Đề xuất sở hữu chung cư có thời hạn, hết hạn có thể chấm dứt quyền sở hữu

Đề xuất chấm dứt quyền sở hữu khi chung cư hết thời hạn sử dụng

Theo hồ sơ thẩm định, dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) gồm 13 Chương, 150 Điều, giảm 48 Điều (khoảng 25%) so với Luật Nhà ở hiện hành.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung quy định về 4 loại hình nhà ở gồm: Nhà ở thương mại, nhà ở cho thuê, nhà ở công vụ và nhà ở chính sách nhằm thể chế hóa chủ trương phát triển nhà ở trong giai đoạn mới.

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung một số khái niệm mới như: Chung cư có thời hạn, nhà ở thương mại giá phù hợp, nhà có mục đích lưu trú, nhà ở cho thuê và nhà ở chính sách; đồng thời quy định cụ thể các giai đoạn của dự án đầu tư xây dựng nhà ở.

Đáng chú ý, dự thảo dành riêng một mục quy định về sở hữu nhà chung cư có thời hạn. Theo đó, quyền sở hữu nhà chung cư được xác lập khi Nhà nước công nhận quyền sở hữu và chấm dứt khi nhà chung cư hết thời hạn sử dụng hoặc chưa hết thời hạn sử dụng nhưng thuộc trường hợp phải phá dỡ theo quy định của luật.

Việc bổ sung quy định này nhằm từng bước thay đổi nhận thức về căn hộ chung cư, từ tài sản sở hữu "lâu dài", "vĩnh viễn" sang công trình có thời hạn sử dụng nhất định (Ảnh: Hữu Thắng).

Khi nhà chung cư hết thời hạn sử dụng hoặc bị hư hỏng, có nguy cơ sập đổ, không bảo đảm an toàn, UBND cấp tỉnh có trách nhiệm chỉ đạo kiểm định, đánh giá chất lượng công trình để quyết định việc gia hạn thời hạn sử dụng, thời hạn sở hữu. Trường hợp công trình không đủ điều kiện gia hạn thì phải phá dỡ theo quy định.

Dự thảo cũng quy định, khi nhà chung cư bị phá dỡ, chủ sở hữu có quyền tiếp tục sử dụng diện tích đất để tự cải tạo, xây dựng lại chung cư thông qua việc đóng góp kinh phí theo tỷ lệ diện tích sở hữu.

Nếu các chủ sở hữu không có nhu cầu góp kinh phí xây dựng lại, diện tích đất sẽ được bàn giao cho Nhà nước để giao chủ đầu tư thực hiện dự án. Khi đó, chủ sở hữu được bồi thường giá trị quyền sử dụng đất theo tỷ lệ diện tích sử dụng chung, xác định theo quy định của pháp luật đất đai tại thời điểm bồi thường.

Đối với trường hợp khu đất không tiếp tục xây dựng lại nhà chung cư theo quy hoạch được phê duyệt, các chủ sở hữu cũng được bồi thường giá trị quyền sử dụng đất theo quy định.

Ngoài các quyền nêu trên, chủ sở hữu có nhà chung cư thuộc diện phá dỡ có trách nhiệm chấp hành việc di dời, phá dỡ, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng và các nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật.

Theo Bộ Xây dựng, việc bổ sung quy định mới này giúp từng bước thay đổi nhận thức của người dân về căn hộ chung cư là tài sản tồn tại "lâu dài" "vĩnh viễn", mà chưa gắn với quan điểm nhìn nhận căn hộ chung cư là công trình có thời hạn sử dụng nhất định (theo thời gian công trình sẽ bị hư hỏng, xuống cấp). 

Mở rộng đối tượng được thuê nhà ở

Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) quy định nhiều nhóm đối tượng được thuê nhà ở như: gười có công, hộ nghèo, cận nghèo, người thu nhập thấp, công nhân, người lao động, cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang, học sinh, sinh viên, hộ gia đình bị thu hồi đất và doanh nghiệp.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung đối tượng là người có từ hai con đẻ trở lên mà có con sinh từ ngày 1/7/2026 được thuê nhà ở.

Để được thuê nhà, người dân phải chưa có nhà ở thuộc sở hữu tại tỉnh, thành phố nơi có nhà cho thuê hoặc có nhà nhưng diện tích bình quân đầu người thấp hơn mức tối thiểu theo quy định. Trường hợp có nhà ở nhưng cách xa nơi làm việc, UBND cấp tỉnh sẽ quy định cụ thể điều kiện được thuê.

Theo dự thảo, nhà ở cho thuê được đầu tư từ nhiều nguồn, gồm: Vốn đầu tư công, vốn của Nhà nước ngoài đầu tư công, Quỹ nhà ở quốc gia, phương thức đối tác công tư (PPP) và nguồn tài chính công đoàn.

Trong đó, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tiếp tục là cơ quan chủ quản các dự án nhà ở xã hội cho công nhân, người lao động được đầu tư bằng nguồn tài chính công đoàn.

Dự thảo cũng quy định quỹ đất phát triển nhà ở cho thuê có thể được bố trí trong các dự án nhà ở thương mại, nhà ở xã hội hoặc dự án độc lập; phải phù hợp quy hoạch, đáp ứng nhu cầu thực tế và bảo đảm kết nối hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội.

Đối với dự án nhà ở cho thuê, dự thảo yêu cầu thời gian thu hồi vốn tối thiểu 20 năm; nhà ở cho thuê chủ yếu là nhà chung cư và phải đáp ứng tiêu chuẩn của nhà ở xã hội.

Dự thảo dành nhiều chính sách ưu đãi cho chủ đầu tư phát triển nhà ở cho thuê như: Miễn tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; ưu đãi thuế; vay vốn ưu đãi; hỗ trợ đầu tư hạ tầng; được bố trí một phần diện tích để kinh doanh dịch vụ hoặc phát triển nhà ở thương mại theo quy định nhằm bù đắp chi phí đầu tư.

Đối với doanh nghiệp xây dựng nhà ở cho chuyên gia, người lao động của mình thuê, dự thảo cũng đề xuất miễn tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và cho phép tính chi phí đầu tư xây dựng vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế.

Về giá thuê, dự thảo quy định việc xác định giá phải bảo đảm tính đúng, tính đủ chi phí đầu tư, quản lý, vận hành, bảo trì và thời gian thu hồi vốn tối thiểu 20 năm, không tính các khoản ưu đãi của Nhà nước vào giá thuê, nhằm bảo đảm người thuê được hưởng lợi từ chính sách hỗ trợ.