11 quốc gia đã đưa AI vào chương trình học: Phụ huynh Việt bắt đầu nuôi con cùng trí tuệ nhân tạo

Khi AI trở thành "gia sư" bất đắc dĩ trong mỗi gia đình

Một buổi tối, con mang bài toán về nhà nhưng phụ huynh không biết cách hướng dẫn. Thay vì gọi điện hỏi giáo viên hay tìm sách tham khảo như trước, nhiều gia đình hiện nay mở ChatGPT hoặc công cụ AI để tìm lời giải và cách giải thích phù hợp.

Đó cũng là lựa chọn của chị Mỹ, một người mẹ có hai con nhỏ tại Hà Nội. Chị cho biết nhiều lần để con sử dụng Internet và các công cụ AI để tìm cách giải bài tập vì có những bài toán bản thân cũng không biết hướng dẫn.

"Cho con sử dụng mạng Internet để tra cách làm bài vì có những bài toán mà mình cũng không biết cách làm."

Không chỉ giải toán, AI còn được nhiều phụ huynh sử dụng để tìm ý tưởng kể chuyện, giải thích kiến thức khoa học, lập kế hoạch học tập hay gợi ý các hoạt động phù hợp với từng độ tuổi. Từ một công cụ dành cho công việc, AI đang dần trở thành trợ lý hỗ trợ việc nuôi dạy con trong nhiều gia đình.

Tuy nhiên, việc sử dụng AI không kiểm soát cũng đặt ra những lo ngại về sự phát triển tư duy của trẻ. Các chuyên gia giáo dục cảnh báo rằng, việc phụ thuộc quá mức vào các công cụ AI có thể khiến trẻ dần mất đi thói quen đào sâu suy nghĩ, làm suy giảm khả năng giải quyết các vấn đề phức tạp khi đối mặt với những tình huống không có sẵn lời giải trên mạng.

Khi mọi đáp án đều có thể tìm thấy trong vài giây, trẻ dễ rơi vào trạng thái tiếp nhận thụ động thay vì rèn luyện tư duy phân tích và khả năng sáng tạo độc lập.

Do đó, thay vì để AI thay thế tư duy, phụ huynh cần đóng vai trò là "người định hướng", khuyến khích con cách đặt câu hỏi thông minh, biết cách đối chiếu thông tin từ nhiều nguồn và coi AI chỉ là một điểm khởi đầu để mở rộng hiểu biết, thay vì là điểm dừng chân cuối cùng cho mọi bài tập.

Theo UNESCO, AI có tiềm năng mở rộng khả năng tiếp cận tri thức và cá nhân hóa việc học, nhưng chỉ phát huy hiệu quả khi được sử dụng như một công cụ hỗ trợ thay vì thay thế vai trò của giáo viên và phụ huynh. Đồng thời, UNESCO cũng nhấn mạnh việc xây dựng năng lực AI cho học sinh và đào tạo giáo viên là yếu tố then chốt để AI được sử dụng một cách có trách nhiệm.

Tuy nhiên, sự xuất hiện của AI khiến nhà trường và gia đình cùng đứng trước một câu hỏi mới: nên cấm hay nên hướng dẫn trẻ sử dụng?

Thay vì coi AI là "đáp án", nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng điều quan trọng là dạy trẻ biết đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin và sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ tư duy.

Báo cáo "Hướng dẫn về AI tạo sinh trong giáo dục và nghiên cứu" của UNESCO xuất bản năm 2023 đã chỉ ra rằng, giáo dục cần chuyển dịch từ việc tập trung vào "ghi nhớ kiến thức" sang "phát triển tư duy phản biện" để thích nghi với sự hiện diện của AI.

Tại các quốc gia tiên phong, AI không còn là một môn học tách biệt mà được tích hợp vào kỹ năng số toàn diện, giúp học sinh hiểu về cả đạo đức dữ liệu và quyền riêng tư.

Thực tế, nhiều quốc gia đã bắt đầu xây dựng chương trình giáo dục AI cho học sinh phổ thông. Báo cáo của UNESCO cho biết mới chỉ có 11 quốc gia ban hành chương trình AI chính thức dành cho bậc K-12, trong khi nhiều nước khác vẫn đang trong quá trình xây dựng. Điều này cho thấy giáo dục AI vẫn là lĩnh vực rất mới trên phạm vi toàn cầu.

Tại Việt Nam, xu hướng này cũng đang hình thành. Theo khảo sát của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam trong quá trình xây dựng khung năng lực AI cho học sinh, 87% học sinh được khảo sát cho biết đã biết đến các ứng dụng AI trong giáo dục, song nhiều em vẫn thiếu kỹ năng sử dụng AI một cách hiệu quả và có trách nhiệm.

AI có thể đồng hành, nhưng cha mẹ vẫn không thể "ủy quyền" việc nuôi con

AI có thể giải thích một bài toán, gợi ý một kế hoạch học tập hay trả lời hàng trăm câu hỏi "vì sao". Nhưng AI không thể thay thế sự đồng hành của cha mẹ trong việc hình thành cảm xúc, giá trị sống và khả năng tư duy độc lập của trẻ.

Nhiều chuyên gia giáo dục nhận định AI nên được xem là một "người hỗ trợ" thay vì "người quyết định".

Khi được sử dụng đúng cách, AI có thể giúp cha mẹ tiết kiệm thời gian, tiếp cận thêm nguồn tri thức và cá nhân hóa việc học cho con. Ngược lại, nếu phụ thuộc hoàn toàn vào AI để đưa ra câu trả lời hoặc quyết định thay trẻ, nguy cơ làm giảm khả năng tự học, phản biện và giải quyết vấn đề là điều cần được lưu ý.

Có lẽ đây chính là điểm khác biệt của thế hệ phụ huynh hiện nay. Họ là những người đầu tiên nuôi con trong một thế giới mà AI luôn sẵn sàng trả lời mọi câu hỏi.

Thử thách không nằm ở việc có nên sử dụng AI hay không, mà ở cách để AI trở thành công cụ hỗ trợ việc học, trong khi cha mẹ vẫn giữ vai trò không thể thay thế trong hành trình trưởng thành của con./

Mai Mai