NSND Trà Giang tuổi 84 sống một mình trong căn nhà ở TPHCM

NSND Trà Giang sinh năm 1942 tại Quảng Ngãi - cái tên do cha bà, NSƯT Nguyễn Văn Khánh, đặt theo dòng sông Trà quê nhà như nỗi nhớ quê hương. Năm 1954, khi mới 12 tuổi, bà theo gia đình tập kết ra Bắc. Năm 1959, Trà Giang thi đỗ trường múa nhưng chính người cha đã nói với con gái: "Con có gương mặt đẹp, sao không thi vào trường điện ảnh?". Câu nói này sau đó đã thay đổi cả cuộc đời bà.

Trà Giang trở thành sinh viên khóa I Trường Điện ảnh Việt Nam (1959-1962), cùng thế hệ với các diễn viên Kim Chi, Thúy Vinh, Lâm Tới. Năm 1961, bà xuất hiện trong bộ phim đầu tay Một ngày đầu thu và nhanh chóng trở thành gương mặt trung tâm của điện ảnh cách mạng. Năm 1984, bà là một trong những nghệ sĩ đầu tiên được phong tặng danh hiệu NSND - bậc vinh danh cao nhất dành cho người hoạt động nghệ thuật tại Việt Nam.

Bức ảnh thiếu niên ghi lại một Trà Giang hoàn toàn bình dị: mái tóc ngắn, chiếc áo trắng học trò, nụ cười rạng rỡ. Chính bà từng thú nhận, suốt thời gian từ cô bé người miền Nam trở thành thiếu nữ, "chưa có ai khen tôi đẹp cả". Vẻ đẹp ấy chưa ai nhận ra nhưng ống kính đã kịp lưu giữ.

Khi bước vào điện ảnh, Trà Giang sở hữu một đặc điểm mà các đạo diễn nhận ra ngay: đôi mắt. Không lớn theo kiểu Tây phương nhưng sâu, ấm và giàu sức biểu cảm đến mức khán giả gọi đó là "đôi mắt biết nói". Chỉ cần nhìn vào ống kính, không cần lời thoại, bà đã truyền được nội tâm của nhân vật.

Chân dung nghiêng của Trà Giang với mái tóc tết kiêu hãnh mà đầy nội tâm. 

Trà Giang trong tà áo dài - vẻ đẹp giản dị mà sang trọng

Những năm 1960-1970 là thời kỳ bà đóng liên tiếp các bộ phim lớn. Năm 1963, vai Chị Tư Hậu giúp bà đoạt Huy chương Bạc tại Liên hoan phim Quốc tế Moskva - lần đầu tiên một diễn viên Việt Nam được giải thưởng quốc tế danh giá đến vậy. Năm 1973, vai Dịu trong Vĩ tuyến 17 ngày và đêm tiếp tục mang về giải Nữ diễn viên xuất sắc nhất tại chính liên hoan phim này. Bà còn là đại biểu Quốc hội 3 khóa V, VI và VII - dấu ấn không nhiều nghệ sĩ có được.

Hình ảnh Trà Giang trong vai Chị Tư Hậu là một trong những khuôn hình kinh điển nhất của điện ảnh cách mạng Việt Nam. Không cần cử chỉ, không cần lời thoại, chỉ ánh mắt trầm tư, kiên cường là đủ. Đây cũng là vai diễn mà bà coi là bước ngoặt lớn nhất sự nghiệp.

Bộ phim "Vĩ tuyến 17 ngày và đêm" đánh dấu đỉnh cao trong sự nghiệp của bà. Hình ảnh người phụ nữ Việt Nam với chiếc nón lá, ánh mắt xa xăm mang theo bao suy tư đã trở thành biểu tượng văn hóa vượt ra ngoài màn ảnh. Năm 2007, Hội Điện ảnh Việt Nam vinh danh bà với giải thưởng "Thành tựu trọn đời". 

Trà Giang với chiếc khăn đội đầu cùng vẻ đẹp mộc mạc, gần gũi không thể quên.

Chân dung NSND Trà Giang.

Năm 1967, ở tuổi 25, Trà Giang kết hôn với GS.TS âm nhạc Nguyễn Bích Ngọc - nghệ sĩ violin tài hoa, em ruột nhà văn Nguyễn Thành Long. Bà gọi đó là "mối tình đầu và là mối tình duy nhất trong cuộc đời". Họ có một cô con gái đặt tên Bích Trà - ghép tên cả bố lẫn mẹ. Năm 1990, Trà Giang rời Hà Nội, chuyển vào TPHCM sinh sống cùng chồng và cũng là thời điểm bà dần rút lui khỏi điện ảnh.

Bà từng có thời gian về giảng dạy tại Trường Điện ảnh, tuy nhiên tự nhận mình không có khả năng sư phạm và cuối cùng bỏ cuộc. "Dừng cuộc chơi điện ảnh, tôi vẫn chưa thanh thản. Tôi rất nhớ nghề, 20 năm không được diễn là nỗi đau rất lớn trong cuộc đời tôi", bà từng tâm sự năm 2012.

Từ năm 14 tuổi, Bích Trà sang Nga học piano và trở thành nghệ sĩ dương cầm quốc tế, hiện sinh sống tại Anh. Năm 1999, GS Nguyễn Bích Ngọc đột ngột qua đời. Với Trà Giang, đó là "năm bi kịch". Bà hụt hẫng, chới với, có giai đoạn đối diện với nỗi cô đơn không lối thoát. Nhưng bà không tái hôn. Lâu dần, bà học cách chấp nhận và tìm đến hội họa như một chỗ nương tựa tinh thần.

NSND Trà Giang thanh thản và an nhiên những năm 2000.

Từ khi về hưu năm 1998, Trà Giang tự học hội họa. Điều mà bà gọi là "vẽ chơi" dần trở thành đam mê thực sự. Đến nay bà đã có hàng trăm bức tranh - phần lớn là phụ nữ, gương mặt thân quen, phong cảnh quê hương - cùng 4 triển lãm cá nhân và 10 triển lãm nhóm.

Năm 2024, triển lãm Quê hương của bà ở tuổi 82 bán đấu giá bức tranh Hồn quê được 151 triệu đồng ủng hộ đồng bào bị thiên tai.

Năm 2024, bộ phim tài liệu Dòng sông ký ức của đạo diễn Nguyễn Thước ra mắt, khắc họa lại hành trình sống và làm nghệ thuật của bà. Hiện bà sống một mình trong căn nhà ở TPHCM. Con gái cách 1-2 tháng về thăm một lần. Trà Giang dùng 2 chữ "mãn nguyện" để nói về cuộc đời hơn 80 năm đã qua.

NSND Trà Giang trong phim "Vĩ tuyến 17 ngày và đêm" (Nguồn: VTV)

Lê Quang Thanh Tâm

Ảnh: Báo Màn ảnh sân khấu, Thế giới nghệ sĩ