Làm gì trước tiếng ‘kêu cứu’ của trẻ từ chính mái ấm gia đình?

N hận diện nguy cơ bị bạo lực, xâm hại t ừ sớm

Trước những vụ việc nghiêm trọng xảy ra thời gian gần đây, anh Lê Hải Long - Phó Chủ tịch thường trực Hội đồng Đội Trung ương cho rằng, đây là hồi chuông cảnh báo đối với toàn xã hội về trách nhiệm bảo vệ trẻ em .

“Điều đau lòng là nhiều vụ việc xảy ra ngay trong chính gia đình, nơi lẽ ra phải là vòng tay bảo vệ đầu tiên của trẻ. Khi người lớn mất kiểm soát cảm xúc, thiếu hiểu biết hoặc xem bạo lực là cách dạy dỗ, trẻ em chính là người chịu tổn thương nặng nề nhất, cả về thể chất, tinh thần, thậm chí là tính mạng của các em”, anh Long chia sẻ.

Theo anh Long, mỗi vụ bạo lực, xâm hại trẻ em không chỉ là bi kịch của một gia đình mà còn là dấu hiệu cho thấy những khoảng trống trong hệ thống bảo vệ trẻ em ở cộng đồng. Nếu không phát hiện sớm và can thiệp kịp thời, những tổn thương đối với trẻ em sẽ để lại hậu quả lâu dài cho xã hội.

Bé trai 2 tuổi ở TPHCM nhập viện trong tình trạng lơ mơ, toàn thân bầm tím, đầu rách sâu do bị mẹ ruột và người tình bạo hành.

Theo anh Long, trong nhiều trường hợp, trẻ em bị bạo hành trong thời gian dài nhưng không được phát hiện hoặc không ai kịp thời lên tiếng. Điều đó cho thấy vai trò của hàng xóm, giáo viên, cán bộ cơ sở, tổ dân phố và cộng đồng dân cư là rất quan trọng. Khi thấy trẻ có dấu hiệu bất thường như thường xuyên bị thương tích, hoảng sợ, ít giao tiếp, nghỉ học nhiều ngày hoặc có biểu hiện bị kiểm soát, cô lập, người lớn xung quanh cần chủ động báo tin cho cơ quan chức năng, Tổng đài bảo vệ trẻ em 111 hoặc các tổ chức có trách nhiệm bảo vệ trẻ em.

“Ở nhiều vụ việc, những dấu hiệu bất thường đã xuất hiện trong thời gian dài nhưng chưa được phát hiện hoặc can thiệp hiệu quả. Điều này đặt ra yêu cầu cần nâng cao hơn nữa trách nhiệm của chính quyền cơ sở, cán bộ làm công tác trẻ em, tổ dân phố trong việc rà soát, theo dõi, hỗ trợ các gia đình có nguy cơ cao, không để những mâu thuẫn âm ỉ trong gia đình biến thành bạo lực đối với trẻ em”, anh Long nói.

Theo anh Long, nhà trường cũng cần được coi là một “điểm phát hiện sớm” rất quan trọng trong công tác bảo vệ trẻ em. Nhiều trẻ bị bạo hành thường có biểu hiện thay đổi tâm lý, sợ hãi, thu mình hoặc nghỉ học bất thường. Vì vậy, giáo viên chủ nhiệm, giáo viên làm Tổng phụ trách Đội, cán bộ tư vấn tâm lý học đường cần được quan tâm phát huy vai trò trong việc lắng nghe, nhận diện và hỗ trợ trẻ em có nguy cơ bị bạo lực, xâm hại.

Để góp phần giảm thiểu tình trạng xâm hại, bạo lực trẻ em, Trung ương Đoàn, Hội đồng Đội Trung ương và các cấp bộ Đoàn, Đội sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền về quyền trẻ em, kỹ năng tự bảo vệ, kỹ năng nhận diện nguy cơ bị bạo lực, xâm hại; đồng thời, tạo thêm nhiều kênh để trẻ em được bày tỏ, được chia sẻ và tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp nguy hiểm.

Các mô hình như hộp thư “Điều em muốn nói”, Hội đồng trẻ em, câu lạc bộ quyền trẻ em, diễn đàn trẻ em, các buổi sinh hoạt chuyên đề về phòng chống bạo lực, xâm hại trẻ em trong trường học sẽ tiếp tục được tổ chức Đoàn, Đội triển khai mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.

Giáo dục làm cha mẹ với nhóm gia đình có nguy cơ bạo hành trẻ

Anh Lê Hải Long cho rằng, bên cạnh việc xử lý nghiêm minh các hành vi bạo hành, bạo lực trẻ em, cần nhìn sâu hơn vào gốc rễ của vấn đề, đó là nhiều người lớn đang làm cha, làm mẹ nhưng chưa được chuẩn bị đầy đủ về kiến thức, kỹ năng và cả năng lực kiểm soát cảm xúc trong quá trình nuôi dạy con cái.

Vì vậy, công tác bảo vệ trẻ em không thể chỉ dừng ở xử lý hậu quả sau mỗi vụ việc đau lòng, mà cần chú trọng hơn đến giáo dục làm cha mẹ và phòng ngừa nguy cơ từ sớm. Đặc biệt, cần quan tâm tới các nhóm gia đình có nguy cơ cao như gia đình có hoàn cảnh khó khăn, gia đình tái hôn, cha mẹ trẻ, gia đình có mâu thuẫn kéo dài, người chăm sóc trẻ có dấu hiệu bất ổn tâm lý hoặc chịu áp lực lớn về kinh tế, đời sống.

Anh Long nhấn mạnh, giáo dục kỹ năng làm cha mẹ không phải là chuyện riêng của từng gia đình mà cần được coi là một nội dung quan trọng trong công tác bảo vệ trẻ em. Người lớn cần được trang bị kiến thức về quyền trẻ em, phương pháp nuôi dạy con tích cực, kỹ năng lắng nghe, đối thoại với trẻ, kiểm soát nóng giận và tìm kiếm sự hỗ trợ khi rơi vào khủng hoảng. Khi cha mẹ biết cách quản trị cảm xúc và ứng xử không bạo lực, nguy cơ trẻ bị tổn thương ngay trong chính gia đình sẽ giảm đi đáng kể.

Bên cạnh đó, cần xây dựng các kênh tư vấn tâm lý, hỗ trợ pháp lý, hỗ trợ kỹ năng làm cha mẹ và kết nối cộng đồng dành cho cha mẹ, người chăm sóc trẻ. Ở cấp cơ sở, nhà trường, tổ chức Đoàn - Đội, Hội Liên hiệp Phụ nữ, cán bộ dân phố, tổ dân cư cần phối hợp chặt chẽ hơn để nhận diện sớm những gia đình có nguy cơ, từ đó có hình thức thăm hỏi, tư vấn, hỗ trợ phù hợp.

“Không thể để trẻ em phải cất tiếng kêu cứu ngay trong chính mái ấm của mình. Một xã hội an toàn cho trẻ em không chỉ được đo bằng những bản án nghiêm khắc sau mỗi vụ việc, mà còn bằng khả năng phát hiện sớm và ngăn chặn tổn thương trước khi điều đau lòng xảy ra”, anh Long nhấn mạnh.