Không chỉ cần thêm cuốc xe: Điều tài xế công nghệ mong nhất là một "điểm tựa" từ chính ứng dụng

Không chỉ kết nối người lao động với khách hàng, các nền tảng số đang được kỳ vọng trở thành "hệ sinh thái phúc lợi" với bảo hiểm, tiết kiệm và đào tạo tài chính. Với nhiều tài xế công nghệ, điều họ cần không phải chỉ là thêm cuốc xe, mà là sự an tâm để gắn bó lâu dài với nghề.

Mỗi sáng, anh Nam, một tài xế công nghệ tại Hà Nội, bắt đầu công việc từ khoảng 6 giờ. Chiếc điện thoại gắn trên tay lái liên tục báo chuyến mới, còn đồng hồ chỉ kết thúc khi trời đã tối. Với anh, mỗi ngày làm việc đều đồng nghĩa với thu nhập, nhưng cũng đi kèm nỗi lo thường trực rằng chỉ một sự cố nhỏ cũng có thể khiến nguồn sống của cả gia đình bị gián đoạn.

Nỗi lo ấy không chỉ là câu chuyện của riêng anh Nam. Theo báo cáo The Longevity Dividend của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), khi tuổi thọ ngày càng tăng và con người làm việc lâu hơn, công nghệ cần chuyển từ vai trò đơn thuần kết nối việc làm sang hỗ trợ người lao động duy trì sức khỏe, khả năng tài chính và chất lượng cuộc sống trong suốt vòng đời lao động.

"Điều tôi sợ nhất không phải ít khách mà là không còn sức để chạy"

Khi được hỏi điều gì khiến anh lo lắng nhất trong công việc, anh Nam không nhắc đến chuyện cạnh tranh đơn hàng hay thu nhập giảm. "Nhiều người nghĩ tài xế lo ít khách, nhưng với tôi cái lo lớn nhất lại là sức khỏe. Mình còn khỏe thì còn chạy được, còn có thu nhập. Chỉ cần ốm vài hôm hoặc chẳng may va chạm giao thông là coi như nguồn tiền bị ngắt ngay. Thu nhập của nghề này phụ thuộc từng ngày. Nếu nghỉ thì gần như không có khoản nào bù lại."

Theo anh, nghề tài xế công nghệ đem lại sự linh hoạt nhưng cũng đồng nghĩa với việc thu nhập phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng làm việc mỗi ngày. " Đầu năm nay tôi bị cảm, sốt nhẹ nhưng vẫn cố chạy vài tiếng. Không phải vì thích, mà vì nghỉ là không có tiền. Có lần xe bị hỏng phải sửa mất gần 4 triệu đồng. Hôm đó tôi mới thấy chỉ cần gặp một sự cố là kế hoạch chi tiêu của cả tháng bị đảo lộn. Nghề này không có khái niệm lương cứng. Mỗi ngày đều phải bắt đầu lại từ đầu."

Những chia sẻ này phản ánh bức tranh chung của lực lượng lao động nền tảng trên thế giới. Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), khoảng 2,1 tỷ người vẫn làm việc trong khu vực phi chính thức và chưa được bao phủ đầy đủ bởi các cơ chế an sinh xã hội. Báo cáo Employment and Social Outlook 2026 cũng dự báo khoảng cách việc làm toàn cầu vẫn ở mức khoảng 408 triệu người, cho thấy có việc làm chưa đồng nghĩa với việc người lao động có được sự ổn định về thu nhập và phúc lợi.

ILO cũng nhận định kinh tế nền tảng đã tạo thêm nhiều cơ hội việc làm linh hoạt, song hệ thống bảo vệ người lao động ở nhiều quốc gia vẫn phát triển chậm hơn tốc độ mở rộng của các nền tảng số. Điều này khiến việc mở rộng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm tai nạn và các cơ chế hỗ trợ tài chính trở thành yêu cầu ngày càng cấp thiết.

Theo WEF, tuổi thọ tăng lên đồng nghĩa nhiều người sẽ phải làm việc lâu hơn trước đây. Vì vậy, doanh nghiệp và các nền tảng số cần coi sức khỏe, tài chính và việc làm là ba yếu tố gắn kết chặt chẽ, thay vì quản lý riêng rẽ như hiện nay.

Ai chăm lo cho người lao động?

Nếu trước đây các ứng dụng chủ yếu giúp tài xế tìm khách hàng nhanh hơn, thì hiện nay nhiều chuyên gia cho rằng vai trò của các ứng dụng công nghệ đang cần phải thay đổi. "Tôi nghĩ nhiều anh em tài xế không chỉ cần thêm đơn. Nếu ứng dụng có thêm bảo hiểm tai nạn, quỹ hỗ trợ khi mình phải nghỉ việc vì bệnh hoặc hướng dẫn cách quản lý tiền thì sẽ thiết thực hơn. Nhiều lúc mình kiếm được tiền nhưng không biết cách giữ tiền", anh Nam chia sẻ.

Mong muốn này cũng trùng với xu hướng được WEF đề cập trong báo cáo mới nhất. Tổ chức này cho rằng các nền tảng lao động đang dần tích hợp bảo hiểm linh hoạt, tài khoản tiết kiệm, đào tạo tài chính và các công cụ hỗ trợ sức khỏe ngay trên ứng dụng nhằm tăng khả năng chống chịu tài chính cho người lao động tự do.

Khi được hỏi về khả năng tham gia một quỹ tiết kiệm tự động trên ứng dụng, anh Nam không ngần ngại đồng ý. "Tôi sẽ tham gia. Không phải vì mình không biết tiết kiệm, mà vì thu nhập thất thường. Có tháng đông khách thì để dành được, nhưng cũng có tháng xe hỏng, con ốm là lại hết. Nếu mỗi ngày ứng dụng tự giữ lại vài chục nghìn đồng thì có khi cuối năm mình cũng có một khoản dự phòng. Mình không cảm nhận được 20.000 đồng mỗi ngày, nhưng vài triệu đồng lúc cần lại rất quý."

Báo cáo của WEF chỉ ra rằng ngay cả những giải pháp có chi phí thấp cũng có thể tạo ra giá trị kinh tế rất lớn nếu được triển khai ở quy mô rộng. Chỉ ba biện pháp gồm cải thiện an toàn trong nhà ở, khuyến khích vận động thể chất và mở rộng tiếp cận thiết bị trợ thính có thể giúp thế giới tiết kiệm hơn 5.800 tỷ USD chi phí y tế và tạo thêm khoảng 645 tỷ USD giá trị năng suất đến năm 2040. Theo các chuyên gia, bài học không nằm ở từng giải pháp riêng lẻ mà ở việc kết nối sức khỏe, tài chính và việc làm trong cùng một hệ sinh thái hỗ trợ người lao động.

Tại Việt Nam, mở rộng độ bao phủ an sinh xã hội cũng được xem là một trong những điều kiện để hướng tới tăng trưởng bao trùm. OECD cho biết khoảng 68,5% lực lượng lao động Việt Nam vẫn làm việc trong khu vực phi chính thức, khiến phần lớn người lao động chưa tiếp cận đầy đủ các chế độ bảo hiểm xã hội và bảo hiểm thất nghiệp vốn chủ yếu dành cho khu vực lao động chính thức.

OECD khuyến nghị mở rộng phạm vi bảo vệ xã hội, giảm rào cản gia nhập khu vực chính thức và phát triển các chính sách phù hợp với những hình thức việc làm mới. Không chỉ dừng lại ở bảo hiểm hay tiết kiệm, các chuyên gia còn cho rằng nền tảng số có thể tích hợp các tính năng nhắc nghỉ ngơi, tư vấn sức khỏe, đào tạo kỹ năng và quản lý tài chính cá nhân để giúp người lao động duy trì khả năng làm việc trong thời gian dài hơn.

Với anh Nam, đó cũng là điều anh mong mỏi. "Tôi mong sau này công nghệ không chỉ giúp mình kiếm việc mà còn giúp mình yên tâm hơn để nghề lái xe này không còn bị coi là việc làm khi không có lựa chọn nào khác hay làm tạm thời mà thực sự là một cái nghề, để anh em lái xe có thể an tâm, sau này về già mà có khoản lương hưu nhờ đóng BHXH trên app lại càng hay. Nếu ứng dụng biết nhắc mình nghỉ khi chạy quá lâu, hướng dẫn cách tiết kiệm, hay hỗ trợ khi gặp rủi ro thì mình sẽ thấy đây không chỉ là nơi nhận cuốc xe mà còn là người đồng hành."

Anh dừng lại vài giây rồi nói thêm: "Điều tôi cần không phải lúc nào cũng là thêm một cuốc xe. Có những lúc, điều mình cần hơn là biết rằng nếu ngày mai chẳng may không thể chạy được nữa thì gia đình vẫn còn một điểm tựa."

Quỳnh Nga