Theo thông tin từ các quan chức Mỹ được The New York Times dẫn nguồn ngày 31/5, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã phối hợp hướng dẫn khoảng 70 tàu thương mại di chuyển qua eo biển Hormuz trong vòng ba tuần qua.
Các chuyến đi này được thực hiện một cách kín đáo. Phần lớn tàu được cho là đã tắt thiết bị phát tín hiệu định vị (transponder) khi đi qua khu vực nhằm tránh bị phát hiện. Các quan chức Mỹ không tiết lộ loại tàu tham gia cũng như tuyến đường cụ thể, nhưng cho biết một số hành trình được bố trí xa bờ biển Iran hơn, có thể gần vùng biển Oman.
Theo phía Mỹ, các tàu đi sát bờ biển Iran mà không có sự cho phép từ Tehran có nguy cơ cao trở thành mục tiêu của máy bay không người lái hoặc tên lửa. Chính vì vậy, Mỹ đang tìm cách hỗ trợ các chủ tàu lựa chọn những hành lang hàng hải được đánh giá an toàn hơn.
Trước khi xung đột Mỹ - Israel với Iran bùng phát vào cuối tháng 2, eo biển Hormuz ghi nhận hơn 100 lượt tàu thương mại qua lại mỗi ngày. Trong khi đó, số tàu được Mỹ hỗ trợ hiện chỉ tương đương khoảng 3 chuyến/ngày, cho thấy hoạt động vận tải vẫn chưa trở lại bình thường.
Dù vậy, giới phân tích nhận định việc các tàu tiếp tục lưu thông dưới sự điều phối của Mỹ là tín hiệu tích cực đối với thương mại toàn cầu. Nhiều tàu đã mắc kẹt trong khu vực Vịnh Ba Tư suốt nhiều tuần, gây thiệt hại tài chính đáng kể và ảnh hưởng tới thủy thủ đoàn.
Một điểm đáng chú ý là tuyến đường do Mỹ hỗ trợ giúp các hãng tàu tránh phải xin phép hoặc trả phí cho Iran khi đi qua khu vực tranh chấp. Điều này diễn ra trong bối cảnh nguồn cung năng lượng toàn cầu chịu sức ép lớn do lưu lượng vận chuyển dầu khí qua Hormuz suy giảm mạnh.
Tuần trước, các quan chức Mỹ cho biết Washington và Tehran đã tiến gần tới một thỏa thuận có thể mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz. Tuy nhiên, mới đây Tổng thống Donald Trump được cho là đã đưa ra các điều kiện cứng rắn hơn đối với khuôn khổ đàm phán.
Trước đó, vào đầu tháng 5, Mỹ từng triển khai chiến dịch quân sự mang tên "Project Freedom" nhằm hỗ trợ tàu thuyền đi qua Hormuz, nhưng chương trình này nhanh chóng kết thúc sau khi vấp phải phản đối từ Saudi Arabia. Hiện nay, CENTCOM chỉ dừng ở mức trao đổi thông tin và điều phối hành trình thay vì hộ tống quân sự trực tiếp.
Trong tuyên bố mới nhất, người phát ngôn CENTCOM, Đại úy Tim Hawkins khẳng định lực lượng Mỹ vẫn tiếp tục liên lạc và phối hợp với các tàu thương mại muốn đi qua eo biển Hormuz một cách tự do và an toàn.
Dữ liệu từ công ty theo dõi hàng hải Kpler cho thấy từ ngày 1/3 đến 19/5 đã có 895 lượt tàu đi qua Hormuz. Hơn một nửa trong số này sử dụng tuyến đường gần Iran, khoảng 40% lựa chọn các hành trình không công khai tín hiệu hoặc không xác định được lộ trình.
Diễn biến mới cho thấy eo biển Hormuz vẫn là điểm nóng chiến lược của thị trường năng lượng toàn cầu, nơi Mỹ và Iran tiếp tục cạnh tranh ảnh hưởng trong khi các doanh nghiệp vận tải biển phải cân nhắc giữa lợi ích thương mại và rủi ro an ninh.