Lễ hội Đập trống: Nét văn hóa độc đáo của người Ma Coong

Lễ hội độc đáo giữa núi rừng

Năm nào cũng vậy, đúng ngày 16 tháng Giêng, chính quyền địa phương cùng cộng đồng người Ma Coong, xã Thượng Trạch, tỉnh Quảng Trị (trước sáp nhập thuộc huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình), lại tổ chức Lễ hội Đập trống. 

Lễ hội không chỉ để cúng Giàng, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, vạn vật sinh sôi mà còn là dịp cho những đôi trai gái gặp gỡ, hẹn hò, trao cho nhau hẹn ước.

Lễ hội Đập trống được tổ chức vào ngày 16 tháng Giêng hàng năm.

Truyền thuyết xưa kể rằng vùng đất của người Ma Coong xuất hiện một con khỉ ác màu vàng, hằng đêm thường vào rẫy ngô, sắn. Từ khi có khỉ ác xuất hiện, dân bản liên tục bị mất mùa, đau ốm triền miên. Dân làng tìm cách đánh đuổi con khỉ ác bằng cách trống, khua chiêng.

Tiếng trống, tiếng chiêng cùng với sự giúp đỡ của Giàng đã xua tan nỗi lo sợ khỉ ác, mang lại yên bình cho dân bản. Từ đó, để tưởng nhớ đến vị già bản tiên tổ và cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, cứ đến ngày 16 tháng Giêng, đồng bào Ma Coong lại tổ chức lễ cúng tế và đánh trống. Hoạt động ấy dần hình thành lễ hội đập trống của người dân tộc Ma Coong sau này. 

Người dân tỉ mỉ căng da, ghép tang gỗ để hoàn thiện chiếc trống phục vụ lễ hội Đập trống.

Hoạt động văn hóa này đã tạo nên sự hòa quyện giữa con người với thiên nhiên và tình yêu đôi lứa của đồng bào Ma Coong ở phía tây Quảng Trị.

Năm nay, từ sáng sớm 4/3 (nhằm 16/1 Âm lịch), người dân bản Cà Ròong 1, đã tất bật chuẩn bị cho đêm hội. Người dựng sân khấu, người làm trống, người lo lễ vật, rượu cần, ché rượu… Tất cả đều chung tay để tạo nên một đêm hội lớn nhất trong năm.

Người dân tất bật chuẩn bị cho đêm hội.

Ông Đinh Hợp, bản Cà Ròong 1, phấn khởi cho biết: “Lễ hội Đập trống của người Ma Coong chúng tôi là nét văn hóa độc đáo đã duy trì qua nhiều thế hệ. Mỗi năm chỉ có một lần nên ai cũng háo hức, có gì góp nấy để đêm hội diễn ra trọn vẹn”.

Không khí chuẩn bị rộn ràng lan khắp bản làng giữa đại ngàn Trường Sơn, tạo nên một bức tranh sinh hoạt cộng đồng đậm bản sắc.

Trống vỡ là lúc trai gái được hẹn hò

Khi màn đêm buông xuống, không chỉ người Ma Coong mà du khách từ nhiều nơi cũng tìm về xã Thượng Trạch để hòa mình vào lễ hội.

Để chuẩn bị cho lễ hội, bà con Ma Coong đã làm trống bằng da trâu hoặc da bò, dựng trại, chuẩn bị đồ ăn để đón tiếp người dân bản khác về dự. 

Trống của người Ma Coong không giống như trống của người dưới xuôi. Tang trống được làm từ cây chi cúp – một loại cây thuốc rỗng, sống hàng mấy chục năm trong rừng sâu và có thể dùng hết năm này sang năm khác. Mặt trống được bịt bởi da một con trâu, bò to khỏe. Trống trong lễ hội được chằng bằng sợi dây mây rừng xâu chéo với nhau, rồi lấy những nêm tre nêm chặt lại, kéo cho mặt trống có hình thù kỳ quặc như “quả cầu gai”. Tiếng trống là hiện thân của tâm linh, của tiếng nói thần kỳ, như tiếng của người Ma Coong giữa rừng xanh không bị khuất phục bởi gió, mưa, thú dữ…

Mâm cỗ cúng Giàng được chuẩn bị gồm có: rượu cần, gà, cá, xôi, hoa chuối rừng, ngọn cây mây, thân cây đoác. Già làng Đinh Xon được cử làm chủ lễ cúng Giàng.

Mặt trống được làm từ da bò.

Già làng bày lễ vật được chuẩn bị gồm có: rượu cần, gà, cá, xôi, hoa chuối rừng, ngọn cây mây, thân cây đoác, thực hiện nghi thức cúng Giàng cầu cho trời đất phù hộ, dân bản mạnh khỏe, gia súc không dịch bệnh, mùa màng tươi tốt.

Kết thúc phần lễ là tiếng trống khai hội vang lên giữa núi rừng. Thanh niên trai tráng tranh nhau cầm dùi, dùng hết sức đánh trống thật nhanh, thật mạnh. Tiếng hô vang: “Roa lữ Giàng ơi!” (Sướng quá, vui quá trời ơi!) hòa cùng tiếng trống dồn dập tạo nên bầu không khí sôi động.

Sau phần Lễ là phần Hội, người tham gia cầm dùi, dùng hết sức đánh trống thật nhanh, thật mạnh.

Không chỉ người Ma Coong mà du khách từ nhiều nơi cũng tìm về xã Thượng Trạch để hòa mình vào lễ hội.

Mọi người quây quần bên ché rượu cần, men say lan tỏa, nhịp chiêng rộn ràng kéo dài suốt đêm.

Khoảnh khắc mặt trống bị đập thủng cũng là lúc đêm hội bước sang phần đặc biệt nhất. Những đôi trai gái yêu nhau nắm tay vào rừng chuyện trò, tìm hiểu.

Không khí sôi động của đêm hội.

Ông Nguyễn Trường Chinh, Phó Chủ tịch UBND xã Thượng Trạch cho biết: “Lễ hội Đập trống được tổ chức vào 16/1 Âm lịch hằng năm nhằm cầu mưa thuận gió hòa, nương rẫy tốt tươi, bản làng ấm no. Với những giá trị văn hóa đặc sắc, riêng có, năm 2019, lễ hội đập trống của người Ma Coong được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia".

Lễ hội đập trống của người Ma Coong từ lâu đã trở thành không gian văn hóa đặc biệt, nơi người Ma Coong gửi gắm niềm tin, ước vọng và gắn kết cộng đồng qua những nghi lễ truyền thống. Không chỉ là nếp sinh hoạt tinh thần thiêng liêng của đồng bào, lễ hội còn thu hút đông đảo du khách trong và ngoài tỉnh đến trải nghiệm, khám phá nét đẹp văn hóa độc đáo giữa đại ngàn Trường Sơn.

Qua lễ hội, hình ảnh con người và bản sắc Ma Coong được quảng bá rộng rãi, tạo thêm động lực phát triển du lịch địa phương. Đồng thời, đây cũng là dịp khơi dậy tinh thần đoàn kết, cổ vũ bà con tích cực lao động sản xuất, chung tay xây dựng bản làng ngày càng khởi sắc, ấm no và bền vững.