Bức ảnh đặc biệt trong phòng ngủ của Bà mẹ Việt Nam Anh hùng

Bài 1: Nữ anh hùng đầu tiên của người Pa Kô, 7 lần được gặp Bác Hồ
Bài 2: Nữ biệt động từng bị chôn sống, giả người yêu sĩ quan địch vào rạp phim cài mìn
Bài 3: 'Con sóc nhỏ' và những chuyến mang mật thư qua trạm gác địch

Trong căn nhà nhỏ ở phường Kim Long, TP Huế, Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thanh Xuân ngồi trên chiếc xe lăn, cạnh gian bếp đơn sơ. Mái tóc bà đã bạc trắng, đôi bàn tay gầy đặt lặng trên vạt áo xanh.

Trên tường nhà, những tấm bằng, huân chương và huy hiệu tuổi Đảng được gia đình gìn giữ cẩn thận. Nhưng thứ khiến bà lặng đi lâu nhất không phải là những phần thưởng cao quý ấy, mà là tấm ảnh người con trai mặc quân phục được bà cất trong phòng ngủ.

Đó là Thượng tá Trần Minh Hải, nguyên Phó Tham mưu trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thừa Thiên Huế cũ, người hy sinh khi làm nhiệm vụ cứu hộ, cứu nạn tại Thủy điện Rào Trăng 3 vào tháng 10/2020.

Bàn thờ liệt sĩ Hải được đặt ở nhà riêng của vợ con. Còn trong căn phòng của mình, bà Xuân vẫn giữ tấm ảnh anh như một cách để con trai luôn ở thật gần. Mỗi lần nhắc đến anh, bà lại nâng khung ảnh lên, nhìn rất lâu.

Trong căn phòng nhỏ của mình, mẹ Xuân vẫn giữ tấm ảnh con trai như một cách để anh luôn ở thật gần

“Mất Hải, mẹ như đứt từng khúc ruột”, bà nói - giọng chậm lại.

Một đời người, Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thanh Xuân đi qua 2 nỗi đau lớn. Một nỗi đau nằm lại trên thân thể từ những năm bom đạn. Một nỗi đau khác không nhìn thấy, nhưng sâu hơn, là ngày người con trai khoác áo lính lên đường cứu dân rồi không trở về.

Tuổi 14 trong rừng chiến khu

Mẹ Nguyễn Thị Thanh Xuân sinh năm 1950. Khi mới 14 tuổi, bà xin gia đình đi theo cách mạng ở xã Hương Thọ, huyện Hương Trà cũ.

Ngày ấy, cô bé Xuân còn nhỏ, dáng người thấp bé nên ban đầu nhiều người ngần ngại. Nhưng ở cô gái ấy có sự nhanh nhẹn, gan dạ và quyết tâm rất rõ ràng. Bà được giao học chữ, đưa thư, chuyển tài liệu, tiếp tế lương thực, nuôi quân.

Khi đã quen địa bàn, bà cùng du kích xã vót chông, làm bẫy, chế tạo các loại vũ khí thô sơ phục vụ chiến đấu. Đầu năm 1965, bà được giao nhiệm vụ Xã đội phó Hương Thọ kiêm tổ trưởng sản xuất vũ khí tự tạo. Năm 1966, khi mới 16 tuổi, bà được kết nạp Đảng.

Trong ký ức của bà, trận đánh ở thôn La Khê vào khoảng giữa năm 1966 vẫn còn in đậm. Khi một sà lan tự hành chở lính Mỹ - ngụy cùng vũ khí, lương thực đi qua khu vực thượng nguồn sông Hương, bà cùng đồng đội bí mật phục kích bên bờ sông.

Chờ chiếc sà lan lọt vào tầm, lực lượng ta đồng loạt nổ súng, dùng bộc phá, mìn đánh vào mục tiêu. Chiếc sà lan bị đánh chìm giữa dòng.

Nụ cười hiền hậu của Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thanh Xuân khi nhắc về những năm tháng tuổi trẻ đi theo cách mạng

Bà kể trận đánh ấy không bằng giọng của một người nhắc lại chiến công, mà như đang lần tìm một phần đời đã xa, nơi có đồng đội, có tuổi trẻ, có những người trở về và cả những người mãi mãi nằm lại.

Những năm 1966 - 1968, bà được phân công làm Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Hương Thọ kiêm Đội trưởng đội Binh địch vận. Bà cùng các chị em phụ nữ bám cơ sở, tuyên truyền, vận động binh lính phía bên kia quay về với cách mạng, đồng thời nắm tình hình địch để cung cấp cho lực lượng chủ lực ở phía Tây Nam Huế.

Theo bà, trong thời gian làm công tác binh địch vận, đội đã vận động được 12 binh lính ngụy ở Đồn Khe Kẹm, quận Nam Hòa, vùng Tây Nam TP Huế ngày nay, quay về với cách mạng.

Cuối năm 1967, trong một lần cùng đồng đội chuẩn bị hoạt động địch vận tại cơ sở, nhóm của bà bất ngờ bị lính Mỹ - ngụy bao vây, tập kích, khiến một số cán bộ hy sinh.

Mẹ Xuân và đồng đội vừa nổ súng đáp trả, vừa rút ra khu vực bờ sông Hương. Trong trận ấy, nhiều mảnh đạn găm vào vùng lưng, sát cột sống. Vết thương quá nặng khiến cô gái tuổi 17 phải rời chiến trường để điều trị.

Cuối năm 1968, bà được chuyển ra Bắc, sau đó sang Liên Xô chữa vết thương. Chiến tranh để lại trên thân thể bà tỷ lệ tổn thương 81%. Bà cũng bị nhiễm chất độc da cam.

Nhắc về thương tật của mình, bà không than phiền mà chỉ nói, còn sống để trở về đã là may mắn hơn nhiều đồng đội.

Mối duyên đi qua bom đạn

Giữa những ký ức khốc liệt của chiến tranh, câu chuyện tình của bà Xuân và ông Trần Thiện Cường hiện lên như một khoảng sáng dịu dàng.

Ông Cường cũng sinh năm 1950, cùng quê, từng tham gia kháng chiến và cũng là thương binh. Sau thời gian điều trị, học tập ở miền Bắc, hai người gặp nhau tại Trường Văn hóa Hải Hưng cũ, nay thuộc tỉnh Hưng Yên.

Ngồi cạnh vợ, ông Cường cười hiền khi nhắc chuyện xưa: “Thời đó bà ấy xinh lắm, nhiều người theo đuổi nên tôi quyết tâm phải tán bằng được”.

Còn bà Xuân nhớ về buổi đầu bằng một cảm giác rất khác. Bà nói, thời điểm ấy mình “ghét ông Cường vô cùng”, bởi trong mắt bà, chàng trai đồng hương “vừa đen, để tóc dài, lại còn bảo thủ”. Nhưng sự chân thành, bền bỉ của người con trai cùng quê dần làm cô gái từng đi qua bom đạn mềm lòng. 

Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thanh Xuân bên chồng, thương binh Trần Thiện Cường

Năm 1976, một đám cưới nhỏ được tổ chức ở nơi hai người đang theo học. Không mâm cao cỗ đầy, chỉ vài chiếc kẹo mừng, những lời chúc phúc của bạn bè, đồng đội và tờ giấy kết hôn để đánh dấu khởi đầu một gia đình.

Sau ngày đất nước thống nhất, bà Xuân công tác tại Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Bình Trị Thiên (cũ). Ông Cường cũng làm việc trong ngành lao động - thương binh và xã hội tại địa phương, sau đó đảm nhiệm công việc lãnh đạo tại xã Hương Hồ cũ (nay thuộc phường Kim Long, TP Huế) cho đến khi nghỉ chế độ. 

Hai người thương binh cùng đi qua chiến tranh, cùng trở về vun đắp cuộc sống mới. Thế nhưng, sự bình yên ấy của gia đình bà Xuân lại một lần nữa bị thử thách khi người con trai hy sinh trong lúc làm nhiệm vụ cứu hộ giữa thời bình.

Người con nằm lại giữa thời bình

Vợ chồng bà Xuân có 5 người con: 4 trai, 1 gái. Trong đó, người con trai Trần Minh Hải nối tiếp truyền thống gia đình, khoác áo lính và gắn bó với lực lượng vũ trang địa phương.

Anh Hải sinh năm 1979, được đào tạo tại Trường Sĩ quan Lục quân 2 và Học viện Lục quân, từng trải qua nhiều vị trí chỉ huy trước khi hy sinh trong lúc làm nhiệm vụ.

Trong ký ức của bà Xuân, anh là người con hiếu thảo, sống chân tình, trách nhiệm với gia đình và luôn hết lòng với công việc.

Tháng 10/2020, mưa lũ dữ dội trút xuống miền Trung. Khi nhận nhiệm vụ tham gia cứu hộ, cứu nạn công nhân mất tích do thiên tai tại Thủy điện Rào Trăng 3, Thượng tá Trần Minh Hải cùng đồng đội lên đường.

Chuyến đi ấy, anh không trở về nữa...

Nhắc đến con trai, Thượng tá Trần Minh Hải, bà Nguyễn Thị Thanh Xuân không giấu được xúc động

“Khi nhận được tin Hải hy sinh, bà như đứt từng khúc ruột. Hải là niềm tự hào của bà, của gia đình và dòng họ. Nó có hiếu với bố mẹ, chu toàn với vợ con, hết lòng vì công việc”, bà Xuân nghẹn giọng.

Có những vết thương không nằm trên da thịt, không hiện trên giấy tờ, nhưng âm thầm theo người mẹ đến hết đời.

Năm 2021, bà Nguyễn Thị Thanh Xuân được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Trước đó, bà được tặng thưởng Huân chương Kháng chiến hạng Nhì.

Niềm an ủi lớn nhất của bà hôm nay là thấy con dâu, Thiếu tá Hoàng Thị Hạnh Phúc, tiếp tục công tác trong quân đội; hai cháu nội Trần Hoàng Minh Sơn và Trần Hoàng Minh Nghĩa đều chăm ngoan, học giỏi.

“Thời gian trôi qua, bà cũng nguôi ngoai phần nào khi thấy con dâu, cháu nội giỏi giang, ngoan ngoãn. Nhìn thấy con cháu rứa là mẹ yên lòng”, bà Xuân nói rồi đặt lại tấm ảnh con trai trong phòng ngủ, ông Cường lặng lẽ nhìn theo. 

Bức chân dung Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thanh Xuân do họa sĩ Đặng Ái Việt vẽ tặng, được gia đình gìn giữ cẩn thận

Trong căn nhà nhỏ ở Kim Long, thời gian vẫn lặng lẽ trôi, nhưng với Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thanh Xuân, có những nỗi đau chưa bao giờ khép lại...