Căng thẳng tại Trung Đông đang gây ra các biến động khó dự báo cho thị trường phân bón thế giới. Với năng lực cung ứng khoảng 20 triệu tấn mỗi năm, khu vực này hiện giữ vị thế trung tâm xuất khẩu urê quy mô nhất toàn cầu.
Trong đó, Iran khẳng định vai trò nhà sản xuất amoniac hàng đầu và đóng góp từ 5 đến 6,5 triệu tấn urê hằng năm. Bên cạnh đó, các cường quốc sản xuất khác như Saudi Arabia với sản lượng trên 19 triệu tấn/năm, hay Qatar với 5,5 đến 6 triệu tấn urê/năm.
Theo Hiệp hội Phân bón Việt Nam, tuy chưa có thông tin cụ thể về biến động cung - cầu hay giá phân bón từ Hiệp hội Phân bón Thế giới, nhưng thị trường chắc chắn sẽ chịu tác động mạnh.
Hiện nay, một số quốc gia trong khu vực đã phải đóng cửa các nhà máy sản xuất amoniac vì lý do an ninh. Tại Ai Cập, các dây chuyền sản xuất urê cũng phải tạm dừng hoạt động do nguồn cung khí đốt bị gián đoạn. Tình hình sản xuất của các quốc gia lớn như Saudi Arabia, Qatar, UAE và Oman cũng đang nằm trong diện ảnh hưởng trực tiếp từ những căng thẳng quân sự này.
Eo biển Hormuz là một trong những tuyến vận tải đưởng biển quan trọng hàng đầu thế giới.
Rủi ro lớn nhất đối với ngành phân bón hiện nay tập trung tại eo biển Hormuz, tuyến vận tải chiến lược của thế giới. Theo dữ liệu từ CRU - hãng tư vấn và nghiên cứu thị trường quốc tế tại Vương quốc Anh, gần 1/3 lượng urê và 44% lượng lưu huỳnh xuất khẩu toàn cầu được vận chuyển qua khu vực này.
Ngoài ra, gần 1/5 lượng amoniac thế giới cũng được sản xuất hoặc vận chuyển qua các quốc gia phía tây eo biển. Thống kê hàng tháng cho thấy có khoảng 3 triệu đến 3,9 triệu tấn phân bón các loại đi qua eo biển Hormuz. Các mặt hàng này bao gồm lưu huỳnh, urê, amoniac và phosphate.
Nếu hoạt động vận tải tại đây bị gián đoạn nghiêm trọng, nguồn cung lưu huỳnh và urê toàn cầu có thể sụt giảm lần lượt ở mức 44% và 33%.
Căng thẳng tại eo biển Hormuz có thể tác động đến giá phân bón trên thế giới.
Các chuyên gia cũng chỉ ra rằng, bên cạnh việc nguồn cung gián đoạn, giá phân bón cũng có thể sẽ tăng trong thời gian tới. Nguyên nhân được chỉ ra là do tác động từ việc dầu mỏ tăng giá. Bởi, khí tự nhiên và dầu mỏ là yếu tố đầu vào cốt lõi để sản xuất phân đạm. Để sản xuất được một tấn urê, các nhà máy cần một lượng lớn khí tự nhiên để làm cả nguyên liệu đầu vào và nhiên liệu vận hành. Ngoài ra, quá trình sản xuất này cũng tiêu tốn rất nhiều điện năng và hơi nước.
Khi giá dầu tăng, giá khí và giá điện thường tăng theo, trực tiếp đẩy chi phí sản xuất phân bón lên cao. Sáng 3/3 theo bảng giá dầu thô giao dịch trên trang Trading Economics, giá dầu WTI giao ngay bán ra tăng vọt lên mức 70,7 USD/thùng, tăng 3,7 USD/thùng, tương đương mức tăng 5,56% theo ngày.
Giá dầu thô Brent giao dịch ở mức 77,6 USD/thùng, tăng 4,7 USD/thùng, tương đương mức tăng 6,54% so với phiên liền trước.
Như vậy, tính đến ngày hôm nay, bình quân giá dầu thô tháng 3 tăng từ 12% đến 15,3% so với giá bình quân tháng trước. So với cùng kỳ năm trước, giá dầu thô thế giới tăng từ 3,5% đến hơn 8,45%.
Giá dầu lên cũng ảnh hưởng trực tiếp đến giá phân bón.
Chi phí vận tải cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành giá phân bón trên thị trường. Hiện nay, eo biển Hormuz đang gánh vác 40% lưu lượng urê và 20% lượng khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu. Dù chưa có tuyên bố đóng cửa chính thức, nhưng những cảnh báo từ các lực lượng quân sự trong khu vực đã khiến hoạt động giao thương gặp khó khăn.
Nhiều công ty vận tải quốc tế đã quyết định tạm dừng hành trình hoặc cho tàu neo đậu để tránh rủi ro. Các hãng bảo hiểm cũng bắt đầu tăng mức phí hoặc hủy hợp đồng đối với các tàu vận tải đi qua khu vực này. Tình trạng này đang tạo ra những rào cản lớn cho việc duy trì dòng chảy hàng hóa nông tư liệu xuyên quốc gia.
Thị trường phân bón thế giới vận hành theo cơ chế mở nên các biến động này sẽ tác động trực tiếp tới Việt Nam. Các doanh nghiệp trong nước đang theo dõi sát diễn biến để chủ động điều chỉnh kế hoạch kinh doanh. Việc đa dạng hóa nguồn cung và chuẩn bị các kịch bản ứng phó được coi là yếu tố then chốt để hạn chế tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp và giá lương thực trong thời gian tới.