Ảnh minh họa
Ít ai biết rằng ngoài khơi thị trấn Guamaré, bang Rio Grande do Norte (Brazil), tồn tại một dự án kỹ thuật ven biển đặc biệt, nơi những khối bê tông hình "kén" được đặt dưới đáy biển nhằm hỗ trợ nghề đánh bắt cá thủ công. Sau bốn năm theo dõi, các cấu kiện này vẫn duy trì được độ ổn định, trở thành một ví dụ về ứng dụng kỹ thuật kết hợp với giám sát khoa học trong môi trường biển.
Dự án mang tên Marambaia được triển khai từ năm 1999 thông qua sự hợp tác giữa Petrobras và Đại học Liên bang Ceará (UFC). Mục tiêu của chương trình là lắp đặt các cấu trúc nhân tạo dưới đáy biển để hỗ trợ hoạt động đánh bắt cá truyền thống, đồng thời đánh giá khả năng vận hành và độ bền của các công trình trong điều kiện ven biển.
Khác với nhiều mô hình sử dụng tàu cũ, kết cấu kim loại hoặc vật liệu tái chế làm rạn nhân tạo, dự án tại Guamaré sử dụng các khối bê tông đúc sẵn có hình dạng giống những chiếc "kén". Thiết kế này giúp các cấu kiện nằm ổn định trên đáy biển, đóng vai trò như các điểm mốc và nơi tập trung sinh vật biển phục vụ hoạt động khai thác thủy sản của ngư dân.
Theo các nhà nghiên cứu, việc xây dựng những công trình như vậy dựa trên truyền thống lâu đời ở vùng Đông Bắc Brazil với các công trình gọi là marambaias (hay còn gọi là ngư trường nhân tạo hoặc caiçaras). Đây là những cấu trúc do cộng đồng ven biển tạo ra nhằm hình thành các điểm đánh bắt hoặc điểm định vị dưới nước phục vụ nghề cá thủ công.
Tại Guamaré, ý tưởng truyền thống này được phát triển theo hướng bài bản hơn khi có sự tham gia của giới khoa học và doanh nghiệp.
Trong khuôn khổ nghiên cứu, các nhà khoa học của UFC đã theo dõi các cấu kiện trong suốt bốn năm, từ thời điểm lắp đặt đến năm 2004, nhằm đánh giá khả năng chịu tác động của môi trường biển.
Kết quả cho thấy các khối bê tông không ghi nhận sự thay đổi đáng kể về cấu trúc trong suốt thời gian giám sát. Đây được xem là dữ liệu quan trọng đối với lĩnh vực kỹ thuật ven biển, bởi các công trình dưới nước phải chịu tác động liên tục của dòng chảy, sự dịch chuyển của trầm tích cũng như môi trường nước mặn có tính ăn mòn cao.
Theo nhóm nghiên cứu, các cấu kiện được thiết kế như một công trình kỹ thuật hoàn chỉnh chứ không phải vật liệu thải bỏ xuống biển. Toàn bộ quá trình từ thiết kế, lắp đặt đến theo dõi đều được thực hiện theo chương trình nghiên cứu có hệ thống.
Sự tham gia của Đại học Liên bang Ceará cho phép dự án được ghi nhận bằng các dữ liệu khoa học về tình trạng công trình trong nhiều năm, trong khi Petrobras triển khai dự án tại khu vực mà doanh nghiệp này có nhiều hoạt động liên quan đến năng lượng và hạ tầng ven biển.
Guamaré từ lâu là địa phương có nghề đánh bắt cá thủ công phát triển, đồng thời là khu vực tập trung nhiều hoạt động dầu khí ngoài khơi của Brazil. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng các cấu trúc nhân tạo dưới đáy biển được kỳ vọng sẽ góp phần hỗ trợ cộng đồng ngư dân địa phương mà không làm thay đổi đáng kể cảnh quan ven biển.
Theo đánh giá của nhóm nghiên cứu, việc các cấu kiện duy trì được trạng thái ổn định trong toàn bộ thời gian theo dõi cho thấy những giải pháp kỹ thuật đơn giản, nếu được thiết kế và giám sát đúng quy trình, vẫn có thể phát huy hiệu quả trong môi trường ven biển và đóng góp cho hoạt động đánh bắt cá thủ công của cộng đồng địa phương.