Sau hơn ba thế kỷ nằm dưới đáy biển Caribe, xác tàu San José tiếp tục thu hút sự chú ý khi giới chức Colombia từng bước trục vớt những hiện vật đầu tiên. Con tàu được cho là chở gần 90 tấn vàng, 237 tấn bạc cùng nhiều viên ngọc lục bảo, với tổng giá trị ước tính khoảng 17 tỷ USD, tương đương hơn 440.000 tỷ đồng hiện nay.
Tàu San José là một chiến hạm của Tây Ban Nha bị đánh chìm năm 1708 trong cuộc Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha. Khi gặp nạn ngoài khơi thành phố Cartagena (Colombia), con tàu đang vận chuyển khối lượng lớn vàng, bạc và ngọc lục bảo khai thác từ các thuộc địa ở Nam Mỹ về châu Âu để nộp cho Hoàng gia Tây Ban Nha.
Theo các tài liệu lịch sử, San José mang theo hơn 11 triệu đồng tiền vàng và bạc, tương đương khoảng 90 tấn vàng và 237 tấn bạc theo ước tính hiện nay. Ngoài ra, trên tàu còn có nhiều viên ngọc lục bảo kích thước lớn, khiến tổng giá trị kho báu được định giá vào khoảng 17 tỷ USD (hơn 440.000 tỷ đồng).
Vị trí xác tàu đã trở thành chủ đề tranh cãi trong nhiều năm. Chính phủ Colombia cho biết họ xác định được vị trí San José vào năm 2015 với sự hỗ trợ của các nhà khoa học quốc tế. Tuy nhiên, công ty trục vớt Sea Search-Armada (SSA) của Mỹ lại khẳng định đã phát hiện con tàu từ thập niên 1980 và đang theo đuổi vụ kiện tại Tòa Trọng tài Thường trực, yêu cầu khoản bồi thường khoảng 10 tỷ USD, tương đương một nửa giá trị ước tính của kho báu.
Bên cạnh giá trị kinh tế khổng lồ, San José còn được xem là một trong những xác tàu có ý nghĩa khảo cổ quan trọng nhất thế giới. Chính phủ Colombia nhiều lần nhấn mạnh mục tiêu của quá trình trục vớt không đơn thuần là thu hồi tài sản mà còn phục vụ nghiên cứu lịch sử, khảo cổ học dưới nước và bảo tồn di sản văn hóa.
Theo giới chức nước này, những hiện vật được đưa lên sẽ giúp làm sáng tỏ bối cảnh kinh tế, chính trị và hoạt động hàng hải của châu Âu đầu thế kỷ XVIII, đồng thời cung cấp thêm tư liệu về mạng lưới thương mại giữa châu Âu và Nam Mỹ trong thời kỳ thuộc địa.
Bộ trưởng Văn hóa Colombia Yannai Kadamani Fonrodona gọi việc thu hồi những hiện vật đầu tiên từ xác tàu là một "cột mốc lịch sử", thể hiện năng lực của quốc gia trong công tác nghiên cứu và bảo tồn di sản văn hóa dưới nước.
Trong khi đó, bà Alhena Caicedo Fernández, Giám đốc Viện Nhân chủng học và Lịch sử Colombia, cho rằng các hiện vật được trục vớt sẽ giúp công chúng tiếp cận rõ hơn câu chuyện về San José thông qua những bằng chứng vật chất còn lưu giữ dưới đáy biển suốt hơn 300 năm.
Đến nay, hành trình giải mã "kho báu lớn nhất thế giới dưới đáy biển" vẫn chưa kết thúc. Bên cạnh những thách thức về kỹ thuật khi trục vớt ở vùng nước sâu, con tàu San José còn tiếp tục là tâm điểm của các tranh chấp pháp lý liên quan đến quyền sở hữu kho báu, trong khi giới khảo cổ kỳ vọng mỗi hiện vật được đưa lên sẽ góp phần hé lộ thêm những bí mật về một trong những vụ đắm tàu nổi tiếng nhất lịch sử hàng hải.