Quy hoạch TPHCM tầm nhìn 100 năm: Xoay trục từ ven sông thành đại đô thị

Biến sông, biển thành tài sản

Với diện tích hơn 6.700 km2, dân số trên 14 triệu người và hơn 300 km bờ biển sau hợp nhất, TPHCM đang xây dựng quy hoạch tổng thể tầm nhìn 100 năm nhằm định vị vai trò siêu đô thị biển, trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo mang tầm khu vực và quốc tế.

TPHCM cần xác định rõ vị thế và thế mạnh riêng biệt của mình.

Phát biểu tại hội thảo “Quy hoạch tổng thể TPHCM - tầm nhìn 100 năm”, ông Trần Bá Dương - Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng giám đốc Công ty CP Tập đoàn Trường Hải (THACO) cho biết, mong muốn được tham gia sâu rộng hơn vào Quy hoạch tổng thể TPHCM để bản quy hoạch không chỉ dừng lại là một bản đồ hiện trạng mà phải trở thành một “sự phát triển động”.

Ông Dương đặc biệt quan tâm đến các mục tiêu dựa trên Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị về phát triển TPHCM. Trong đó, mục tiêu đến năm 2030, GRDP đầu người đạt 14.000 USD và kinh tế số chiếm tỷ trọng 40% là những con số rất ấn tượng.

“Tuy nhiên, cần làm rõ khái niệm kinh tế số ở đây không chỉ là giao dịch mà là toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh và quản trị dựa trên công nghệ số như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và dữ liệu. Cần thảo luận sâu hơn về các cơ chế để doanh nghiệp có thể tham gia đầu tư gì vào hạ tầng cho nền kinh tế số này”, ông Dương đặt vấn đề.

Bên cạnh kinh tế số, giao thông tiếp tục được xem là một trong những điểm nghẽn lớn nhất đối với năng lực cạnh tranh của TPHCM. Theo ông Dương, tốc độ phát triển đô thị trong nhiều năm qua luôn vượt xa khả năng đáp ứng của hệ thống giao thông công cộng, đặc biệt là mạng lưới đường sắt đô thị. Do đó, bản quy hoạch cần đề xuất thêm các giải pháp giao thông di chuyển hiệu quả cho các vùng nội đô và khu vực lân cận để giải quyết triệt để những bất cập, “khập khiễng” hiện nay.

“Trong bối cảnh tất cả các tỉnh thành trong nước và các thành phố lớn trong khu vực đều đang phát triển mạnh mẽ, TPHCM cần xác định rõ vị thế và thế mạnh riêng biệt của mình. Chúng ta cần hướng tới phát triển các khu công nghiệp chuyên ngành tích hợp, kết hợp chặt chẽ giữa công nghiệp hỗ trợ trong nước với các doanh nghiệp FDI thay vì chỉ đề cập chung chung. Đồng thời, định hướng rõ ràng về các ngành công nghệ mới nổi như chip bán dẫn hay trí tuệ nhân tạo để có sự đầu tư đúng đắn”, ông Dương nói.

Trong khi đó, ông Nguyễn Quốc Kỳ, Chủ tịch Hội đồng quản trị Vietravel đề nghị, TPHCM cần thay đổi triết lý từ “bám sông, hướng biển” thành “bám sông, vươn biển” để không bị đóng khung hệ thống phát triển và phải xoay trục từ TPHCM ven sông thành đại đô thị vươn biển.

Theo ông Kỳ, nếu hình dung sông Sài Gòn là một trục tâm thì đuôi nằm ở cuối sông Sài Gòn thuộc Bình Phước cũ và mũi tên nằm ở Côn Đảo, hai cánh cung mở ra từ Tây Ninh dọc xuống Vĩnh Long, Lâm Đồng.

TPHCM cần thay đổi triết lý từ “bám sông, hướng biển” thành “bám sông, vươn biển”.

Với cách tiếp cận này, không gian biển của TPHCM sẽ không chỉ dừng ở Cần Giờ hay khu vực Cái Mép mà có thể mở rộng tới Côn Đảo. Thậm chí, cần nghiên cứu định hướng phát triển Côn Đảo thành cảng trung chuyển lớn trên biển Đông, đồng thời bảo tồn những giá trị đặc biệt của hòn đảo.

Ông Kỳ cho rằng, Việt Nam cần xác định rõ vị thế của mình tại châu Á vào năm 2045 để xây dựng mục tiêu phát triển phù hợp, bảo đảm năng lực cạnh tranh trong khu vực. TPHCM đang đối mặt tình trạng sụt lún ngày càng nghiêm trọng, kéo theo chi phí chống ngập rất lớn. Vì vậy, quy hoạch cần chú trọng các yếu tố môi trường, không chống lại thiên nhiên mà phải biến sông nước và biển thành tài sản chiến lược phục vụ phát triển kinh tế.

Cần cơ chế thử nghiệm

Ông Nguyễn Hoàn Vũ, Tổng giám đốc Tập đoàn Becamex nhận định, quy hoạch tổng thể TPHCM không đơn thuần là việc phân bố không gian vật lý, mà còn là một quy hoạch chiến lược mang tầm khát vọng của một siêu đô thị toàn cầu. Để thực hiện mục tiêu này, TPHCM cần bứt phá khỏi tư duy truyền thống, hướng tới kiến tạo không gian phát triển tích hợp vùng để hình thành một siêu đô thị đa cực.

Tổng giám đốc Becamex đề xuất 5 trọng tâm chiến lược cốt lõi và TPHCM cần tái định hình cấu trúc không gian thành 3 trục động lực. Theo đó, đồ án quy hoạch tổng thể TPHCM tầm nhìn 100 năm cần tích hợp và nâng tầm hệ thống các địa phương lân cận, chia TPHCM thành 3 cực động lực phát triển mạnh mẽ.

Trong đó, lõi trung tâm là trung tâm tài chính công nghệ toàn cầu, nơi hội tụ các dịch vụ quốc tế và các trụ sở của các tập đoàn đa quốc gia. Động lực phía Bắc và Tây Bắc đóng vai trò là bệ đỡ công nghệ, tập trung hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, khu công nghiệp thế hệ mới cùng các dịch vụ giáo dục, y tế chất lượng cao. Trong khi đó, khu vực đông nam được định vị là cực kinh tế biển, cửa ngõ thương mại quốc tế và trung tâm năng lượng xanh.

TPHCM cần bứt phá khỏi tư duy truyền thống, hướng tới kiến tạo không gian phát triển tích hợp vùng để hình thành một siêu đô thị đa cực.

Ông Vũ cũng đề xuất, lấy giao thông công cộng làm xương sống và TOD là công cụ đột phá. Giao thông công cộng phải đi trước mở đường, trong đó cần lấy mạng lưới đường sắt lưỡng dụng làm trục xương sống. TPHCM cũng cần sử dụng mô hình TOD để thu hồi thặng dư quỹ đất xung quanh các nhà ga, tạo nguồn vốn để tái thiết đô thị và đầu tư hạ tầng.

Tiếp đó là tái thiết vùng lõi và dịch chuyển không gian kinh tế tri thức. Lãnh đạo Becamex cho biết để giảm tải cho khu vực trung tâm, TPHCM cần quyết liệt di dời các cơ sở sản xuất cũ, mở rộng các trường đại học và cơ sở y tế lớn ra khu vực ngoại đô.

Vùng phía Bắc sẽ được quy hoạch sẵn các khu công nghiệp - đô thị - dịch vụ thế hệ mới để tiếp nhận sự dịch chuyển này. Quỹ đất dôi dư tại vùng lõi sẽ được giải phóng để kiến tạo các tổ hợp tài chính - thương mại mật độ cao, qua đó góp phần giải quyết ùn tắc và đưa TPHCM thoát bẫy thu nhập trung bình.

“Cuối cùng là đột phá về không gian thể chế. Một quy hoạch dù tốt đến đâu cũng khó thành công nếu thiếu hệ điều hành thể chế linh hoạt. Vì vậy, TPHCM cần một Luật Đô thị đặc biệt nhằm phân cấp, phân quyền triệt để. TPHCM cần áp dụng cơ chế thử nghiệm (sandbox) tại các khu tự do đổi mới sáng tạo, thu hút chất xám thế giới và xây dựng cơ chế tài chính đa lớp theo hướng lấy hạ tầng nuôi hạ tầng”, ông Vũ đề xuất.