Năng lượng mặt trời đạt cột mốc quan trọng mới

Theo báo cáo Global Energy Review 2026 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), năng lượng mặt trời đã vượt qua mọi nguồn năng lượng khác về tốc độ tăng trưởng, đánh dấu một "cột mốc toàn cầu mang tính lịch sử" và mở ra kịch bản mới cho hệ thống năng lượng thế giới.

Trong năm 2025, tổng nhu cầu năng lượng toàn cầu tăng khoảng 1,3%, thấp hơn một chút so với mức trung bình của thập kỷ trước và thấp hơn nhiều so với năm 2024. Sự chậm lại này là do tăng trưởng kinh tế yếu hơn, thời tiết ôn hòa hơn ở một số khu vực và các công nghệ hiệu quả hơn.

Nhưng nếu nhìn vào điện năng, câu chuyện lại hoàn toàn khác. Nhu cầu điện năng tăng mạnh – khoảng 3%, hơn gấp đôi mức tăng chung của toàn bộ ngành năng lượng.

Nguyên nhân dẫn đến sự tăng trưởng này là do một số yếu tố: Điện khí hóa ngày càng tăng trong các tòa nhà và ngành công nghiệp, việc sử dụng xe điện ngày càng phổ biến, và nhu cầu điện năng ngày càng tăng từ các trung tâm dữ liệu.

Điều quan trọng là năng lượng mặt trời chiếm hơn 25% phần tăng trưởng cung năng lượng sơ cấp toàn cầu, và đây là lần đầu tiên một nguồn năng lượng tái tạo hiện đại dẫn đầu trong lĩnh vực này.

Khí đốt đứng thứ hai với khoảng 17%, cho thấy vai trò của nguồn năng lượng này vẫn quan trọng nhưng đang bị thu hẹp dần khi điện mặt trời "vượt mặt" về tốc độ mở rộng.

"Lượng tiêu thụ điện đang tăng nhanh hơn nhiều so với tổng nhu cầu năng lượng – và một nguồn năng lượng (năng lượng mặt trời) đang tăng trưởng nhanh hơn bất kỳ nguồn nào khác", ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành IEA, cho biết.

Và sự chuyển đổi đó đang diễn ra trong bối cảnh toàn cầu hỗn loạn: Bất ổn kinh tế, căng thẳng địa chính trị và thị trường năng lượng biến động.

"Trong bối cảnh thay đổi nhanh chóng hiện nay, các quốc gia ưu tiên khả năng phục hồi và đa dạng hóa sẽ có vị thế tốt nhất để quản lý sự biến động và cung cấp năng lượng an toàn và giá cả phải chăng trong những năm tới", ông Birol nói thêm.

Ảnh minh họa.

Cùng với điện mặt trời, các nguồn năng lượng tái tạo khác như thủy điện và năng lượng hạt nhân hiện đáp ứng gần 60% tổng mức tăng trưởng nhu cầu năng lượng toàn cầu.

Thậm chí, sản lượng điện từ các nguồn "sạch" còn vượt mức tăng cầu điện, có nghĩa là phần tăng thêm nhu cầu điện đã được năng lượng sạch bù đắp hoàn toàn, trong khi vai trò của nhiên liệu hóa thạch lại suy giảm dần.

Năng lượng mặt trời đã bổ sung khoảng 600 TWh điện trong năm 2025, mức tăng năm một lần lớn nhất từ trước đến nay đối với bất kỳ công nghệ phát điện nào.

Cùng lúc đó, pin lưu trữ tăng thêm khoảng 110 GW, trở thành công nghệ điện phát triển nhanh nhất, cho thấy hệ thống điện đang chuyển dần sang mô hình "mặt trời + lưu trữ" thay vì phụ thuộc vào than đá hay khí đốt.

Điểm mấu chốt từ báo cáo mới nhất của IEA không chỉ là việc năng lượng mặt trời có một năm kỷ lục, mà còn là hệ thống đang bắt đầu chuyển đổi một cách có thể đo lường được.

Nhu cầu điện đang tăng nhanh, và năng lượng sạch ngày càng đáp ứng được nhu cầu đó. Việc năng lượng mặt trời dẫn đầu tăng trưởng nguồn cung năng lượng toàn cầu có vẻ là câu chuyện lạc quan cách đây một thập kỷ. Giờ đây, đó là hiện thực.

Đồng thời, báo cáo cho thấy quá trình chuyển đổi vẫn còn chưa đồng đều. Tiêu thụ than đá đang giảm ở một số nơi và tăng ở những nơi khác. Lượng khí thải đang chững lại trên toàn cầu, nhưng không nhất quán giữa các khu vực.

Tuy nhiên, hướng đi đã rõ ràng: Điện khí hóa nhiều hơn, năng lượng sạch nhiều hơn, và áp lực lớn hơn lên nhiên liệu hóa thạch – đặc biệt là trong giao thông đường bộ. Và nếu tốc độ tăng trưởng xe điện tiếp tục duy trì ở mức này, nhu cầu dầu mỏ sẽ tiếp tục suy yếu.

Minh Đức (Theo Electrek, Net Zero Investor)