Nhiều cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ vướng mắc
Theo Tờ trình, Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho dự án công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại khu vực Phú Quốc, tỉnh An Giang đã được tổ chức thi công xây dựng trong thời gian từ tháng 3/2025, đến trước ngày 18/5/2026.
Trong đó, bao gồm các dự án thuộc danh mục được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 948/QĐ- TTg ngày 17/5/2025; hạng mục công trình thuộc dự án đối ứng thanh toán cho nhà đầu tư thực hiện dự án BT Trung tâm tổ chức hội nghị APEC hoặc dự án có hoạt động khai thác thu hồi khoáng sản, các dự án tại Quyết định số 948/QĐ- TTg.
Dự thảo đề xuất cho phép các dự án đã triển khai nhưng chưa hoàn tất đầy đủ thủ tục pháp lý được tiếp tục thi công trong thời gian hoàn thiện hồ sơ nhằm đáp ứng tiến độ cấp bách phục vụ APEC 2027. Chất thải xây dựng được đổ thải tạm thời tại vị trí do cơ quan có thẩm quyền lựa chọn và phải hoàn trả mặt bằng sau khi công trình hoàn thành.
Đối với các dự án đã hoàn thiện thủ tục, kết quả thực hiện được ghi nhận; các dự án còn phải hoàn thiện thủ tục được áp dụng quy trình rút gọn hoặc cơ chế đặc biệt như điều chỉnh quy hoạch theo thủ tục rút gọn, thực hiện thủ tục đầu tư đặc biệt, miễn thi tuyển phương án kiến trúc và xử lý linh hoạt đối với khối lượng khoáng sản đã khai thác trước khi cấp phép.
Đối với dự án đối ứng của dự án BT đã thi công trước nhưng chưa hoàn thành các thủ tục liên quan đến sử dụng đất thì được áp dụng cơ chế đặc thù như: Được giao đất từng phần; giá trị quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư được xác định theo giá đất cụ thể tại thời điểm hồ sơ thiết kế cơ sở của dự án đối ứng được phê duyệt; thời gian tính giá trị quyền sử dụng đất của quỹ đất là 70 năm kể từ thời điểm bàn giao mặt bằng.
Đối với khối lượng, giá trị công trình đã thi công trước khi hoàn thiện thủ tục đầu tư công, đầu tư theo phương thức PPP, được ghi nhận khi ký hợp đồng xây dựng hoặc phụ lục hợp đồng làm cơ sở nghiệm thu, giải ngân, thanh toán, quyết toán; Kiểm toán Nhà nước thực hiện kiểm toán báo cáo quyết toán vốn đầu tư dự án hoàn thành trước khi UBND tỉnh An Giang phê duyệt quyết toán.
Dự thảo cũng quy định rõ trách nhiệm của HĐND, UBND tỉnh An Giang, Chính phủ, các bộ, ngành, Kiểm toán Nhà nước, chủ đầu tư, nhà đầu tư và nhà thầu; yêu cầu không để xảy ra trục lợi chính sách, bảo đảm chất lượng, tiến độ, an toàn công trình.
Nghị quyết có hiệu lực thi hành trong 5 năm. Các dự án đã áp dụng chính sách được tiếp tục thực hiện đến khi hoàn thành.
Đáng chú ý, dự thảo quy định cơ chế miễn trừ trách nhiệm đối với người đứng đầu và các tổ chức, cá nhân tham gia triển khai dự án trước khi hoàn thiện thủ tục nếu không vụ lợi, không tham nhũng trong quá trình thực hiện công vụ.
Làm rõ phạm vi áp dụng, tăng cường kiểm soát chất lượng công trình
Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra dự thảo Nghị quyết, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhất trí với sự cần thiết, cơ sở chính trị, cơ sở thực tiễn như đã nêu tại Tờ trình của Chính phủ; đồng thời đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo làm rõ phạm vi, đối tượng áp dụng; xác định cụ thể số lượng dự án, tiêu chí lựa chọn, căn cứ xác định mốc thời gian từ tháng 3/2025 đến ngày 18/5/2026 và các thủ tục pháp lý chưa được hoàn thiện.
Trường hợp cần thiết, đề nghị nghiên cứu quy định cụ thể danh mục dự án và cơ chế, chính sách được áp dụng trong Nghị quyết để bảo đảm tính minh bạch, thống nhất trong áp dụng và tránh mở rộng phạm vi điều chỉnh.
Về xử lý vướng mắc đối với các dự án, công trình thi công xây dựng khi chưa hoàn thiện thủ tục về đầu tư công, đầu tư theo phương thức đối tác công tư, đầu tư: Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị nghiên cứu bổ sung điều kiện cho phép tiếp tục tổ chức thi công xây dựng nếu các hạng mục hoặc bộ phận công trình đã có thiết kế bản vẽ thi công được tư vấn độc lập thẩm tra theo quy định của Luật Xây dựng năm 2025.
Đồng thời, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu làm rõ căn cứ pháp lý của việc dự thảo Nghị quyết quy định áp dụng trình tự, thủ tục đặc biệt cho các trường hợp này để thống nhất với quy định về dự án đầu tư công đặc biệt theo Luật Đầu tư công và thủ tục đầu tư đặc biệt quy định tại Luật Đầu tư. Ngoài ra, cần nghiên cứu, đánh giá tác động của các cơ chế đặc thù như quy định tiến độ tính từ ngày bàn giao mặt bằng hay việc không phải gửi văn bản thông báo khởi công để bảo đảm sự đồng bộ với pháp luật hiện hành và hiệu quả trong công tác quản lý nhà nước.
Về xử lý vướng mắc đối với dự án, công trình thi công xây dựng khi chưa hoàn thiện thủ tục về xây dựng, Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận thấy việc quy định tại dự thảo Nghị quyết không chỉ là vấn đề đơn giản hóa hoặc hoàn thiện các thủ tục hành chính về xây dựng mà còn liên quan trực tiếp đến cơ chế kiểm soát chất lượng, an toàn công trình.
Do đó, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo cần làm rõ, nghiên cứu bổ sung cơ chế thay thế để kiểm soát chất lượng, an toàn công trình; xác định rõ cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm kiểm tra, thẩm định, giám sát và chịu trách nhiệm đối với các rủi ro phát sinh trong quá trình thi công, nghiệm thu và khai thác, sử dụng công trình.
Bên cạnh đó, đề nghị rà soát, làm rõ cơ sở pháp lý, thẩm quyền và trình tự thực hiện đối với việc phân cấp cho UBND tỉnh An Giang trong lĩnh vực xây dựng, đặc biệt là thẩm quyền chấp thuận áp dụng tiêu chuẩn nước ngoài, tiêu chuẩn quốc tế đối với công trình sử dụng công nghệ mới chưa có quy chuẩn, tiêu chuẩn của Việt Nam; nghiên cứu quy định chuyển tiếp đối với các công trình đã triển khai.
Ngoài ra, cần rà soát quy định về kiểm tra nghiệm thu để tránh trùng lặp và đánh giá kỹ việc phân cấp cho địa phương thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi, thành lập Hội đồng kiểm tra nghiệm thu hoặc giao cơ quan chuyên môn kiểm tra công tác nghiệm thu thay cho Hội đồng kiểm tra nhà nước, bảo đảm phù hợp với quy định của Luật Xây dựng, thẩm quyền của Chính phủ và yêu cầu kiểm soát chất lượng, an toàn công trình.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát, đánh giá kỹ các cơ chế đặc thù về quản lý, sử dụng quỹ đất lấn biển, bảo đảm đúng thẩm quyền và không làm thất thoát tài sản nhà nước. Đồng thời, cần làm rõ phạm vi áp dụng, đánh giá rủi ro của việc giao, cho thuê đất khi chưa hoàn thành nghiệm thu, quyết toán; rà soát thẩm quyền, nội dung của quy định về sử dụng đất lấn biển để thanh toán hợp đồng BT, thời điểm xác định giá đất và trách nhiệm của các bên liên quan nhằm bảo đảm tính thống nhất của pháp luật, an toàn công trình và tính khả thi trong tổ chức thực hiện.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, xác định những nội dung, chính sách cần báo cáo, xin ý kiến của cấp có thẩm quyền.