Để nâng cao nhận thức của người dùng Internet về quyền sở hữu trí tuệ, nhiều quốc gia trên thế giới đã ban hành những quy định nghiêm khắc, trong đó có cả mức phạt tiền lớn, thậm chí án tù, đối với hành vi phát tán hoặc truy cập nội dung “lậu”.
Thực tế, tình trạng xem phim, bóng đá trái phép không chỉ xảy ra tại Việt Nam mà còn phổ biến ở nhiều quốc gia. Trên các diễn đàn quốc tế, không ít người dùng vẫn thắc mắc vì sao việc xem miễn phí trên các website không chính thống lại bị coi là vi phạm pháp luật.
Nguyên nhân nằm ở bản chất của sản phẩm sáng tạo. Khi một bộ phim, bản nhạc hay bất kỳ tác phẩm nào được sản xuất và đưa ra thị trường, những người tham gia vào quá trình sáng tạo đều có quyền hưởng lợi từ thành quả đó. Vì vậy, các sản phẩm này được pháp luật bảo vệ nhằm tránh việc sao chép, phân phối hay khai thác khi chưa được sự cho phép của chủ sở hữu.
Điều này đồng nghĩa với việc truy cập và xem nội dung từ những nguồn không được cấp phép là hành vi trái pháp luật. Tương tự, việc tải các tệp nhạc, phim hay tài liệu từ những nguồn miễn phí không rõ xuất xứ cũng được xem là hành vi vi phạm bản quyền.
“Căn bệnh” tồn tại lâu năm
Thói quen xem nội dung miễn phí trên các trang web không bản quyền đã tồn tại từ lâu đối với một bộ phận khán giả. Từ đó, câu chuyện về các biện pháp bảo vệ quyền lợi cho nhà sản xuất lại một lần nữa được đem ra bàn luận.
Chỉ cần vài thao tác tìm kiếm đơn giản trên Google, người dùng có thể dễ dàng tiếp cận các nguồn phát phim hay bóng đá trái phép. Tuy nhiên, chính hành động này lại khiến các nhà sản xuất phải chịu thiệt hại đáng kể về doanh thu.
Trong khi đó, nhiều website “lậu” vẫn có thể thu lợi hàng trăm triệu USD dù không phải bỏ chi phí sản xuất hay mua bản quyền. Chẳng hạn, theo số liệu từ Hiệp hội Điện ảnh Mỹ (MPAA), hiện có khoảng hơn 700 triệu bộ phim và chương trình truyền hình được chia sẻ trái phép trên Internet, gây thiệt hại hàng tỷ USD cho ngành công nghiệp nội dung.
Báo cáo của Văn phòng Bản quyền Mỹ cũng khẳng định việc đăng tải, phát tán hoặc tải các sản phẩm phim, nhạc và tài liệu khi chưa được cho phép là hành vi trái pháp luật. Không chỉ người đăng tải, ngay cả người truy cập để xem lại nội dung đó cũng có thể bị coi là vi phạm bản quyền.
Theo thống kê của trang All Connect, bộ phim truyền hình Game of Thrones từng là tác phẩm bị tải và chia sẻ trái phép nhiều nhất trên Internet, với hơn 78,5 tỷ lượt tải trong năm 2015. Một khảo sát của Business Insider cho thấy 23% người tham gia không biết việc tải phim là bất hợp pháp, trong khi 32% cho rằng họ truy cập các nguồn “lậu” vì không muốn trả phí xem phim.
Ông Jim Gibson, Giám đốc Viện Sở hữu trí tuệ thuộc Đại học Richmond, giải thích rằng khi người dùng tải xuống một phần hoặc toàn bộ nội dung có bản quyền, dù dưới hình thức phát trực tuyến, thì vẫn được coi là tạo ra bản sao của tác phẩm, và điều đó là bất hợp pháp. Nếu tiếp tục chia sẻ nội dung đó cho người khác, hành vi này càng cấu thành vi phạm bản quyền rõ ràng hơn.
Theo nghiên cứu của Envision Ltd, Ấn Độ cũng nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ xem và tải phim trái phép cao. Nhiều bộ phim như Udta Punjab , Mohalla Assi , Paanch hay Tera Kya Hoga Johnny từng bị rò rỉ trên Internet trước khi ra rạp, thậm chí ở định dạng chất lượng cao.
Chi phí xem bản quyền cao, thu nhập người dân thấp hoặc mức sống đắt đỏ được xem là những yếu tố góp phần khiến tình trạng vi phạm bản quyền trở nên phổ biến.
Các quốc gia xử lý ra sao?
Theo luật sư Matt Huppertz, những người bị phát hiện chia sẻ phim trên các website trái phép có thể phải đối mặt với mức phạt từ 750 USD trở lên. Tờ USA Today từng đưa tin vào tháng 8/2019, FBI đã truy tố 8 người đàn ông vì hành vi sao chép và phát tán phim có bản quyền trên các trang web cá nhân.
Với người dùng Internet, nhiều người cho rằng việc sử dụng VPN có thể giúp họ truy cập các trang web “lậu” mà không bị phát hiện. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, điều này không đồng nghĩa với việc cơ quan chức năng không thể truy vết.
Ông Huppertz cho biết các cơ quan liên bang vẫn có thể sử dụng địa chỉ IP để theo dõi hoạt động truy cập. Các nhà cung cấp dịch vụ Internet hoàn toàn có thể xác định thiết bị nào đang truy cập các trang web vi phạm bản quyền, từ đó cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng nếu cần thiết. Nói cách khác, không ai hoàn toàn vô hình trên Internet.
Nhà báo Nelson Granados của Forbes nhận định rằng nếu ngành công nghiệp nội dung và chính phủ phối hợp chặt chẽ, tình trạng vi phạm bản quyền có thể được kiểm soát hiệu quả hơn. Một giải pháp khác là chặn truy cập các website chứa nội dung bất hợp pháp nhằm hạn chế nguồn phát tán.
Tại Ấn Độ, chính phủ đã áp dụng nhiều biện pháp nhằm giảm tình trạng xem phim trái phép, trong đó có giảm thuế dịch vụ để kéo giảm giá vé xem phim. Luật pháp Ấn Độ còn quy định án tù đối với người cố tình phát tán hoặc truy cập phim trái phép trên Internet. Tùy theo mức độ vi phạm, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc chịu án tù.
Ở lần vi phạm đầu tiên, người dùng có thể phải đối mặt với mức án từ 6 tháng đến 3 năm tù, cùng khoản tiền phạt từ 50.000 đến 200.000 rupee (khoảng 655 – 2.600 USD). Nếu tiếp tục tái phạm, hình phạt có thể nặng hơn. Ngược lại, trong trường hợp người dùng chứng minh được hành vi chỉ mang tính cá nhân, không nhằm mục đích thương mại, mức xử phạt có thể được giảm nhẹ.
Không chỉ là trách nhiệm của chính phủ
Việc xử lý vi phạm bản quyền trên Internet không thể chỉ dựa vào các biện pháp quản lý của chính phủ. Quan trọng hơn, đó còn là ý thức của mỗi người dùng.
Bởi lẽ, nếu không có nhu cầu xem hoặc tải nội dung trái phép, những website cung cấp nội dung “lậu” sẽ không còn đất sống. Nói cách khác, khi cầu không tồn tại thì cung cũng khó có thể hình thành. Tuy vậy, thay đổi thói quen và nâng cao nhận thức của người dùng vẫn là bài toán không dễ giải trong kỷ nguyên Internet.
Theo: Forbes, Business Insider