Chiêm ngưỡng cây vải cổ gần 300 năm “lưu giữ” cuộc đời đại danh y Hải Thượng Lãn Ông

Cây vải gần 300 năm tuổi trong khuôn viên chùa Tượng Sơn (xã Sơn Giang, tỉnh Hà Tĩnh). Cây cổ thụ này được xem như chứng nhân cho những năm tháng đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác gắn bó với mảnh đất nơi đây để nghiên cứu, hành nghề y và để lại nhiều giá trị cho y học dân tộc.

Giữa khoảng sân rộng, cây vải cổ thụ nổi bật với tán lá xòe rộng, tỏa bóng mát gần nửa khuôn viên. Thân cây xù xì, lớp vỏ sậm màu in hằn dấu vết thời gian. Từ một hạt giống nhỏ được gieo cách đây gần ba thế kỷ, cây lớn lên, lặng lẽ chứng kiến bao đổi thay của đất trời và con người nơi đây.

Theo lời người dân địa phương, cây vải gắn với Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác, bậc danh y nổi tiếng trong lịch sử y học Việt Nam. Khi vào đây sinh sống và hành nghề, ông đã mang theo hạt giống từ quê nội Hưng Yên và gieo xuống mảnh đất này, như một cách giữ lại ký ức.

Thời gian trôi qua, cây lớn dần, rễ bám sâu vào lòng đất, cũng như cuộc đời người thầy thuốc đã chọn gắn bó trọn vẹn với vùng núi rừng này. Đến nay, cây cao hơn 15 mét, chu vi thân hơn 2 mét, tán lá xòe rộng.

Mỗi mùa hè, những chùm vải chín đỏ nổi bật giữa nền lá xanh, khiến khoảng sân chùa như bừng sáng. Với người dân địa phương, đó không chỉ là trái ngọt của thiên nhiên mà còn được xem như “lộc lành”, biểu tượng của sự sống và lòng nhân ái vẫn được nuôi dưỡng qua thời gian.

Từ tán vải cổ, chùa Tượng Sơn hiện lên trọn vẹn trong vẻ cổ kính. Ngôi chùa được xây dựng từ thời Hậu Lê, khoảng thế kỷ XVIII, do bà ngoại của Hải Thượng Lãn Ông khởi dựng. Không chỉ là nơi thờ Phật, chùa còn là không gian sinh hoạt tâm linh của hai dòng họ Bùi và Lê Hữu, gắn bó mật thiết với cuộc đời vị danh y.

Trong giai đoạn từ năm 1760-1786, Hải Thượng Lãn Ông từng sống và làm việc tại đây. Khi ấy, chùa Tượng Sơn không chỉ là nơi tu hành mà còn là nơi ông khám, chữa bệnh cho người dân. Trong không gian thanh tịnh, ông bắt mạch, kê đơn, hỗ trợ điều trị, không phân biệt hoàn cảnh, luôn tận tâm với mọi người tìm đến.

Ngoài hành nghề y, ông còn miệt mài nghiên cứu dược liệu từ núi rừng Hương Sơn, ghi chép, đúc kết và phát triển nền y học cổ truyền. Tại đây, nhiều công trình lớn của ông đã được hoàn thiện, tiêu biểu là bộ “Hải Thượng Y tông tâm lĩnh”, một trong những bộ sách quan trọng của y học cổ truyền Việt Nam.

Theo Đại đức Thích Ngộ An, Phó Trụ trì chùa Tượng Sơn cho biết, trong khuôn viên chùa hiện có hàng chục cây cổ thụ, nhiều cây tuổi đời hàng trăm năm, nhưng cây vải vẫn mang ý nghĩa đặc biệt hơn cả. Cây nằm gần khu vực chính điện nơi Hải Thượng Lãn Ông từng khám bệnh và ghi chép y thư. Dưới tán cây là bức tượng của ông được đặt trang trọng, uy nghi. Gần ba thế kỷ trôi qua, cây vải vẫn xanh tốt giữa sân chùa. Không chỉ là một phần của cảnh quan, cây đã trở thành một phần ký ức văn hóa của địa phương.