Theo trang tin Westfield Health, từ một chatbot hỗ trợ viết email hay lập trình, trí tuệ nhân tạo (AI) đang nhanh chóng mở rộng sang những lĩnh vực vốn được xem là “đặc quyền” của con người, từ tư vấn tâm lý đến huấn luyện thể hình.
Trong bối cảnh danh sách chờ khám tâm lý tại Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) kéo dài nhiều tháng, còn các mô hình ngôn ngữ như ChatGPT ngày càng thông minh và dễ tiếp cận, ngày càng nhiều người bắt đầu xem AI như một người đồng hành để chăm sóc sức khỏe tinh thần và thể chất.
Có lẽ, xu hướng này không còn mang tính thử nghiệm. Theo một nghiên cứu gần đây, 37% người được khảo sát từng sử dụng AI để hỗ trợ sức khỏe tinh thần. Riêng nhóm 25–34 tuổi, tỷ lệ này lên tới 64%.
Tuy nhiên, câu hỏi lớn vẫn còn nguyên giá trị, đó là liệu AI có đủ khả năng thay thế các chuyên gia tâm lý và huấn luyện viên cá nhân, hay chỉ nên đóng vai trò như một công cụ hỗ trợ?
AI đang lấp đầy khoảng trống mà con người chưa đáp ứng được
Sức hấp dẫn lớn nhất của AI nằm ở khả năng phản hồi tức thì, hoạt động 24/7 và gần như miễn phí.
Người dùng có thể trò chuyện với ChatGPT hoặc Gemini để tìm hiểu cảm xúc, xin lời khuyên về các vấn đề cá nhân, xây dựng kế hoạch tập luyện hay thiết kế thực đơn chỉ trong vài giây.
Nhiều người dùng trên nền tảng Reddit chia sẻ rằng họ cảm thấy thoải mái khi tâm sự với chatbot vì không bị đánh giá hay chỉ trích.
Với những người chưa sẵn sàng gặp chuyên gia hoặc không đủ điều kiện tài chính để thuê huấn luyện viên cá nhân, AI trở thành lựa chọn dễ tiếp cận hơn rất nhiều.
Trong lĩnh vực thể hình, AI cũng đang phát triển nhanh chóng.
Các công cụ như ChatGPT có thể xây dựng giáo án chạy bộ, lịch tập gym hay tư vấn dinh dưỡng dựa trên mục tiêu và thông tin người dùng cung cấp.
Một số ứng dụng chuyên biệt như ứng dụng huấn luyện viên và theo dõi chạy bộ Runna còn kết hợp dữ liệu thời gian thực từ thiết bị đeo để liên tục điều chỉnh chương trình luyện tập theo sự tiến bộ của từng cá nhân.
Theo Lee Mitchell, huấn luyện viên cá nhân và đại sứ thể hình của cân sức khoẻ điện tử thông minh và thiết bị thể thao, chăm sóc sức khoẻ RENPHO, ChatGPT có thể cung cấp các hướng dẫn tổng quan, giải thích những kiến thức nền tảng về tập luyện và sức khỏe, đồng thời mang lại động lực ban đầu cho người mới.
Cùng với đó, Christina Brown, huấn luyện viên cá nhân được chứng nhận bởi Hiệp hội Y học thể thao Hoa Kỳ (ACSM), cũng cho rằng AI có thể giúp nhiều người bắt đầu hành trình cải thiện sức khỏe khi họ chưa sẵn sàng đầu tư cho dịch vụ huấn luyện chuyên nghiệp.
Bên cạnh đó, trong lĩnh vực thể hình, AI thậm chí đang ngày càng bộc lộ nhiều hạn chế.
Theo Mike Israetel, nhà khoa học thể thao, vận động viên thể hình chuyên nghiệp và đồng sáng lập Công ty và phương pháp huấn luyện thể hình khoa học hàng đầu tại Mỹ có tên Renaissance Periodization: AI chắc chắn sẽ thay đổi ngành công nghiệp fitness trong vài năm tới. Tuy nhiên, hiện nay công nghệ này vẫn chưa đủ trưởng thành để thay thế huấn luyện viên cá nhân.
Ông đã chỉ ra ba điểm yếu lớn, đó là:
Thứ nhất, AI không hiểu cơ thể như một huấn luyện viên thực thụ
Một chương trình tập luyện có thể hoàn hảo trên lý thuyết nhưng lại không phù hợp với trạng thái cơ thể của người tập ở từng thời điểm.
Huấn luyện viên có thể nhận ra học viên đang mệt mỏi, thiếu ngủ, đau khớp hay có dấu hiệu chấn thương để điều chỉnh khối lượng tập ngay trong buổi tập.
Trong khi đó, AI hoàn toàn không thể nhận biết những tín hiệu này nếu người dùng không chủ động mô tả.
Thứ hai, AI hiểu ngôn ngữ tốt hơn chuyển động
Theo ông Israetel, các mô hình hiện nay chủ yếu được huấn luyện trên dữ liệu văn bản thay vì dữ liệu hình ảnh và video.
Điều đó đồng nghĩa AI có thể giải thích rất hay về bài squat, nhưng chưa thực sự hiểu cơ sinh học của chuyển động để đánh giá tư thế hoặc dự đoán những sai lệch có thể dẫn đến chấn thương.
Ông ví AI như “một người mọt sách chưa từng bước vào phòng gym nhưng đã đọc mọi cuốn sách về huấn luyện”.
Thứ ba, AI không có trí nhớ dài hạn
Một hạn chế khác nằm ở cửa sổ ngữ cảnh (context window).
Khi cuộc trò chuyện kéo dài, AI sẽ dần quên những thông tin cũ. Điều này khiến chatbot có thể đề xuất lại các bài tập từng bị loại bỏ hoặc quên mất mục tiêu luyện tập trước đó.
Đây là điểm khác biệt rất lớn so với một huấn luyện viên cá nhân luôn theo dõi tiến trình của học viên trong nhiều tháng hoặc nhiều năm.
Nhưng nguy cơ lớn nhất có lẽ là người dùng quá tin vào AI.
Không ít chuyên gia cho rằng vấn đề không nằm ở bản thân AI mà nằm ở cách con người sử dụng nó.
Huấn luyện viên Lee Mitchell nhấn mạnh rằng một chương trình tập luyện hiệu quả luôn phải dựa trên tiền sử bệnh lý, khả năng vận động, mục tiêu và các giới hạn riêng của từng cá nhân. Đây là những yếu tố mà chatbot khó có thể đánh giá đầy đủ.
Cùng với đó, huấn luyện viên Christina Brown cũng cảnh báo AI không thể quan sát trực tiếp kỹ thuật tập luyện để sửa lỗi tư thế, nguyên nhân phổ biến dẫn đến chấn thương ở người mới.
Ở góc độ rộng hơn, nhiều nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các chatbot như ChatGPT đôi khi tạo ra thông tin sai lệch, tài liệu tham khảo không chính xác hoặc không thể phân biệt nguồn đáng tin cậy với nguồn thiếu kiểm chứng.
AI nên được sử dụng như thế nào?
Thay vì thay thế chuyên gia, nhiều nhà nghiên cứu và huấn luyện viên cho rằng AI phát huy giá trị tốt nhất khi đóng vai trò trợ lý.
Nhà khoa học thể thao Mike Israetel khuyến nghị người dùng nên xem AI như một công cụ để tìm ý tưởng bài tập hoặc giải đáp các câu hỏi chuyên môn, thay vì sao chép toàn bộ chương trình tập luyện mà chatbot tạo ra.
Ông Ebenezer Samuel, Giám đốc thể hình của chuỗi trung tâm y tế Men's Health, cũng cho rằng AI đặc biệt hữu ích với người mới bắt đầu, bởi đây là cách nhanh chóng để xây dựng kiến thức nền tảng.
Tuy nhiên, mọi thông tin quan trọng vẫn cần được kiểm chứng từ các nguồn đáng tin cậy.
Đối với người muốn sử dụng AI để lập kế hoạch tập luyện, các chuyên gia khuyến nghị nên cung cấp càng nhiều thông tin cá nhân càng tốt, bao gồm mục tiêu, mức độ thể lực, tiền sử chấn thương và thói quen sinh hoạt.
Đồng thời, với các chấn thương, bài tập mới hoặc chương trình luyện tập chuyên sâu, việc tham khảo ý kiến huấn luyện viên có chuyên môn vẫn là lựa chọn an toàn nhất.
Có lẽ, trong tương lai AI sẽ thay đổi ngành chăm sóc sức khỏe, nhưng chưa thể thay thế con người.
Sự phát triển của AI đang mở ra một cách tiếp cận hoàn toàn mới đối với sức khỏe tinh thần và thể chất.
Khả năng phản hồi tức thời, chi phí thấp và mức độ cá nhân hóa ngày càng cao giúp công nghệ này trở thành người đồng hành hữu ích trong nhiều tình huống.
Tuy nhiên, trị liệu tâm lý và huấn luyện thể chất không chỉ dựa trên việc cung cấp thông tin.
Chúng còn đòi hỏi sự quan sát, kinh nghiệm, khả năng đánh giá bối cảnh, đọc hiểu cảm xúc và đưa ra quyết định theo thời gian thực, những năng lực mà AI hiện nay vẫn chưa thể tái tạo đầy đủ.
Ở thời điểm hiện tại, AI phù hợp nhất với vai trò trợ lý thông minh, đó là giúp người dùng tiếp cận kiến thức nhanh hơn, xây dựng kế hoạch ban đầu và duy trì động lực.
Còn trong những quyết định liên quan đến sức khỏe, điều trị tâm lý, chấn thương hay các mục tiêu luyện tập chuyên sâu, chuyên gia con người vẫn là mắt xích không thể thay thế.
* Nguồn: Westfield Health, Men’s Health, Healthline