Thị trường năng lượng tại các quốc gia tiêu thụ dầu lớn nhất châu Á đang bước vào giai đoạn báo động khi những nguồn cung dự phòng vốn dùng để đối phó với xung đột tại Vịnh Ba Tư bắt đầu cạn kiệt.
Suốt hơn 7 tuần diễn ra chiến sự, Trung Quốc và Ấn Độ đã nỗ lực bảo vệ nền kinh tế bằng cách tìm kiếm các giải pháp thay thế linh hoạt. Tuy nhiên, tình thế hiện nay cho thấy những lựa chọn này không còn duy trì được lâu. Các chuyên gia phân tích nhận định rằng, nguồn dầu giúp ổn định thị trường năng lượng khu vực trong thời gian qua sắp kết thúc.
Tình hình càng trở nên nghiêm trọng hơn khi hoạt động giao thương qua eo biển Hormuz rơi vào trạng thái đình trệ. Ngay cả những đơn vị vận tải chuyên phục vụ các nhà máy lọc dầu tư nhân của Trung Quốc vốn thường hoạt động kín tiếng cũng không còn dám mạo hiểm thử thách lệnh phong tỏa từ phía Mỹ.
Trong số các quốc gia nhập khẩu lớn, Ấn Độ hiện là bên dễ bị tổn thương nhất. Quốc gia này không chỉ phụ thuộc vào vùng Vịnh về dầu thô mà còn phụ thuộc nặng nề vào nguồn khí dầu mỏ hóa lỏng phục vụ nhu cầu nấu ăn của người dân.
Hiện nay, nguồn cung khí hóa lỏng đang rơi vào tình trạng thiếu hụt trầm trọng. Do nguồn dự trữ trong nước hạn chế, Ấn Độ đã buộc phải gia tăng nhập khẩu dầu từ Nga để bù đắp khoảng trống cung ứng. Các thương vụ này phần lớn vẫn được thực hiện dựa trên các điều khoản miễn trừ từ Mỹ.
Mặc dù các nhà máy lọc dầu tại Ấn Độ tuyên bố họ đã đảm bảo đủ nguồn cung cho tháng tới, nhưng giá dầu thực tế vẫn ở mức cao so với giai đoạn trước. Lượng dầu dự trữ trên các tàu biển đang sụt giảm với tốc độ rất nhanh.
Số liệu từ Oil Brokerage Ltd cho thấy vào giữa tháng 2, lượng dầu thô của Nga được lưu trữ trên biển đạt mức 20 triệu thùng. Tuy nhiên, con số này hiện đã giảm xuống dưới mức 5 triệu thùng. Một số đơn vị phân tích dữ liệu khác như Vortexa Ltd thậm chí ước tính con số này chỉ còn gần 3 triệu thùng.
Nguồn cung dầu mỏ, khí hóa lỏng của Ấn Độ đang sụt giảm.
Vấn đề an ninh vận tải qua eo biển Hormuz cũng đang đặt ra những thách thức lớn cho chính phủ Ấn Độ. Sau khi đạt được thỏa thuận song phương với Iran, Ấn Độ từng kỳ vọng vào một tuyến đường an toàn cho các tàu chở hàng.
Tuy nhiên, những diễn biến hỗn loạn vừa qua khi 2 tàu của nước này bị tấn công đã thay đổi hoàn toàn kế hoạch. Chính phủ Ấn Độ đã phải triệu tập đại sứ Iran và tạm dừng việc đưa tàu vào khu vực Vịnh để lấy hàng. Bộ Ngoại giao Ấn Độ khẳng định họ đang xử lý vấn đề này một cách rất nghiêm khắc với phía Tehran.
Các lệnh trừng phạt từ Washington cũng đang siết chặt vòng vây đối với nguồn cung từ Iran. Sau khi Mỹ cho phép giấy phép tạm thời đối với dầu Iran hết hạn, các nhà máy lọc dầu tại Ấn Độ đã hoàn toàn cắt đứt kênh tiếp cận này. Hệ quả trực tiếp là người tiêu dùng tại Ấn Độ đang phải đối mặt với đợt tăng giá dầu diesel trên diện rộng lần đầu tiên sau bốn năm. Việc tăng giá nhiên liệu kết hợp với sự suy yếu của đồng nội tệ dự kiến sẽ thúc đẩy lạm phát và kìm hãm tốc độ tăng trưởng kinh tế của quốc gia đông dân nhất thế giới.
Ở một vị thế khác, Trung Quốc có phần chủ động hơn nhờ chiến lược an ninh năng lượng dài hạn. Bắc Kinh hiện sở hữu hơn 1 tỷ thùng dầu dự trữ và có vị thế mặc cả lớn với tư cách là nước tiêu thụ hàng đầu. Tuy nhiên, Trung Quốc cũng bắt đầu cảm nhận được sức nóng từ việc giá cả leo thang.
Theo báo cáo từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế, nếu không có dòng dầu qua eo biển Hormuz, nguồn cung toàn cầu đã sụt giảm 10% trong tháng trước. Các nhà máy lọc dầu quốc doanh của Trung Quốc đã buộc phải cắt giảm sản lượng đầu ra. Áp lực đặc biệt đè nặng lên các nhà máy lọc dầu tư nhân, vốn đóng góp 1/5 công suất lọc dầu của cả nước, khi họ vừa phải đối mặt với giá vốn cao vừa gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn cung ổn định.
Hiện nay, lượng dầu của Iran đang vận chuyển trên biển ước tính còn khoảng 160 triệu thùng. Dù con số này vẫn ở mức khá cao so với lịch sử, nhưng áp lực từ các lệnh trừng phạt thứ cấp của Mỹ đang khiến các nhà sản xuất nhỏ gặp khó khăn trong việc duy trì sản lượng.
Các chuyên gia vận tải quốc tế cảnh báo rằng toàn bộ khu vực châu Á đang phải đối mặt với tình trạng nguồn cung rất hạn chế. Cuộc xung đột tại Vịnh Ba Tư đang gây ra những thiệt hại kinh tế lan rộng và không ngoại trừ bất kỳ quốc gia nào trong khu vực.