Bội thực nhạc số: Trải nghiệm nghe 365 album nhạc trong 365 ngày và sự trỗi dậy khỏi thuật toán của cộng đồng yêu nhạc

Giữa thời điểm các nền tảng phát nhạc trực tuyến liên tục bị nhấn chìm bởi một lượng sản phẩm mới khổng lồ đến mức gây "tê liệt" lựa chọn, một bộ phận người yêu nhạc tuy nhỏ nhưng đang ngày càng lớn mạnh lại tìm thấy niềm vui mới từ việc tự giới hạn các lựa chọn của mình.

Đầu năm nay, Solomon PM, một người yêu nhạc đã đưa ra một quyết định táo bạo: mỗi ngày nghe một album mới trong suốt năm 2026.

Trước đó, anh từng rơi vào trạng thái tự thỏa mãn, chỉ thụ động nhấn nút trộn danh sách phát gồm những bài hát cũ kỹ từ một thập kỷ trước, hoặc bật đi bật lại vài ca khúc quen thuộc khi tập thể dục hay đạp xe đi làm.

Đó là một vùng an toàn êm ái, nhưng nó cũng dần giết chết sự hào hứng khám phá âm nhạc mới, thứ cảm xúc từng khiến anh yêu âm nhạc say đắm thời niên thiếu vào những năm đầu thập niên 2010.

Để thực hiện kế hoạch, anh lập một bảng tính phân bổ cụ thể mỗi ngày một album và đăng lên mạng xã hội để xin gợi ý từ bạn bè. Điều anh không ngờ tới là hộp thư đến lập tức tràn ngập tin nhắn từ hàng chục người.

Họ chia sẻ rằng bản thân cũng đang đặt ra mục tiêu tương tự và muốn xin danh sách của anh. Rõ ràng, anh không đơn độc trong cuộc chiến chống lại sự "tê liệt lựa chọn" của kỷ nguyên nhạc trực tuyến. Đây là một sự chuyển dịch âm thầm nhưng mạnh mẽ trong cộng đồng yêu nhạc suốt thời gian qua.

Sức hút từ những thiết bị nghe nhạc xưa cũ

Công nghệ phát trực tuyến (streaming) đã giúp âm nhạc trở nên dễ tiếp cận hơn bao giờ hết khi mở ra kho tàng âm thanh khổng lồ chỉ bằng một cú chạm.

Thế nhưng, chính sự thừa thãi này lại vô tình biến việc nghe nhạc thành một hành động thụ động, hạ thấp giá trị của các album nhạc thành những âm thanh nền vô nghĩa hoặc các danh sách phát được lập trình sẵn bởi thuật toán.

Để phản kháng, nhiều người nghe bắt đầu tìm kiếm những phương thức chậm rãi và có chủ đích hơn.

Họ quay lại mua đĩa than, tìm về các tệp nhạc MP3 và máy iPod cũ, lướt tìm nghệ sĩ trên các nền tảng đề cao tính độc lập như Bandcamp, hoặc đơn giản là cam kết nghe trọn vẹn một album từ đầu đến cuối.

Điểm chung của họ là khao khát xây dựng một mối quan hệ sâu sắc hơn với âm nhạc, ngay cả khi điều đó đòi hỏi nhiều thời gian, sự tập trung và tiền bạc hơn.

Một người nghe nhạc có chủ đích tên Harry chia sẻ rằng anh cảm thấy kiệt sức vì nhạc trực tuyến, nơi mọi thứ trở nên quá dễ dàng và thiếu cảm hứng.

Harry giải quyết việc này bằng cách tránh xa các thiết bị kỹ thuật số trong suốt cả ngày làm việc. Thay vào đó, anh tạo ra một nghi thức buổi sáng là tự tay chọn ra những chiếc đĩa than sẽ nghe trong ngày khi làm việc tại nhà.

Trong khi đó, một số người khác lại nhìn nhận sự thay đổi này dưới góc độ đạo đức và xã hội. Greg, tổng biên tập của tạp chí Offie Mag, nhận định rằng các thuật toán phát nhạc hiện nay đang bị kiểm soát bởi các tập đoàn lớn có đủ tiềm lực tài chính để định hướng người nghe.

Vì vậy, anh chọn cách chủ động tìm kiếm âm nhạc mới tại các câu lạc bộ đêm hoặc trên các đài phát thanh độc lập như NTS và Loft để không bị thao túng bởi các chiến dịch quảng cáo triệu đô.

Đồng quan điểm, Ed, một người luôn kiên trì nghe trọn vẹn album, khẳng định việc nghe trọn vẹn một dự án âm nhạc từ đầu đến cuối không bỏ sót bài nào chính là cách thể hiện sự tôn trọng tối thiểu dành cho nghệ thuật và nghệ sĩ, thay vì để các thuật toán AI quyết định gu thẩm mỹ của mình.

Đối với họ, việc nghe nhạc có chủ đích giống như một lối sống "ăn chay âm nhạc" lành mạnh, một hành vi tiêu dùng có đạo đức để phản kháng lại tốc độ chóng mặt và sự bão hòa của thời đại số.

Nỗi lòng của người làm nghệ thuật

Không ai cảm nhận rõ sự mất giá của âm nhạc hơn chính các nghệ sĩ, đặc biệt là những nghệ sĩ độc lập. Một số người trong số họ đã bắt đầu thử nghiệm các hình thức phát hành có tính định hướng cao hơn để kéo khán giả về phía mình.

Người ta bắt đầu thấy những tệp nén album mới được chia sẻ trực tiếp qua Mediafire, hay những buổi nghe thử nhạc độc quyền bằng máy iPod nano thế hệ cũ.

Thậm chí, ngôi sao James Blake cũng từng gây bão khi lên tiếng chỉ trích sự biến tướng của nhạc trực tuyến bởi các "trang trại robot" của các hãng đĩa lớn.

Rapper Noah Bouchard chia sẻ rằng các nghệ sĩ hiện nay bị áp lực phải tạo ra những bài hát phù hợp với thuật toán để ăn khách, thay vì theo đuổi khát vọng sáng tạo cá nhân.

Điều này khiến họ có cảm giác như đang dâng hiến nghệ thuật miễn phí cho các nền tảng chỉ quan tâm đến lợi nhuận của cổ đông.

Nữ ca sĩ Maz cũng đồng tình khi cho rằng mỗi giây trôi qua đều có nhạc mới ra mắt, nhưng người nghe lại ngày càng thờ ơ và hời hợt hơn, khiến việc làm nghệ thuật đôi khi mang lại cảm giác như đang bán đi linh hồn của chính mình.

Dù vậy, cả nghệ sĩ lẫn người nghe đều không muốn quay lại thời kỳ tương tự hoàn toàn (analogue) lạc hậu. Thay vào đó, họ hướng về giai đoạn sơ khai của Internet với những cái tên như Napster, Limewire hay MySpace.

Đó được coi là "thời kỳ hoàng kim" khi công nghệ giúp xóa bỏ rào cản tiếp cận âm nhạc nhưng chưa làm ngập lụt thị trường bằng những nội dung rác.

Harry nhớ lại ký ức năm 14 tuổi khi lần đầu tiên tự mò mẫm tải lậu bộ sưu tập nhạc của Bob Marley, một trải nghiệm tuy thủ công nhưng đầy tính chủ động và phấn khích.

Tìm lại sự kết nối thực thụ

Nỗi hoài niệm về kỷ nguyên số sơ khai là minh chứng cho thấy người nghe đang thèm khát những trải nghiệm khám phá âm nhạc mang tính cộng đồng và chủ động.

Ed nhớ lại MySpace thời kỳ đầu từng là một nền tảng tuyệt vời để chia sẻ âm nhạc, quảng bá các buổi biểu diễn và kết nối những tâm hồn đồng điệu, điều mà những mạng xã hội hỗn tạp ngày nay khó lòng mang lại được.

Trên thực tế, lịch sử cũng chỉ ra rằng chính các vụ kiện tụng từ các tập đoàn đĩa hát lớn mới là nguyên nhân khai tử các nền tảng chia sẻ nhạc thuở sơ khai, chứ không phải do bản thân các nghệ sĩ quay lưng với chúng.

Điều này không có nghĩa là con người phủ nhận hoàn toàn giá trị của nhạc trực tuyến.

Trong một thế giới mà thời gian và tiền bạc ngày càng khan hiếm, nhạc trực tuyến vẫn là cầu nối quan trọng cho cả nghệ sĩ lẫn người nghe, đặc biệt là những người không có đủ điều kiện tài chính để đầu tư vào những dàn loa hi-fi đắt đỏ hay bộ sưu tập đĩa vật lý đồ sộ.

Tuy nhiên, làn sóng chuyển dịch này cho thấy người nghe đang bắt đầu hoài nghi liệu sự tiện lợi thuần túy có thể mang lại một mối liên kết bền chặt với âm nhạc hay không.

Việc chậm lại và xây dựng những thói quen nghe nhạc có chủ đích đang giúp hàn gắn những rạn nứt và khôi phục lại sự gắn kết sâu sắc mà sự thừa thãi của công nghệ đã vô tình bào mòn.

Dù việc đi ngược lại dòng chảy tiện lợi của công nghệ là một cuộc chiến không hề dễ dàng, sự phản kháng này đang ngày một lớn mạnh và hứa hẹn một cuộc cách mạng tiêu dùng âm nhạc mới trong tương lai gần.

Nguồn: Dazed

Lâm Mộc