Mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam lên 100 tỷ USD năm 2027 đang mở ra kỳ vọng về một giai đoạn phát triển mới của ngành nông nghiệp. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam phải giải quyết đồng thời ba bài toán lớn là thị trường, thể chế và thực thi.
Tại Tọa đàm " Làm gì để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD?" do Cục Thông tin và Truyền thông Chính phủ tổ chức hôm nay (9/7), ông Nguyễn Hoài Nam đã nói về thách thức lớn nhất của ngành nông nghiệp là đặc tính thâm dụng lao động - vấn đề mà theo ông sẽ chưa thể thay đổi trong một sớm một chiều.
"Nông nghiệp Việt Nam vẫn là ngành thâm dụng lao động và trong 5-10 năm tới, điều này rất khó thay đổi", ông nói. "Hiện nay, để làm ra 1,5 triệu container, chúng tôi đang có mấy trăm nghìn công nhân. Dù đã tối đa hóa về công nghệ nhưng đặc thù ngành vẫn cần lượng lao động nhất định. Với ngành thâm dụng lao động chúng tôi, thời điểm 2026, các doanh nghiệp ở Đồng bằng sông Cửu Long đang thiếu lao động trầm trọng. Không có lao động chúng ta sẽ không đảm bảo được số lượng đơn hàng tính theo đơn vị 1 tháng. Một tháng hiện cần 200 container nhưng với tổng máy móc và nhân lực bây giờ làm được 100 container".
Điều này tạo ra áp lực không nhỏ khi ngành nông nghiệp đang phải cạnh tranh ngày càng gay gắt trên thị trường quốc tế, trong bối cảnh chi phí lao động liên tục tăng lên.
Bên cạnh bài toán lao động, ông Nguyễn Hoài Nam cho rằng thị trường là yếu tố đầu tiên quyết định khả năng đạt mục tiêu 100 tỷ USD.
Theo ông, thế giới đang thay đổi rất nhanh với những tiêu chuẩn ngày càng cao về chất lượng, phát triển xanh, truy xuất nguồn gốc và phát thải carbon. Nếu không theo kịp xu thế này, hàng hóa Việt Nam sẽ đối mặt với nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh.
Tuy nhiên, thị trường chỉ là một phần của câu chuyện. Để tận dụng được cơ hội, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện thể chế."Có rất nhiều cơ chế, chính sách cũ cần được sửa đổi để phù hợp với bối cảnh mới", ông nói.
Theo Tổng Thư ký VASEP, nhiều quy định được ban hành trong giai đoạn trước đã không còn phù hợp với thực tiễn phát triển của ngành nông nghiệp hiện nay. Quá trình sửa đổi chính sách đôi khi kéo dài, thiếu tính đồng bộ, khiến doanh nghiệp mất đi nhiều cơ hội.
Ông cho rằng đây chính là lý do cần có một cơ chế điều phối đủ mạnh ở tầm quốc gia.
"Ngay từ khi nghe Chính phủ đặt mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD, tôi đã nghĩ ngay rằng nhất thiết phải có một ban chỉ đạo hoặc một tổ điều hành chuyên trách".
Theo ông Nam, xuất khẩu nông sản là lĩnh vực liên quan tới nhiều bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp. Nếu không có một đầu mối đủ thẩm quyền để điều phối, mục tiêu 100 tỷ USD sẽ rất khó đạt được.
"Điều quan trọng là phải có một cơ quan thường trực đủ thẩm quyền, theo sát mục tiêu, huy động được tất cả các nguồn lực để thực hiện một nhiệm vụ lớn của đất nước."
Bên cạnh thị trường và thể chế, ông Nam đặc biệt nhấn mạnh đến khâu thực thi. Theo ông, khoảng cách giữa chủ trương và thực tế triển khai vẫn là một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay.
Nhiều chính sách được ban hành với kỳ vọng tạo động lực cho doanh nghiệp, nhưng quá trình triển khai ở các địa phương hoặc giữa các cơ quan quản lý đôi khi chưa đồng bộ, làm giảm hiệu quả chính sách.
Theo Tổng Thư ký VASEP, để đạt được mục tiêu 100 tỷ USD, Việt Nam không chỉ cần thêm các chính sách mới mà quan trọng hơn là phải có cơ chế triển khai hiệu quả, bảo đảm các nguồn lực được kết nối thông suốt từ sản xuất, chế biến, logistics đến xuất khẩu.
Ông cũng nhấn mạnh mục tiêu 100 tỷ USD không đơn thuần là một chỉ tiêu về kim ngạch, mà là cơ hội để tái cấu trúc toàn bộ ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, hiệu quả và có khả năng cạnh tranh cao hơn trên thị trường quốc tế.
"Chúng ta có cơ hội rất lớn, nhưng cơ hội chỉ trở thành hiện thực nếu những điểm nghẽn về thị trường, thể chế và thực thi được tháo gỡ một cách quyết liệt", ông Nam nhấn mạnh.