Loại gỗ quý có mùi thơm đặc biệt
Loại gỗ này từ lâu đã được nhắc đến như một trong những dòng gỗ quý được ưa chuộng trong chế tác đồ nội thất, mỹ nghệ cao cấp. Không chỉ nổi bật bởi màu sắc, vân gỗ và mùi thơm đặc trưng, giáng hương còn gây chú ý vì thời gian sinh trưởng rất chậm, có tài liệu cho rằng phải mất hàng trăm năm, thậm chí tới khoảng 800 năm, cây mới đạt đến độ tuổi có thể khai thác cho những sản phẩm gỗ giá trị cao.
Tại Việt Nam, giáng hương không chỉ là một loài cây có giá trị kinh tế mà còn nằm trong nhóm thực vật rừng quý hiếm cần được quản lý, bảo vệ. Cũng chính vì độ quý hiếm này, những câu chuyện xoay quanh các cây giáng hương cổ thụ luôn thu hút sự chú ý lớn.
Loại gỗ này từ lâu đã được nhắc đến như một trong những dòng gỗ quý được ưa chuộng trong chế tác đồ nội thất, mỹ nghệ cao cấp. (Ảnh: Govi)
Giáng hương, thường được nhắc đến với tên khoa học Pterocarpus macrocarpus, thuộc họ Đậu. Loài cây này phân bố ở một số quốc gia Đông Nam Á như Myanmar, Campuchia, Lào, Thái Lan và Việt Nam. Ở nước ta, giáng hương từng được ghi nhận tại nhiều địa phương như Tây Nguyên, Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ.
Cây giáng hương thường cao khoảng 15-25m, thân thẳng, vỏ màu nâu xám. Một trong những điểm khiến loại gỗ này được đánh giá cao là mùi thơm dễ chịu, có thể lưu lại trên tay khi chạm vào. Gỗ có màu đẹp, vân rõ, chất gỗ cứng chắc, thường được dùng trong chế tác bàn ghế, tủ, sập, đồ mỹ nghệ hoặc các sản phẩm nội thất cao cấp.
Theo các tài liệu về thực vật rừng, giáng hương thường mọc ở độ cao khoảng 100-800m so với mực nước biển. (Ảnh: Báo Lâm Đồng)
Theo các tài liệu về thực vật rừng, giáng hương thường mọc ở độ cao khoảng 100-800m so với mực nước biển, thích hợp với những vùng có khí hậu nhiệt đới, lượng mưa tương đối ổn định. Tuy nhiên, do tốc độ sinh trưởng chậm và từng bị khai thác mạnh, nguồn giáng hương tự nhiên ngày càng khan hiếm.
Điều cần lưu ý là giáng hương không nên chỉ được nhìn nhận dưới góc độ "gỗ đắt tiền". Đây còn là loài cây có ý nghĩa bảo tồn. Theo danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm hiện hành, giáng hương quả to, tên khoa học Pterocarpus macrocarpus, thuộc nhóm IIA – nhóm thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm cần được quản lý chặt chẽ. Vì vậy, các hoạt động khai thác, vận chuyển, mua bán, chế biến đều phải bảo đảm nguồn gốc hợp pháp và tuân thủ quy định về lâm nghiệp.
Vì sao giáng hương có giá trị cao?
Giá trị của giáng hương đến từ nhiều yếu tố. Trước hết là chất gỗ bền, chắc, có màu sắc đẹp và mùi thơm riêng. Theo quan niệm dân gian, những món đồ làm từ gỗ giáng hương còn được cho là mang ý nghĩa may mắn, bình an, tài lộc cho gia chủ. Đây cũng là lý do loại gỗ này thường xuất hiện trong các sản phẩm nội thất cao cấp.
Một phần đặc biệt khác trên cây giáng hương là phần "nu", thường được gọi là nu hương. Đây là phần gỗ hình thành do quá trình sinh trưởng bất thường của cây, tạo nên những đường vân lạ, độc đáo. Chính sự khác biệt này khiến nu hương thường có giá trị cao hơn gỗ thông thường, đặc biệt khi được chế tác thành bàn ghế, tượng hoặc đồ mỹ nghệ.
Giá trị của giáng hương đến từ nhiều yếu tố. (Ảnh: Tiền Phong)
Trong các cuộc triển lãm, hội chợ đồ gỗ, những sản phẩm làm từ gỗ nu từng được giới chơi gỗ chú ý vì giá trị lớn. Tuy nhiên, với nhóm gỗ quý hiếm, yếu tố quan trọng nhất vẫn là nguồn gốc hợp pháp. Người mua cần thận trọng với các sản phẩm không rõ xuất xứ, nhất là khi giáng hương tự nhiên đang chịu áp lực bảo tồn.
Ngoài giá trị trong chế tác, giáng hương cũng được một số tài liệu nhắc đến với công dụng truyền thống. Tạp chí Môi trường & Cuộc sống từng cho biết cây giáng hương có thể được sử dụng trong một số bài thuốc, nhựa cây còn từng được dùng làm thuốc nhuộm màu đỏ. Dù vậy, trong bối cảnh hiện nay, giá trị bảo tồn của loài cây này cần được đặt lên hàng đầu.
Cây cổ thụ từng được trả giá hơn 25 tỷ đồng
Câu chuyện khiến giáng hương được chú ý nhiều hơn tại Việt Nam là trường hợp một cây nu hương đỏ cổ thụ có nguồn gốc từ thôn Yuk Kla, xã Đắk Liêng, huyện Lắk, tỉnh Đắk Lắk. Theo các bài viết từng đăng trên Dân Việt, Vietnamnet và , cây gỗ này sau đó được đưa về Thanh Hóa sau quá trình xin phép di dời.
Chủ nhân của cây từng chia sẻ rằng nhiều người đã tìm đến hỏi mua, trong đó có người trả giá tới 1 triệu USD, tương đương hơn 26 tỷ đồng, nhưng ông không bán. Đây là mức giá được chào mua theo lời nhân vật trong bài báo, không phải mức giá chung của mọi cây giáng hương cổ thụ. Dù vậy, câu chuyện này phần nào cho thấy sức hút rất lớn của những cây gỗ quý lâu năm, đặc biệt là những cây có phần nu độc đáo.
Chủ nhân của cây từng chia sẻ rằng nhiều người đã tìm đến hỏi mua, trong đó có người trả giá tới 1 triệu USD, tương đương hơn 25 tỷ đồng, nhưng ông không bán. (Ảnh: Dân Việt)
Trước khi được nhắc đến bởi mức giá triệu USD, cây hương cổ thụ ở Yuk Kla còn gắn với một câu chuyện khác. Theo Tuổi Trẻ, người dân địa phương từng coi cây hương cổ thụ như biểu tượng của làng, một dấu tích đặc biệt còn sót lại giữa bối cảnh nhiều cây rừng quý bị chặt hạ. Với họ, đó không chỉ là một thân gỗ có giá trị vật chất, mà còn là ký ức, là dấu mốc gắn với đời sống cộng đồng.
Ngày nay, các sản phẩm từ gỗ giáng hương xuất hiện trên thị trường chủ yếu phải có nguồn gốc hợp pháp, nhiều trường hợp là gỗ nhập khẩu được kiểm soát theo quy định. Với các loài gỗ quý hiếm như giáng hương, câu chuyện không chỉ dừng lại ở giá tiền hay độ sang trọng của sản phẩm, mà còn đặt ra yêu cầu bảo vệ tài nguyên rừng, bảo tồn những cây cổ thụ và kiểm soát nghiêm hoạt động khai thác, buôn bán trái phép.
Giáng hương vì thế vừa là một loại gỗ quý trong mắt giới chơi gỗ, vừa là lời nhắc về giá trị của những cánh rừng tự nhiên. Một cây cổ thụ có thể được trả giá hàng chục tỷ đồng, nhưng để hình thành nên giá trị ấy, thiên nhiên đã cần tới hàng trăm năm. Chính khoảng thời gian dài ấy mới là điều khiến loại gỗ này trở nên đặc biệt và cần được gìn giữ.