Mơ Show và giấc mơ phát triển công nghiệp văn hóa ở TP.HCM

Cả khán phòng được đắm mình trong một giấc mơ lung linh của Mơ Show - Ảnh: LINH ĐOAN

Sau những tiếng vỗ tay, ánh mắt háo hức dõi theo nhân vật Mơ, khoảnh khắc hồi hộp của xiếc, sân khấu nước và công nghệ trình diễn, tôi nghĩ nhiều hơn về một "giấc mơ" lớn hơn.

Đó là biến những giá trị văn hóa, tài năng sáng tạo và những thiết chế hiện đại của TP.HCM thành những sản phẩm công nghiệp văn hóa có sức sống lâu dài.

Từ một giấc mơ trên sân khấu

Điều gây ấn tượng với tôi trong buổi sáng hôm ấy trước hết là không khí trong khán phòng. Trẻ con reo lên khi những chú cá bay qua đầu, thích thú đập những quả bong bóng khói, rồi lại nín thở trước các màn xiếc trên cao. Ở nhiều thời điểm, khoảng cách giữa sân khấu và khán giả gần như biến mất. Đó là một tín hiệu rất đáng quý.

Trong nhiều năm, chúng ta thường nói đến việc đưa khán giả trở lại nhà hát. Nhưng có lẽ cách tốt hơn là làm cho nhà hát trở thành nơi người dân thực sự muốn đến. Nghệ thuật không chỉ cần hay, mà còn phải tạo được trải nghiệm; không chỉ yêu cầu công chúng tìm đến mình, mà cũng cần tìm được ngôn ngữ phù hợp để bước vào đời sống của công chúng hôm nay.

Mơ Show đang có những thử nghiệm đáng ghi nhận theo hướng đó.

Chương trình kết hợp xiếc, múa, rối cạn, rối nước, âm nhạc, công nghệ trình chiếu và khả năng biến đổi của sân khấu khô - nước. Các yếu tố này được kết nối thông qua hành trình của một nhân vật có tên rất giản dị: Mơ.

"Mơ" vừa là tên của một đứa trẻ, vừa gợi tới một điều rất con người: ai cũng từng có những giấc mơ.

Từ góc độ nghệ thuật, tôi nghĩ Mơ Show vẫn còn nhiều dư địa để hoàn thiện. Mạch truyện có thể rõ hơn, hành trình của nhân vật Mơ cần được khắc sâu hơn để sau những hiệu ứng sân khấu đẹp mắt, khán giả còn nhớ được một câu chuyện và một cảm xúc.

Bản sắc Việt Nam cũng có thể hiện diện sâu sắc hơn, không nhất thiết bằng việc đưa thêm thật nhiều biểu tượng truyền thống, mà bằng âm nhạc, mỹ thuật, nghệ thuật rối, ký ức tuổi thơ, quan hệ gia đình và những giá trị gần gũi với tâm hồn người Việt.

Điều đáng đánh giá cao hơn cả là nỗ lực của TP.HCM khi không chỉ đầu tư một thiết chế văn hóa hiện đại mà còn chủ động tạo ra sản phẩm để thiết chế ấy thực sự sống.

Việc TP đầu tư cho Mơ Show, tập hợp lực lượng nghệ sĩ xiếc, múa, rối cùng những người làm sân khấu, âm nhạc, công nghệ và sáng tạo để hình thành một chương trình mới cho thấy một tư duy rất đáng khích lệ: đầu tư cho văn hóa không chỉ là xây dựng công trình, mà còn phải kiến tạo nội dung và thị trường cho công trình ấy.

Những tín hiệu ban đầu từ khán giả cũng khá tích cực. Suất diễn ngày 25-7 mà tôi tham dự ghi nhận hơn 1.600 lượt vé; hai suất trước đó vào ngày 18 và 19-7 đều có trên 1.700 lượt.

Dĩ nhiên vài suất diễn đông khán giả chưa đủ để khẳng định thành công lâu dài, nhưng chúng cho thấy một điều quan trọng là người dân TP sẵn sàng dành thời gian, tiền bạc cho những sản phẩm nghệ thuật được đầu tư nghiêm túc, hấp dẫn, phù hợp với nhu cầu hưởng thụ đương đại.

Đó chính là một tiền đề của công nghiệp văn hóa: có sáng tạo và công chúng sẵn sàng trả tiền cho sáng tạo.

Đại biểu Bùi Hoài Sơn - Ảnh: GIA HÂN

Từ Mơ Show đến một giấc mơ lớn hơn

Điều tôi suy nghĩ nhiều nhất sau khi rời khán phòng không phải là Mơ Show đã hoàn hảo hay chưa. Điều quan trọng hơn là có thể làm gì để từ Mơ Show hình thành một chuỗi giá trị văn hóa lớn hơn.

Công nghiệp văn hóa khác với một hoạt động biểu diễn đơn lẻ ở chỗ giá trị của tác phẩm không kết thúc khi tấm màn sân khấu khép lại.

Một đứa trẻ xem Mơ Show hôm nay có thể muốn mang một con thú bông Mơ về nhà. Em có thể muốn đọc một cuốn truyện về Mơ, nghe lại âm nhạc trong chương trình, xem một bộ phim hoạt hình ngắn hoặc trở lại để gặp nhân vật mình yêu thích trong một câu chuyện mới.

Khi điều đó xảy ra, Mơ không còn chỉ là một nhân vật trên sân khấu. Mơ bắt đầu trở thành một tài sản trí tuệ.

Đây là bước chuyển rất quan trọng nếu chúng ta thực sự muốn xây dựng Mơ Show theo logic của công nghiệp văn hóa.

Mơ show đi theo hành trình lớn lên của một đứa trẻ - Ảnh: LINH ĐOAN

Ngay từ bây giờ, cần quan tâm đến hệ thống nhận diện, câu chuyện nhân vật, hình ảnh, âm nhạc, quyền sở hữu trí tuệ và khả năng phát triển các sản phẩm phái sinh.

Khi một khán giả muốn mang nhân vật từ sân khấu về nhà, văn hóa bắt đầu chuyển hóa thành giá trị kinh tế mà không làm mất đi giá trị tinh thần vốn có của nó.

Một hướng đi khác cũng rất quan trọng là gắn Mơ Show với du lịch TP. Tôi vẫn nghĩ một đô thị lớn cần có những sản phẩm văn hóa để khi một du khách hỏi: "Tối nay ở TP.HCM có gì đáng xem?", chúng ta có thể trả lời ngay bằng một vài tên gọi cụ thể.

Nhiều thành phố trên thế giới đã xây dựng được những chương trình biểu diễn thường trú gắn với thương hiệu điểm đến. Khách du lịch biết lịch từ trước, mua vé trước và coi buổi biểu diễn như một phần của hành trình, giống như đi thăm một bảo tàng, thưởng thức một món ăn hay đến một địa danh nổi tiếng.

Mơ Show có khả năng từng bước trở thành một sản phẩm như vậy.

Để làm được điều đó, lịch diễn cần ngày càng ổn định và được công bố sớm; ngành văn hóa phải gắn kết chặt chẽ hơn với ngành du lịch, khách sạn, hãng hàng không, doanh nghiệp lữ hành và các nền tảng bán vé.

Khi một tour du lịch TP có thể chủ động đưa Mơ Show vào chương trình từ nhiều tháng trước, sản phẩm ấy mới thực sự bước vào thị trường du lịch.

Xa hơn nữa, tôi kỳ vọng khu vực Phú Thọ không chỉ là nơi người ta đến xem một chương trình rồi ra về.

Với Rạp Xiếc và Biểu diễn đa năng Phú Thọ cùng Nhà thi đấu Phú Thọ và không gian xung quanh, TP hoàn toàn có thể nghĩ tới một tổ hợp nghệ thuật - thể thao - sáng tạo - giải trí.

Trước và sau suất diễn có thể có không gian ẩm thực, cửa hàng sản phẩm sáng tạo, workshop xiếc và rối cho trẻ em, triển lãm hậu trường, không gian chụp ảnh, hoạt động nghệ thuật cộng đồng hay chợ sáng tạo cuối tuần.

Mơ Show hướng tới phục vụ khán giả trong và ngoài nước - Ảnh: LINH ĐOAN

Nếu hiện nay một gia đình dành khoảng 75 phút cho Mơ Show, tương lai có thể khiến họ dành cả buổi tại Phú Thọ. Khi ấy, giá trị được tạo ra không chỉ từ tiền vé mà còn lan sang ăn uống, mua sắm, giáo dục nghệ thuật, du lịch và nhiều dịch vụ sáng tạo khác. Đó là cách một thiết chế văn hóa tạo ra tác động kinh tế và xã hội rộng hơn.

Điều đáng quý trong giai đoạn đầu là TP đã chủ động đầu tư và tạo cú hích. Nhưng về lâu dài, vai trò của Nhà nước cần chuyển mạnh hơn sang kiến tạo.

Đó là xây dựng hạ tầng, tạo cơ chế, bảo đảm tiêu chuẩn, hỗ trợ những nhóm công chúng cần được tiếp cận văn hóa và tạo điều kiện để doanh nghiệp, nghệ sĩ, nhà đầu tư, nhà sáng tạo cùng tham gia...

Rời Mơ Show sáng 25-7, hình ảnh khiến tôi nhớ nhất là những đứa trẻ háo hức bước ra khỏi khán phòng sau một buổi sáng được sống trong thế giới của những giấc mơ.

Nhưng với TP.HCM, giấc mơ ấy có thể đi xa hơn. Từ nhiều sản phẩm thành công như vậy, TP có thể dần tạo dựng một ngành công nghiệp văn hóa đúng nghĩa và trở thành một trung tâm công nghiệp văn hóa năng động của khu vực...