tần suất các thương vụ kiểu này đã tăng mạnh trong quý IV năm ngoái, với khoảng 20 thương vụ diễn ra trong 6 - 12 tháng gần đây. Giới đầu tư và các chuyên gia làm việc với startup cho biết con số này còn có thể tiếp tục tăng.
Xu hướng trên cho thấy sự thay đổi trong tâm lý thị trường. Một năm trước, các nhà sáng lập có thể nắm quyền quyết định phần lớn điều khoản đầu tư khi các quỹ VC đổ xô phân bổ vốn vào hàng loạt công ty AI mới nổi. Việc nhà đầu tư hiện có thể tự thiết kế những cấu trúc giao dịch có lợi cho mình cho thấy thị trường đã “hạ nhiệt” phần nào đối với một số doanh nghiệp, theo nhận định của các nhà đầu tư và chuyên gia định giá startup.
“Đây là cách để vẫn tạo cảm giác rằng công ty có định giá rất cao, trong khi nhà đầu tư dẫn dắt lại mua được với giá rẻ hơn”, ông Peter Wendell, nhà sáng lập quỹ Sierra Ventures đồng thời là giảng viên giảng dạy về vốn mạo hiểm tại Trường Kinh doanh Sau đại học Stanford phân tích. “Nhà sáng lập hoặc CEO đang cố gắng tạo ra hình ảnh giá trị cao nhất có thể”.
CEO Serval.
Serval và Sequoia đã ăn mừng cột mốc gọi vốn 1 tỷ USD bằng một video được dàn dựng công phu theo phong cách podcast, ca ngợi mô hình kinh doanh của công ty, sử dụng AI để giúp khách hàng tự động hóa các yêu cầu hỗ trợ và nhiều tác vụ khác. Trong video, ông Anas Biad, đối tác của Sequoia khẳng định: “Câu trả lời rất đơn giản. Câu trả lời là Serval”.
Theo dữ liệu của PitchBook, Serval từng được định giá khoảng 220 triệu USD vào tháng 10. Cùng thời điểm đó, doanh thu định kỳ hằng năm của startup chỉ vào khoảng 1 triệu USD. Sau các vòng gọi vốn liên tiếp trong tháng 12, nhân viên công ty đã bán cổ phần ở mức định giá lên tới 1,2 tỷ USD.
ĐỊNH GIÁ "TRÊN MẶT BÁO"
Một trường hợp tương tự là Aaru, startup thành lập vào tháng 3/2024 cũng đạt mức định giá “tiêu đề” 1 tỷ USD thông qua cấu trúc đầu tư nhiều tầng. Một nửa nhà đầu tư trong vòng gọi vốn mua cổ phần với mức định giá 450 triệu USD, trong khi nửa còn lại mua cổ phần ở mức 1 tỷ USD.
Các luật sư chuyên về tài chính startup cho biết phương thức gọi vốn này là hợp pháp và có thể tạo động lực cho các quỹ VC tham gia đầu tư. Tuy nhiên, không ít nhà đầu tư nói rằng họ sẽ từ chối những thương vụ như vậy. “Phần lớn các quỹ VC mà tôi làm việc cùng sẽ không tham gia những thương vụ nơi một số nhà đầu tư được hưởng điều khoản tốt hơn rất nhiều so với những người khác”, ông John Chambers, cựu CEO Cisco Systems và hiện là nhà đầu tư mạo hiểm cho biết.
Các vòng gọi vốn cũng ảnh hưởng trực tiếp đến chế độ đãi ngộ của nhân viên. Theo ông Previn Waas, đối tác phụ trách mảng phần mềm và IPO tại Deloitte, nhân viên startup thường được trả lương kèm quyền chọn cổ phiếu, cho phép họ mua cổ phần ở một mức giá cố định (giá thực hiện).
Khi định giá “trên mặt báo” tăng cao, giá thực hiện của quyền chọn cũng tăng theo, làm giảm tiềm năng lợi nhuận của người nắm giữ. Dù vậy, định giá tăng vọt cũng có thể giúp tài sản của nhân viên tăng đáng kể trên sổ sách.
Sự chú ý của truyền thông quanh một vòng gọi vốn thành công đặc biệt khi startup chạm mốc kỳ lân thường tạo ra lực đẩy mạnh mẽ. Trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt, việc nhanh chóng được nhìn nhận là “ông lớn” trong một lĩnh vực nhất định giúp startup thu hút khách hàng và nhân sự.
“Tuyển dụng sẽ dễ dàng hơn nhiều nếu bạn có thể nói với ứng viên rằng công ty của mình đã đạt danh hiệu kỳ lân 1 tỷ USD”, bà Ernestine Fu, nhà đầu tư tại Brave Capital nhận định.
Theo: WSJ