Hoãn xuất cảnh nếu nợ thuế 1 triệu: Cần siết đúng người, đúng lỗi, đúng mức độ

Nhận xét về đề xuất mới của Bộ Tài chính, nhiều chuyên gia tuy đồng tình với mục tiêu chính đáng là tăng cường kỷ luật tài chính và đảm bảo nghĩa vụ thuế được thực hiện nhưng cũng cho rằng cần nghiên cứu kỹ để điều chỉnh hợp lý, không thành mối lo với người dân.

Mức 1 triệu đồng là quá thấp

Ông Nguyễn Văn Phụng - nguyên Cục trưởng Cục Thuế doanh nghiệp lớn, Tổng cục Thuế - nhận định, việc siết quản lý đối với nhóm người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký là hợp lý vì cơ quan thuế sẽ khó liên hệ, khó xác minh hoạt động thực tế, khó thu hồi nợ với nhóm này. Cũng có thể trong số này sẽ có những doanh nghiệp ma, sử dụng hóa đơn không hợp pháp...cần phải kiểm soát kỹ.

Tuy nhiên, trên thực tế hiện nay nhiều người nợ thuế do nhiều nguyên nhân bất khả kháng. Ngay trên ứng dụng eTax cá nhân, việc nộp thuế online đôi khi gặp khó khăn. Vì vậy, ngành thuế cũng cần có cơ chế linh hoạt, phù hợp để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân trong những trường hợp này.

“Siết là cần thiết, nhưng quan trọng là siết đúng người, đúng lỗi và đúng mức độ. Nếu không, chính sách chống thất thu thuế có thể vô tình trở thành gánh nặng”, ông Phụng nêu ý kiến.

Đề xuất tạm hoãn xuất cảnh với người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký kinh doanh, còn nợ thuế từ 1 triệu đồng đang gây xôn xao dư luận. (Ảnh minh họa)

Ông Phụng cũng cảnh báo, nếu đề xuất trên được thông qua thì tác động sẽ rất rộng. Các hộ kinh doanh nhỏ, doanh nghiệp khởi nghiệp vốn thiếu kinh nghiệm kế toán, gặp khó khăn trong thủ tục giải thể dễ bị rơi vào tình trạng nợ thuế nhỏ lẻ. Việc ngăn chặn xuất cảnh chỉ vì nợ thuế từ 1 triệu đồng và không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký kinh doanh có thể gây khó cho người dân.

“ Nên có giải pháp linh hoạt như lắp đặt ki ốt điện tử tại cửa khẩu để người dân có thể nộp thuế trực tuyến ngay khi xuất cảnh, in hóa đơn xác nhận kèm hồ sơ. Ngoài ra, mức 1 triệu đồng cũng nên được xem xét lại, nâng lên phù hợp hơn để tránh ảnh hưởng quá rộng, vì nhiều trường hợp nợ thuế nhỏ chỉ do thiếu thông tin hoặc lỗi hệ thống.

Theo tôi, cơ quan thuế nên áp dụng quy định tạm hoãn xuất cảnh đối với trường hợp nợ thuế số tiền lớn hơn, thời hạn nợ thuế lâu hơn, hoặc có tình tiết tăng nặng như vi phạm nhiều lần, có thái độ chây ỳ" , ông Phụng đề xuất.

Nên phân tầng rủi ro

Đồng quan điểm, ông Mạc Quốc Anh - Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội - cũng cho rằng mức nợ 1 triệu đồng là rất thấp nếu gắn ngay với biện pháp tạm hoãn xuất cảnh.

Vì tạm hoãn xuất cảnh tác động trực tiếp đến quyền đi lại, hoạt động thương mại, công tác, ký kết hợp đồng, học tập, chữa bệnh, thăm thân của cá nhân. Vì vậy, chính sách thuế nên bảo đảm ba nguyên tắc là đúng đối tượng, tương xứng với mức độ vi phạm và có cơ chế bảo vệ người nộp thuế thiện chí.

Theo ông, khi đưa ra mức 1 triệu đồng, cơ quan soạn thảo cần nêu rõ đây không phải là đánh đồng với người đang hoạt động bình thường mà là cơ chế kiểm soát nhóm có dấu hiệu rủi ro cao.

“ Không nên bác bỏ hoàn toàn đề xuất này, nhưng cũng không nên áp dụng máy móc mức 1 triệu đồng như một ngưỡng tuyệt đối ”, ông Mạc Quốc Anh nêu quan điểm.

Cụ thể, nếu nợ 1 triệu đồng nhưng người nộp thuế cố tình bỏ địa chỉ, không phản hồi, không giải trình, có dấu hiệu tẩu tán, dùng hóa đơn bất hợp pháp, lập doanh nghiệp rồi bỏ lại nghĩa vụ thuế thì Nhà nước cần có công cụ mạnh.

Nhưng nếu đó là hộ kinh doanh nhỏ chuyển địa điểm thuê mặt bằng chưa cập nhật thông tin; cá nhân không biết còn khoản nợ nhỏ; lỗi do hệ thống, do kế toán hoặc thủ tục giải thể, chấm dứt mã số thuế chưa hoàn tất mà áp dụng ngay biện pháp tạm hoãn xuất cảnh là chưa phù hợp.

Ông Quốc Anh kiến nghị chính sách nên thiết kế theo hướng phân tầng rủi ro. Với khoản nợ nhỏ từ 1 triệu đồng đến dưới 5 triệu đồng, nên ưu tiên cảnh báo, nhắc nợ, cập nhật thông tin, cho phép giải trình, nộp ngay qua eTax hoặc VNeID.

Với khoản nợ từ 5 triệu đồng trở lên, quá hạn trong thời gian đủ dài và đã thông báo nhiều lần nhưng không phản hồi thì có thể xem xét biện pháp mạnh hơn.

Đối với trường hợp có dấu hiệu bỏ trốn, lập doanh nghiệp ma, mua bán hóa đơn, chiếm dụng tiền thuế hoặc cố tình né tránh nghĩa vụ, có thể áp dụng ngay cơ chế kiểm soát chặt mà không nhất thiết chỉ nhìn vào số tiền.

“ Nói cách khác, 1 triệu đồng có thể là ngưỡng cảnh báo quản lý, nhưng không nên là ngưỡng duy nhất để tạm hoãn xuất cảnh ", ông nêu quan điểm.

Chuyên gia khuyến cáo người dân cần chủ động tra cứu thông tin trên hệ thống của cơ quan thuế để kịp thời nắm được tình trạng của mình trước khi xuất cảnh.

Người nộp thuế cũng cần nâng cao trách nhiệm

Ở góc nhìn khác, luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín băn khoăn quy trình xác định đối tượng “không hoạt động tại địa chỉ đăng ký” đã thực sự chặt chẽ hay chưa.

Thực tế có trường hợp việc xác minh chưa kỹ, dẫn đến doanh nghiệp bị đưa vào diện “bỏ địa chỉ”. Khi đã rơi vào tình trạng này, việc khắc phục để quay lại hoạt động bình thường mất nhiều thời gian.

Bên cạnh đó, việc quan trọng không kém là cơ chế giải quyết cho người nợ thuế khi họ đã hoàn thành việc nộp thuế. Trong trường hợp người nộp thuế đã bị áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh, dù có thể hoàn thành nghĩa vụ thuế ngay, nhưng thời gian xử lý gỡ bỏ trong khoảng 24 giờ đôi khi không kịp đáp ứng nhu cầu đi lại, công tác nước ngoài. " Ngành thuế cần cân nhắc vấn đề này ", ông Được nêu quan điểm.

Với người nộp thuế, ông Được cũng khuyến nghị các cá nhân, doanh nghiệp cần chủ động tra cứu thông tin trên hệ thống của cơ quan thuế để kịp thời nắm được tình trạng của mình.

"Cơ quan thuế thường gửi văn bản nhiều lần và có thời gian chờ đợi mới thực hiện lệnh cưỡng chế chứ không phải cưỡng chế ngay. Vì thế, người nợ thuế có thời gian để hoàn thành nghĩa vụ thuế trước khi xuất cảnh. Đồng thời cần kiểm tra thông tin trên hệ thống nếu thuộc diện liên quan, tránh tình trạng để đến lúc ra sân bay mới gặp sự cố.

Với các khoản nợ nhỏ, việc áp dụng biện pháp mạnh có thể ảnh hưởng đến kế hoạch cá nhân. Tuy nhiên, về nguyên tắc, việc cưỡng chế vẫn cần thiết để bảo đảm tính nghiêm minh trong quản lý thuế" , ông Được khuyến nghị.