Gần 60 năm đau đáu ký ức về cha mang bí danh 'Chín K', hy sinh cùng Anh hùng Lê Thị Riêng

Trong lịch sử phong trào cách mạng Sài Gòn - Gia Định, liệt sĩ Trần Văn Kiểu (bí danh Chín K) là cái tên được nhiều người biết đến. Ngày nay, ông được TP.HCM đặt tên đường, tên trường học, dựng bia tưởng niệm và hằng năm vẫn được nhiều thế hệ cán bộ thành phố thành kính tưởng nhớ.

Thế nhưng, gần 60 năm sau ngày hy sinh, hài cốt của người Khu ủy viên, Phó Trưởng Ban Công vận Đặc khu Sài Gòn - Gia Định vẫn chưa được tìm thấy. Người con gái của ông vẫn mòn mỏi chờ một ngày được đón cha trở về...

Mòn mỏi chờ cha trở về

Buổi sáng tháng Bảy, phía sau lớp hàng rào được dựng tạm giữa Công viên Lê Thị Riêng (phường Hoà Hưng, TP.HCM), tiếng xẻng vẫn đều đặn vang lên. Bên trong khu vực phong tỏa, hàng chục cán bộ, chiến sĩ cẩn trọng bóc tách từng lớp đất, từng chút một, như sợ làm vỡ những dấu tích còn sót lại của những chiến sĩ đã nằm lại nơi đây gần 60 năm.

Bà Trần Thị Lệ Thu, con gái liệt sĩ Trần Văn Kiểu (bí danh Chín K).

Người dân không được vào khu vực khai quật. Tất cả chỉ có thể đứng bên ngoài, cách nơi những người lính đang làm nhiệm vụ vài chục mét, dõi mắt theo từng chuyển động phía sau lớp hàng rào.

Bà Trần Thị Lệ Thu (67 tuổi) cũng vậy, bà lặng lẽ đứng dưới một gốc cây, hai tay đan vào nhau trước ngực. Từ vị trí ấy, bà không nhìn rõ những gì đang diễn ra dưới hố khai quật. Thỉnh thoảng chỉ thấy thấp thoáng bóng dáng chiến sĩ, một chiếc quách được đưa lên hay vài cán bộ pháp y tập trung làm nhiệm vụ.

Khoảng cách chỉ vài chục mét, nhưng với bà Thu, đó cũng là khoảng cách mà gần 60 năm qua bà vẫn chưa thể bước qua. Cha bà được cho là nằm đâu đó trong khu đất ấy.

“Nơi ấy có thể có ba tôi đang nằm dưới, tôi chỉ đứng đây nhìn theo và hy vọng... ”, bà nói nhỏ.

Cha bà là liệt sĩ Trần Văn Kiểu - Khu ủy viên, Phó Trưởng Ban Công vận Đặc khu Sài Gòn - Gia Định, người hy sinh vào rạng sáng mùng 2 Tết Mậu Thân 1968. Sau ngày đất nước thống nhất, gia đình được thông báo ông cùng Anh hùng liệt sĩ Lê Thị Riêng được chôn cất tại khu vực Nghĩa địa Đô Thành cũ, nay là Công viên Lê Thị Riêng.

Thành phố đã dựng bia tưởng niệm để ghi nhớ công lao của hai người.

Kể từ khi Bộ Tư lệnh TP.HCM triển khai tìm kiếm các rãnh mộ tập thể tại Công viên Lê Thị Riêng, bà gần như không bỏ sót một bản tin nào. Mỗi lần lực lượng chức năng thông báo tìm thấy thêm một hài cốt hay một di vật, bà lại lặng lẽ theo dõi, trong lòng thấp thỏm với một hy vọng rất mong manh.

“Ngày đó có thông báo là ba tôi được chôn cất ở đây, lúc còn là Nghĩa địa Đô Thành, không biết chính xác vị trí. Sau này, khi nơi đây trở thành Công viên Lê Thị Riêng thì việc xác định vị trí còn gian nan hơn. Tôi vẫn mòn mỏi chờ đợi”, bà Thu nói.

Người đàn ông mang tên “bác Hai”

Ký ức của bà Trần Thị Lệ Thu về cha mình không nhiều, không phải vì thời gian đã làm phai mờ, mà bởi từ khi còn rất nhỏ bà chưa bao giờ được sống một cuộc đời có cha theo đúng nghĩa.

Bà Trần Thị Lệ Thu kể về ba mình - liệt sĩ Trần Văn Kiểu, mật danh “Chín K”.

Ông Trần Văn Kiểu hoạt động bí mật trong nội thành Sài Gòn. Những năm chiến tranh ác liệt, mỗi lần trở về, ông đều phải đổi tên, đổi vai, đổi cả cách xưng hô để giữ an toàn cho cơ sở cách mạng và cho chính gia đình mình. Đồng đội quen gọi ông là “Chín K”.

Người đàn ông ấy chưa bao giờ được bà Thu gọi là “ba”, ngày đó cô bé Thu chỉ quen gọi ông là “bác Hai”.

“Mẹ dặn tôi phải gọi như vậy, chứ không được gọi là ba. Tôi còn nhỏ nên đâu hiểu vì sao”, bà Thu kể.

Những lần hiếm hoi được mẹ đưa vào chiến khu gặp cha cũng không giống bất kỳ cuộc đoàn tụ nào của một gia đình.

Cuộc gặp diễn ra trong căn hầm địa đạo tối om. Ánh đèn dầu leo lét chỉ đủ soi vài gương mặt ngồi sát nhau. Người đàn ông trước mặt hỏi han con gái đôi ba câu rồi lại vội vã rời đi. Đến bây giờ, khi đã bước sang tuổi 67, bà Thu vẫn không nhớ rõ gương mặt cha mình.

“Tối lắm, tôi không nhìn rõ. Chỉ biết có người lớn ngồi nói chuyện”, bà kể.

Ở nhà cũng vậy, thỉnh thoảng “bác Hai” ghé qua vào buổi tối. Ông và mẹ ngồi nói chuyện rất lâu trong khi cô bé Thu ngồi ở một góc nhà, vừa tò mò vừa khó chịu.

“Tôi còn nghĩ sao người đàn ông này cứ tới nhà mình hoài, cứ nói chuyện với mẹ mình mãi. Giờ nhớ lại mới thấy thương ba lắm”, bà nhớ lại.

Đến bây giờ, mỗi lần nhớ lại, bà càng thấm thía nỗi lòng của cha. Vì hoàn cảnh chiến tranh, ông chỉ dám lặng lẽ nhìn con từ xa. Nhớ con đến mấy cũng chỉ có thể tìm cách ghé về nhà, không dám ôm con, càng không dám nhận con là con mình. Đau xót hơn, trong ký ức của cô bé năm ấy, cha chỉ là... một người xa lạ.

Chiến tranh không chỉ khiến bà Thu lớn lên trong những tháng năm gần như vắng bóng cha, mà còn chia cắt những người con trong cùng một gia đình suốt hơn hai thập kỷ. Năm 1954, theo lời khuyên của ông Trần Văn Kiểu, anh trai bà tập kết ra Bắc, còn bà Thu khi ấy vẫn chưa chào đời.

Bia tưởng niệm liệt sĩ Trần Văn Kiểu và liệt sĩ Lê Thị Riêng tại Công viên Lê Thị Riêng.

Trong những năm đất nước chia cắt, người anh chỉ nhận được một lá thư của cha báo rằng mẹ đã sinh thêm một bé gái. Kèm theo thư là tấm ảnh chụp cô em gái còn nhỏ, được gửi qua hành trình kéo dài nhiều tháng từ Nam ra Bắc. Khi đến tay người nhận, bức ảnh đã nhòe mờ, nhưng đó cũng là hình ảnh đầu tiên giúp người anh biết mặt đứa em mình chưa từng gặp.

Mãi đến sau ngày miền Nam giải phóng, người anh mới trở về, hai anh em mới lần đầu được đoàn tụ khi đều đã trưởng thành. Người cha mang tên “bác Hai” thì không còn nữa...

Hy sinh cùng Anh hùng Lê Thị Riêng

Rạng sáng mùng 2 Tết Mậu Thân 1968, ông Trần Văn Kiểu bị địch bắt.

Người Khu ủy viên, Phó Trưởng Ban Công vận Đặc khu Sài Gòn - Gia Định bị áp giải cùng Anh hùng liệt sĩ Lê Thị Riêng và bà Phùng Ngọc Anh trên một chiếc xe bít bùng. Chiếc xe rời nội thành trong màn đêm rồi dừng lại giữa khu vực Nghĩa địa Đô Thành.

Loạt đạn vang lên, ông Trần Văn Kiểu và bà Lê Thị Riêng ngã xuống.

Bà Phùng Ngọc Anh may mắn sống sót sau khi được hai đồng đội lấy thân mình che chắn. Những vết thương do đạn để lại theo bà suốt phần đời còn lại, nhưng cũng chính bà là một trong những người kể lại những giờ phút cuối cùng của hai đồng đội.

Ít tháng sau, mẹ bà Thu - bà Hà Thị Châu, một chiến sĩ giao liên hoạt động trong nội thành cũng bị địch bắt và đày ra Côn Đảo. Cô bé 9 tuổi từ đó lớn lên trong cảnh thiếu cả cha lẫn mẹ.

Trường Tiểu học Trần Văn Kiểu (phường Diên Hồng, TP.HCM).

Phải đến sau ngày đất nước thống nhất, khi mẹ trở về, bà mới được nghe trọn vẹn câu chuyện về người đàn ông vẫn âm thầm lui tới căn nhà năm nào.

“Lúc hiểu được thì ba hy sinh rồi. Cả đời tôi chưa một lần được gọi ông ấy là ba”, bà nghẹn ngào nói.

Chiến tranh lùi xa, nhiều đồng đội của liệt sĩ Trần Văn Kiểu lần lượt được tìm thấy, được gọi đúng tên và trở về với quê hương, riêng ông thì không.

Sau ngày đất nước thống nhất, từ lời kể của nhân chứng và những tài liệu được thu thập, gia đình được thông báo ông cùng liệt sĩ Lê Thị Riêng được chôn cất tại khu vực Nghĩa địa Đô Thành cũ.

TP.HCM sau đó dựng bia tưởng niệm ngay tại nơi hai ông bà bị sát hại, đặt tên đường Trần Văn Kiểu (phường Bình Phú), trường Tiểu học Trần Văn Kiểu (phường Diên Hồng) để ghi nhớ người cán bộ cách mạng đã hiến trọn cuộc đời cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng.

Bà hiểu rằng, trong số 49 hài cốt đã được tìm thấy, có thể không có cha mình và biết đâu ông vẫn còn nằm ở một góc khác tại Công viên Lê Thị Riêng, nơi những nhát cuốc vẫn đang từng ngày mở rộng.

Nhưng sau gần 60 năm chỉ biết cha “nằm đâu đó”, lần đầu tiên người con gái ấy cảm thấy hành trình đi tìm cha không còn là một sự chờ đợi vô định.