Đưa pháp luật học đường đến học sinh xã đảo ở Đà Nẵng

Khi "đùa cho vui" trở thành bạo lực

Báo cáo viên, cô Nguyễn Thị Thu Ba, Trưởng bộ môn Kinh tế - Luật, Trường Cao đẳng Quảng Nam, không mở đầu bằng luật. Cô đặt ra những tình huống rất quen: một nhóm bạn liên tục trêu chọc ngoại hình của một bạn trong lớp, rồi cùng nhau cô lập bạn đó; một học sinh quay clip cảnh xô xát rồi đăng lên mạng với caption hả hê; một bình luận ác ý được chia sẻ rộng rãi chỉ vì "cho vui". Cả sân trường lặng đi bởi đó không phải chuyện xa lạ.

Báo cáo viên Nguyễn Thị Thu Ba trao đổi với học sinh về cách nhận diện, phòng tránh bạo lực học đường.

Theo cô Ba, bạo lực học đường không chỉ là đánh nhau hay gây thương tích thể xác. Lời nói xúc phạm, miệt thị ngoại hình, bắt nạt tinh thần, đe dọa, cô lập hay bêu xấu nhau trên mạng xã hội đều là những hình thức bạo lực. Nhiều hành vi ban đầu bị xem là "đùa cho vui", nhưng nếu lặp lại nhiều lần và gây tổn thương cho người khác thì đã cấu thành bạo lực học đường, và người thực hiện hoàn toàn có thể phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Một điểm được nhấn mạnh trong buổi học: học sinh không nên im lặng khi bị bắt nạt hoặc chứng kiến bạn bè bị bạo lực. Sự im lặng không phải vô can, nó có thể khiến hành vi sai trái tiếp diễn, làm nạn nhân thêm tổn thương và tạo tâm lý xem nhẹ bạo lực trong môi trường học đường. Khi gặp tình huống bị đe dọa, xúc phạm hay bị phát tán hình ảnh cá nhân, các em cần bình tĩnh tìm đến giáo viên, cha mẹ hoặc người có trách nhiệm để được hỗ trợ kịp thời.

Buổi tuyên truyền giúp học sinh xã Tân Hiệp trang bị thêm kỹ năng tự bảo vệ bản thân trong trường học và trên không gian mạng.

Với học sinh chứng kiến sự việc, cô Ba thẳng thắn: đừng cổ vũ, đừng quay clip, đừng đăng lên mạng vì tâm lý hiếu kỳ. Việc lan truyền hình ảnh bạo lực không chỉ làm tổn thương thêm nạn nhân, mà còn có thể kéo theo hệ lụy pháp lý nghiêm trọng cho chính người phát tán. Một đoạn clip được chia sẻ thiếu suy nghĩ có thể trở thành bằng chứng buộc tội, không phải cho người bị đánh, mà cho người bấm nút chia sẻ.

Buổi tuyên truyền cũng hướng học sinh đến thói quen giải quyết mâu thuẫn bằng đối thoại, biết kiềm chế cảm xúc, không dùng bạo lực để thể hiện bản thân. Khi có xích mích, thay vì tụ tập, thách thức hay lôi kéo bạn bè vào mâu thuẫn, các em cần trao đổi thẳng thắn hoặc nhờ giáo viên chủ nhiệm, người lớn hỗ trợ.

Mạng xã hội, con dao hai lưỡi trong tay học sinh

Nếu phần bạo lực học đường khiến nhiều em giật mình nhìn lại, thì nội dung về an ninh mạng lại chạm đúng vào mối lo thường trực của các em mỗi ngày. Điện thoại thông minh, mạng xã hội, các nền tảng trực tuyến đã trở thành một phần không thể tách rời trong đời sống học đường, nhưng cũng là nơi tiềm ẩn không ít rủi ro mà nhiều em chưa lường hết.

Học sinh hào hứng tham gia trả lời các câu hỏi tình huống liên quan đến bạo lực học đường và an toàn mạng.

Cô Ba khuyến cáo học sinh không tùy tiện cung cấp họ tên, địa chỉ, số điện thoại, hình ảnh riêng tư hay mật khẩu tài khoản cho người lạ trên mạng. Các em cần thận trọng khi kết bạn với người không quen biết, tham gia nhóm kín, bấm vào đường link lạ hoặc tải ứng dụng không rõ nguồn gốc. Khi nhận được tin nhắn đe dọa, dụ dỗ hay yêu cầu cung cấp mã xác thực, học sinh cần báo ngay cho cha mẹ, thầy cô, đừng tự xử lý một mình.

Trách nhiệm khi sử dụng mạng xã hội cũng được nhắc đến rõ ràng: kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, không bình luận xúc phạm người khác, không đăng tải hình ảnh của bạn bè khi chưa được đồng ý. Trong môi trường mạng, nhiều hành vi tưởng như "vô hình", một bình luận, một lần tag tên, một bức ảnh được repost, nhưng vẫn có thể gây tổn thương thật và để lại hậu quả pháp lý thật.

Chương trình góp phần nâng cao ý thức ứng xử văn minh, trách nhiệm cho học sinh trong môi trường học đường.

Để tăng tính tương tác, chương trình còn lồng ghép các câu hỏi thực tế liên quan đến bạo lực học đường, cách sử dụng mạng xã hội và xử lý tình huống trên không gian mạng. Nhiều học sinh hào hứng tham gia trả lời, trao đổi trực tiếp với báo cáo viên và nhận quà tặng khi có câu trả lời đúng. 

Cách làm này giúp nội dung pháp luật trở nên gần gũi hơn, đồng thời khuyến khích học sinh chủ động suy nghĩ về những vấn đề các em có thể gặp trong đời sống hằng ngày. 

Điều khiến buổi học trở nên khác biệt là học sinh được chủ động lên tiếng. Qua các câu hỏi và tình huống trao đổi trực tiếp, nhiều em chia sẻ những gì từng gặp, một lần bị chụp ảnh đăng lên mà không hay biết, một tin nhắn lạ yêu cầu cung cấp tài khoản, một cuộc cãi vã trên mạng leo thang thành xô xát ngoài đời thực. 

Buổi tuyên truyền vì vậy không còn là một chiều, mà trở thành không gian để các em hiểu hơn về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của chính mình.

Với học sinh xã đảo Tân Hiệp, nơi khoảng cách địa lý đôi khi đồng nghĩa với khoảng cách tiếp cận thông tin, đây là hoạt động ý nghĩa, kịp thời. Pháp luật không phải điều gì xa xôi. Đôi khi, nó bắt đầu từ cách một học sinh chọn ứng xử với bạn bè ngay trong lớp học của mình.