Theo dõi hơn 1 triệu người, các nhà khoa học phát hiện điều bất ngờ về vaccine Covid-19

Theo trang tin Stat News, trong những năm gần đây, khi Covid-19 không còn là tình trạng khẩn cấp y tế toàn cầu như giai đoạn đỉnh dịch, một nghiên cứu quy mô lớn vừa được công bố cho thấy lợi ích của vaccine ngừa Covid-19 có thể vượt ra ngoài việc bảo vệ hệ hô hấp, mở rộng sang lĩnh vực tim mạch, một trong những hệ cơ quan vẫn có thể chịu ảnh hưởng sau khi nhiễm Covid-19.

Nghiên cứu được đăng tải trên tạp chí y khoa có tầm ảnh hưởng lớn trên thế giới JAMA đã theo dõi hơn 1 triệu cựu chiến binh Mỹ được tiêm vaccine cúm tại các cơ sở y tế thuộc Bộ Cựu chiến binh Hoa Kỳ trong năm 2024. Trong số này, khoảng một phần ba người được tiêm vaccine ngừa Covid - 19.

Kết quả cho thấy những người được tiêm vaccine Covid có nguy cơ thấp hơn đáng kể đối với nhiều biến cố tim mạch nghiêm trọng, đồng thời ghi nhận mức giảm tỷ lệ nhập viện và tử vong.

Các phát hiện mới đang góp phần bổ sung thêm bằng chứng về tác động lâu dài của SARS-CoV-2 đối với sức khỏe tim mạch cũng như vai trò bảo vệ của vaccine.

Từ trước đến nay, giới khoa học đã xác định rằng nhiễm SARS-CoV-2 làm gia tăng nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch bất lợi, bao gồm nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Trong khoảng thời gian tám tháng sau tiêm chủng, nhóm nghiên cứu phát hiện những người được tiêm vaccine Covid, bất kể là vaccine mRNA (loại vaccine không được đưa trực tiếp mầm bệnh vào cơ thể) hay các nền tảng công nghệ khác thì đều có nguy cơ gặp các biến cố tim mạch nghiêm trọng liên quan đến Covid thấp hơn khoảng 38% so với nhóm không tiêm.

Đáng chú ý, hiệu quả bảo vệ này đặc biệt rõ rệt ở nhóm người từ 75 tuổi trở lên và những người mắc bệnh nền mạn tính như bệnh thận hoặc bệnh phổi.

Đây là nhóm dân số vốn có nguy cơ cao nhất đối với các biến chứng nặng khi nhiễm Covid-19, do đó kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa đáng kể đối với các chiến lược tiêm chủng cập nhật trong tương lai.

Lợi ích vượt ra ngoài các ca Covid được chẩn đoán

Một trong những kết quả khiến các nhà khoa học bất ngờ là tác động của vaccine không chỉ giới hạn ở các trường hợp có ghi nhận nhiễm Covid.

Theo nghiên cứu, người được tiêm vaccine Covid có nguy cơ gặp các biến cố tim mạch do mọi nguyên nhân thấp hơn gần 24%.

Nói cách khác, hiệu ứng bảo vệ xuất hiện ngay cả khi không có chẩn đoán Covid được ghi nhận trong hồ sơ y tế.

Các tác giả ước tính rằng nếu áp dụng trên quy mô dân số, lợi ích này có thể tương đương với việc ngăn ngừa khoảng 3.500 biến cố tim mạch nghiêm trọng và 2.400 ca tử vong mỗi năm trên mỗi 1 triệu người.

Tiến sĩ Ziyad Al-Aly là bác sĩ và nhà nghiên cứu lâm sàng tại Đại học Washington ở St. Louis (Mỹ) cho rằng, một trong những thách thức lớn hiện nay là nhận thức xã hội về Covid đã thay đổi đáng kể so với giai đoạn đầu đại dịch.

Ông cho rằng mặc dù virus đã tiến hóa và mức độ lo ngại của công chúng đã giảm xuống, nhưng virus SARS-CoV-2 vẫn đang lưu hành rộng rãi trong cộng đồng.

Ông nói: “Bất chấp việc virus đã tiến hóa và mọi thứ đã lắng xuống, chúng ta không còn nghĩ rằng nhiễm Covid là điều hệ trọng nữa, trên thực tế vẫn có một lượng lớn dân số bị nhiễm SARS-CoV-2”.

Theo nhà nghiên cứu này, nhiều trường hợp nhiễm bệnh không được nhận diện do người dân không còn xét nghiệm thường xuyên.

Hệ quả là các biến chứng về tim mạch xuất hiện sau đó thường không được liên hệ với Covid, dù giữa hai yếu tố có thể tồn tại mối liên hệ trực tiếp.

Ông nhấn mạnh: “Phần lớn các trường hợp này không được nhận diện, dẫn đến các vấn đề về tim mạch. Nhiều trường hợp không được liên hệ hoặc quy kết cho SARS-CoV-2 vì người dân không xét nghiệm”.

Tại sao vaccine Covid có thể bảo vệ tim mạch?

Robert Califf, bác sĩ tim mạch và cựu Ủy viên Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), đã nhận định rằng:

“Hiện nay đã có rất nhiều nghiên cứu cho thấy các loại vaccine khác nhau dường như giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính, bao gồm cả bệnh tim mạch... điều này không mâu thuẫn với những gì các nghiên cứu khác đã chỉ ra”.

Bác sĩ Califf cũng đồng tình với quan điểm rằng việc xác định chính xác các ca tái nhiễm Covid ngày càng trở nên khó khăn do môi trường xét nghiệm đã thay đổi đáng kể.

Ông nói: “Cũng cần lưu ý rằng môi trường xét nghiệm đã thay đổi rất nhiều, vì vậy việc xác định chắc chắn ai đã bị nhiễm bệnh sau đó có lẽ là phần kém chắc chắn nhất trong toàn bộ vấn đề này”.

Về mặt sinh học, các nhà nghiên cứu đã mô tả nhiều cơ chế tiềm năng giải thích mối liên hệ giữa Covid và bệnh tim mạch. Trong đó có tình trạng viêm kéo dài do nhiễm virus kích hoạt, cũng như tổn thương trực tiếp lên các mô tim.

Bên cạnh đó, nhiễm SARS-CoV-2 còn làm tăng nguy cơ mắc hội chứng hậu Covid cùng nhiều triệu chứng dai dẳng khác.

Kết luận rằng vaccine Covid có thể mang lại lợi ích cho tim mạch có thể khiến một số người bất ngờ, đặc biệt khi viêm cơ tim từng là một trong những mối lo ngại nổi bật liên quan đến vaccine mRNA trong giai đoạn đầu triển khai tiêm chủng.

Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây cho thấy viêm cơ tim liên quan đến vaccine thường nhẹ hơn đáng kể so với viêm cơ tim phát sinh sau khi mắc Covid-19.

Điều này cho thấy việc đánh giá lợi ích và rủi ro của vaccine cần được đặt trong bối cảnh tổng thể của các bằng chứng khoa học hiện có.

Cùng thời điểm, tạp chí y khoa JAMA cũng công bố một nghiên cứu khác được các nhà khoa học thuộc Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) thực hiện.

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả của vaccine Covid giai đoạn 2024–2025 tại Mỹ và cho thấy những người đã tiêm chủng có khả năng phải đến phòng cấp cứu hoặc cơ sở chăm sóc khẩn cấp do Covid thấp hơn.

Đối với người trưởng thành từ 18 tuổi trở lên, hiệu quả của vaccine trong việc phòng ngừa bệnh nặng đạt 41%.

Ôngg Bill Hanage, giáo sư dịch tễ học tại Đại học Harvard, nhận định kết quả này đặc biệt đáng chú ý.

Ông nói: “Trong ngắn hạn, các vaccine Covid trong các nghiên cứu có hiệu quả tương đương vaccine cúm”.

Ông Hanage cũng lưu ý rằng Covid vẫn là một tác nhân gây bệnh đường hô hấp quan trọng.

“Chỉ mới gần đây cúm mới vượt qua Covid để trở thành nguyên nhân gây bệnh tật và tử vong đáng kể nhất tại Hoa Kỳ. Và cần nhắc lại rằng đó là những mùa cúm khá nghiêm trọng. Vaccine Covid vẫn mang lại khả năng bảo vệ và vẫn giúp người dân tránh phải nhập viện”.

Một nghiên cứu khác được công bố trên Tạp chí y khoa JAMA và được tài trợ bởi Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Dịch bệnh châu Âu (ECDC) cũng đưa ra kết quả tương đồng.

Nghiên cứu đánh giá những người từ 60 tuổi trở lên tại nhiều quốc gia châu Âu tiêm vaccine trong giai đoạn 2025–2026 và ghi nhận hiệu quả khoảng 55% trong việc bảo vệ khỏi Covid có triệu chứng trong hai tháng đầu sau tiêm.

Các tác giả cho biết các vaccine mới được cập nhật dựa trên “các chủng vaccine COVID-19 phù hợp với các biến thể virus đang lưu hành và do đó có khả năng hiệu quả hơn”.

Theo nhóm nghiên cứu, việc tỷ lệ tiêm chủng giảm trong khi hiệu quả vaccine vẫn ở mức cao cho thấy đã xuất hiện những cơ hội bị bỏ lỡ trong việc bảo vệ các nhóm dân số dễ tổn thương chưa được tiêm vaccine.

Dù các nghiên cứu tiếp tục củng cố hiệu quả của vaccine Covid, nhưng hầu hết các nhà nghiên cứu đều cho rằng quyết định tiêm chủng cuối cùng vẫn phụ thuộc vào việc mỗi cá nhân tự đánh giá lợi ích và rủi ro đối với bản thân.

Theo bác sĩ tim mạch Robert Califf, với những người trẻ khỏe mạnh và có nguy cơ thấp, lợi ích tuyệt đối của việc tiêm vaccine có thể không phải là yếu tố quan trọng nhất trong mọi quyết định y tế.

Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh: “Các bằng chứng cho thấy lợi ích vượt trội so với rủi ro. … Quan điểm chung của tôi đối với bản thân và những người tôi quan tâm là nên tiêm mũi vaccine cập nhật, và đối với những người có nguy cơ cao thì chắc chắn nên tiêm”.

Bác sĩ Al-Aly cũng đưa ra thông điệp tương tự, đặc biệt đối với người cao tuổi và những người mắc bệnh nền.

Theo ông, khi xét riêng khía cạnh sức khỏe tim mạch, việc không tiêm vaccine đồng nghĩa với việc từ bỏ một lớp bảo vệ quan trọng mà khoa học hiện nay đã bắt đầu kiểm chứng bằng các dữ liệu quy mô lớn.

Ông cho rằng: “Việc từ bỏ tiêm chủng đồng nghĩa với việc bỏ lại rất nhiều sự bảo vệ mà lẽ ra bạn có thể nhận được”.

Có thể nói rằng, các phát hiện mới không khép lại cuộc tranh luận về lợi ích lâu dài của vaccine Covid, nhưng chúng bổ sung thêm một mảnh ghép quan trọng cho bức tranh hậu đại dịch.

Khi SARS-CoV-2 vẫn tiếp tục lưu hành trong cộng đồng, bằng chứng ngày càng cho thấy giá trị của vaccine có thể vượt xa mục tiêu ngăn ngừa nhiễm bệnh, mở rộng sang việc bảo vệ những cơ quan sống còn như tim mạch.

* Nguồn: Stat News

Băng Băng