Các đại biểu tham dự Diễn đàn thường niên về diễn biến thị trường, giá cả ở Việt Nam lần thứ hai năm 2026.
Bức tranh kinh tế 6 tháng đầu năm 2026 ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực khi tăng trưởng phục hồi mạnh mẽ, song áp lực kiểm soát lạm phát cũng gia tăng trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn tăng tốc.
Theo báo cáo của Viện Kinh tế - Tài chính tại Diễn đàn thường niên "Diễn biến thị trường, giá cả ở Việt Nam" lần thứ 2 năm 2026, GDP 6 tháng đầu năm tăng 8,18%, trong đó riêng quý II tăng 8,39% - mức tăng quý II cao nhất kể từ năm 2011. Tiêu dùng cuối cùng tăng 8,15%, tích lũy tài sản tăng 15,2%, phản ánh nhu cầu đầu tư và mở rộng sản xuất tiếp tục cải thiện.
Tuy nhiên, cùng với đà phục hồi của nền kinh tế, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) cũng tăng nhanh hơn. Bình quân 6 tháng đầu năm, CPI tăng 4,38%, cao hơn đáng kể mức 3,27% cùng kỳ năm trước và là mức tăng cao nhất của cùng kỳ trong vòng 12 năm. Dù CPI tháng 6 giảm 0,39% nhờ giá xăng dầu hạ nhiệt, các chuyên gia cho rằng áp lực lạm phát chỉ mới tạm thời lắng xuống và sẽ gia tăng trong nửa cuối năm khi nền kinh tế đẩy mạnh tăng trưởng.
Nhiều yếu tố cùng tạo áp lực lên mặt bằng giá
Theo ThS. Tạ Thị Thu Việt, Phó Trưởng ban Thống kê Dịch vụ và Giá (Cục Thống kê), áp lực lạm phát hiện nay đến từ cả yếu tố quốc tế và trong nước.
Trên thế giới, xung đột địa chính trị tại Trung Đông, xu hướng bảo hộ thương mại và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng tiếp tục đẩy giá năng lượng, nguyên liệu và chi phí logistics ở mức cao, làm tăng chi phí nhập khẩu và giá thành sản xuất. Bên cạnh đó, tỷ giá USD/VND vẫn chịu sức ép từ chênh lệch lãi suất và nhu cầu ngoại tệ; nếu tỷ giá tăng, chi phí đầu vào của doanh nghiệp sẽ tiếp tục gia tăng.
Trong nước, mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% sẽ kéo theo nhu cầu lớn về điện, nhiên liệu, nguyên vật liệu và vốn đầu tư, trong khi giải ngân đầu tư công có thể khiến giá vật liệu xây dựng duy trì ở mức cao. Lộ trình điều chỉnh giá điện, y tế, giáo dục theo cơ chế thị trường cùng việc tăng lương từ tháng 7/2026 cũng có thể tạo thêm áp lực lên CPI.
Đáng chú ý, chính sách giảm thuế đối với xăng dầu dự kiến hết hiệu lực sau ngày 30/9 được xem là biến số quan trọng. Nếu giá dầu thế giới vẫn ở mức cao, chi phí vận tải, logistics và giá nhiều nhóm hàng hóa tiêu dùng có thể tăng theo. Ngoài ra, thiên tai, biến đổi khí hậu và dịch bệnh vẫn là những rủi ro khó lường đối với nguồn cung lương thực, thực phẩm.
Theo các chuyên gia, công tác điều hành giá trong 6 tháng cuối năm sẽ chịu áp lực lớn hơn nửa đầu năm, đòi hỏi cơ quan quản lý theo dõi sát diễn biến thị trường và chủ động các kịch bản ứng phó để vừa thúc đẩy tăng trưởng, vừa kiểm soát lạm phát.
Các kịch bản lạm phát năm 2026
Đánh giá về triển vọng lạm phát, Viện Kinh tế - Tài chính cho rằng nếu căng thẳng địa chính trị tiếp tục hạ nhiệt và giá dầu thô duy trì quanh 60-70 USD/thùng, CPI bình quân năm 2026 có thể dao động từ 4,3-4,5%, vẫn nằm trong mục tiêu kiểm soát của Quốc hội. Tuy nhiên, kịch bản này phụ thuộc lớn vào diễn biến của thị trường năng lượng thế giới cũng như hiệu quả điều hành trong nước.
Ở góc nhìn thận trọng hơn, ông Phạm Minh Thụy, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Nghiên cứu Kinh tế - Tài chính (Viện Kinh tế - Tài chính), dự báo CPI năm 2026 có thể nằm trong khoảng 4,2-4,8%. Theo ông, khoảng dự báo khá rộng phản ánh những rủi ro vẫn hiện hữu từ biến động giá dầu, tỷ giá, chính sách thương mại quốc tế và việc điều chỉnh giá các dịch vụ do Nhà nước quản lý.
Trong khi đó, PGS.TS. Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam, cho rằng lạm phát năm nay có thể diễn biến theo nhiều kịch bản khác nhau. Ở kịch bản cơ sở, CPI bình quân có thể tăng 4,4-4,7%. Nếu giá năng lượng, tỷ giá và giá dịch vụ công cùng tăng mạnh trong thời gian ngắn, CPI có thể lên tới 4,8-5,2%, tạo sức ép lớn đối với mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô và điều hành chính sách.
Ở chiều ngược lại, chuyên gia kinh tế Nguyễn Đức Độ, nguyên Phó Viện trưởng Viện Kinh tế - Tài chính (Học viện Tài chính), nhận định mục tiêu kiểm soát lạm phát dưới 4,5% vẫn có thể đạt được nếu nhiều điều kiện thuận lợi xuất hiện đồng thời, như giá dầu tiếp tục xu hướng giảm, chính sách giảm thuế xăng dầu được kéo dài đến hết năm, Nhà nước chưa điều chỉnh giá điện, y tế, giáo dục và tỷ giá được giữ ổn định. Đây được xem là kịch bản tích cực nhất đối với công tác điều hành giá trong năm nay.
Theo tính toán của ThS. Tạ Thị Thu Việt, để CPI bình quân cả năm chỉ tăng khoảng 4,5%, chỉ số giá tiêu dùng trong từng tháng của nửa cuối năm chỉ nên tăng khoảng 0,2% so với tháng trước. Đây là mức tăng khá thấp trong bối cảnh nền kinh tế đang ưu tiên thúc đẩy tăng trưởng, cho thấy dư địa điều hành lạm phát không còn nhiều và mọi quyết định điều chỉnh giá đều cần được tính toán kỹ lưỡng.
Điều hành linh hoạt để vừa tăng trưởng, vừa kiểm soát lạm phát
Các chuyên gia thống nhất rằng việc kiểm soát lạm phát không thể chỉ dựa vào chính sách tiền tệ mà cần sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa, tiền tệ và điều hành giá.
Theo đó, cơ quan quản lý cần theo dõi sát diễn biến giá dầu, nguyên vật liệu và thị trường tài chính quốc tế để xây dựng các kịch bản ứng phó; đồng thời rà soát lộ trình điều chỉnh giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý, tránh tập trung nhiều đợt điều chỉnh trong cùng một thời điểm.
Bên cạnh đó, cần tiếp tục bảo đảm cân đối cung - cầu các mặt hàng thiết yếu, kiểm soát chi phí logistics và vận tải, tăng cường chống đầu cơ, găm hàng, đồng thời nâng cao chất lượng dự báo thông qua ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số trong quản lý giá.
Theo các chuyên gia, chỉ khi các công cụ điều hành được vận hành đồng bộ và linh hoạt, Việt Nam mới có thể giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát hiệu quả, đồng thời tạo dư địa để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng cao trong năm 2026.