Trong quá trình lắp đặt hệ thống thoát nước tại chùa Wat Dhammachak Semaram ở tỉnh Nakhon Ratchasima, Thái Lan, các công nhân đã tình cờ phát hiện một kho báu khảo cổ có niên đại khoảng 1.300 năm, gồm 33 hiện vật bằng vàng, bạc và đồng được chôn ngay bên dưới tượng Phật nằm cổ nhất nước này.
Theo thông tin từ cơ quan khảo cổ Thái Lan, phát hiện được thực hiện khi nhóm thi công đào hệ thống thoát nước nhằm bảo vệ nền móng của bức tượng Phật nằm dài khoảng 13 m khỏi tình trạng nước ngầm tích tụ. Trong quá trình đào ở độ sâu khoảng 90 cm, họ phát hiện một bình gốm chứa hàng chục hiện vật quý bằng kim loại cùng nhiều tấm bia mang nội dung tôn giáo có niên đại từ thời Dvaravati.
Các hiện vật bao gồm nhẫn vàng, hoa tai bạc, đồ trang sức bằng đồng cùng nhiều tấm kim loại được chế tác tinh xảo. Việc toàn bộ hiện vật được đặt trong một chiếc bình duy nhất thay vì nằm rải rác giúp các nhà khảo cổ bảo tồn nguyên vẹn bối cảnh địa tầng, qua đó cung cấp thêm nhiều dữ liệu quan trọng phục vụ nghiên cứu.
Bức tượng Phật nằm tại chùa Wat Dhammachak Semaram được xem là tượng Phật nằm cổ nhất còn tồn tại ở Thái Lan. Công trình được tạc từ đá sa thạch, dài khoảng 13 m và thuộc quần thể kiến trúc Phật giáo thời Dvaravati – nền văn hóa phát triển tại khu vực Đông Nam Á từ thế kỷ VI đến XI.
Sau khi khai quật chiếc bình gốm, các nhà khảo cổ tiếp tục phát hiện thêm nhiều hiện vật có giá trị nghệ thuật cao. Đáng chú ý là một tấm vàng được chế tác bằng kỹ thuật chạm nổi (repoussé), khắc họa hình Đức Phật ngồi với vầng hào quang phía sau đầu và tay đặt trong tư thế Vitarka Mudra – biểu tượng của sự giảng dạy trong nghệ thuật Phật giáo.
Hiện vật này còn thể hiện nhiều đặc trưng mỹ thuật của thời Dvaravati như mái tóc xoắn nhỏ, dái tai dài và áo choàng phủ một bên vai. Theo các chuyên gia, đây là những chi tiết quan trọng giúp đối chiếu với các hiện vật cùng thời được tìm thấy tại nhiều trung tâm Phật giáo khác ở Đông Nam Á.
Một tấm kim loại khác bằng hợp kim chì - thiếc cũng thu hút sự chú ý khi mô tả hình Đức Phật đứng dưới mái vòm cùng hai nhân vật đi kèm. Một trong hai nhân vật được cho là thần Brahma của Ấn Độ giáo, phản ánh sự giao thoa giữa Phật giáo và Hindu giáo trong nghệ thuật khu vực thời bấy giờ.
Ngoài ra, nhóm khảo cổ còn phát hiện nhiều tấm kim loại được chôn phía sau phần đầu tượng Phật, ngăn cách với nhau bằng các lớp vữa mỏng. Cách bố trí này cho thấy các hiện vật được đặt có chủ đích ngay từ khi công trình được xây dựng, thay vì bị chôn lấp ngẫu nhiên theo thời gian.
Bộ sưu tập 33 hiện vật gồm vàng, bạc và đồng cũng cho thấy trình độ luyện kim phát triển của cư dân Dvaravati. Theo giới nghiên cứu, việc chế tác các món trang sức nhỏ, các tấm kim loại chạm nổi và hình tượng tôn giáo đòi hỏi kỹ thuật gia công rất cao, đặc biệt trong kiểm soát độ dày của kim loại và lực tạo hình.
Các chuyên gia đánh giá giá trị của phát hiện không chỉ nằm ở bản thân các hiện vật quý mà còn ở việc chúng được tìm thấy trong bối cảnh khảo cổ gần như nguyên vẹn. Vị trí, độ sâu và cách sắp xếp của từng hiện vật sẽ giúp tái hiện rõ hơn các nghi lễ tôn giáo, kỹ thuật xây dựng cũng như đời sống văn hóa của cư dân Dvaravati cách đây hơn một thiên niên kỷ.
Theo các nhà khảo cổ, công trình lắp đặt hệ thống thoát nước vốn được triển khai để bảo vệ di tích khỏi tác động của nước ngầm, song lại mang đến một trong những phát hiện khảo cổ đáng chú ý nhất tại Thái Lan trong những năm gần đây. Phát hiện này tiếp tục khẳng định giá trị lịch sử của chùa Wat Dhammachak Semaram, đồng thời mở ra thêm nhiều hướng nghiên cứu về nền văn hóa Dvaravati và sự lan tỏa của Phật giáo tại Đông Nam Á.