Cơn khát bộ nhớ của AI kéo giá RAM về thời 2007, xóa sạch thành quả gần 20 năm giảm giá

Daniel Lemire, chuyên gia về hiệu năng phần mềm và nhà khoa học máy tính, đã so sánh dữ liệu giá bộ nhớ trong lịch sử và gọi đợt tăng hiện nay là một hiện tượng bất thường.

“Xét trên phương diện lịch sử, giá bộ nhớ máy tính đã giảm theo cấp số nhân trong nhiều thập kỷ. Nhưng chỉ trong thời gian ngắn, chúng ta vừa xóa sạch khoảng 20 năm tiến độ.”

Theo Lemire, ngành công nghệ hiếm khi chứng kiến giá một loại phần cứng quay lại mặt bằng của hàng chục năm trước chỉ trong vài tháng.

“Tính trên mỗi đơn vị dung lượng, RAM hiện đắt tương đương năm 2007. Theo những gì tôi biết, đây là một hiện tượng bất thường trong lịch sử. Tôi không nhớ từng có tiền lệ tương tự.”

Dữ liệu do David Shim tổng hợp cho dự án DAM của Đại học Stanford cho thấy giá bán lẻ thấp nhất của DDR5 hiện nằm trong khoảng 11,41-13,28 USD mỗi GB. Lần gần nhất RAM có mức giá danh nghĩa tương tự là giai đoạn 2007-2008, khi DDR2 được ghi nhận quanh 11-15 USD mỗi GB.

Daniel Lemire nhận định giá RAM tính theo mỗi đơn vị dung lượng đã quay về mức năm 2007, khi nhu cầu bộ nhớ phục vụ AI tăng nhanh hơn khả năng mở rộng nguồn cung. Ảnh chụp màn hình

Nếu quy đổi theo lạm phát về đồng USD năm 2024, mức giá hiện tại tương đương khoảng 10,94-12,74 USD mỗi GB. Con số này gần với giá DDR3 năm 2011 hơn là năm 2007.

Như vậy, nhận định RAM “trở về năm 2007” chủ yếu đúng khi so sánh bằng giá danh nghĩa. Dù vậy, việc giá mỗi GB quay lại mặt bằng của khoảng 15 năm trước vẫn là diễn biến hiếm gặp trong ngành công nghệ.

Bộ dữ liệu Stanford cũng có một số giới hạn. Các con số phản ánh mức giá bán lẻ thấp nhất được ghi nhận, không phải giá giao dịch trung bình hoặc giá hợp đồng. Một số sản phẩm có thể là hàng đời cũ đang được thanh lý. Tuy nhiên, xu hướng tổng thể vẫn rõ ràng, đường giá RAM đã đột ngột đảo chiều sau nhiều thập kỷ liên tục đi xuống.

Biểu đồ giá DRAM theo từng thế hệ cho thấy chi phí mỗi GB tăng mạnh trở lại trong giai đoạn 2025-2026, sau nhiều năm liên tục đi xuống. Nguồn: Stanford DAM

AI kéo giá cả thị trường lên cao

Nguyên nhân không nằm ở sự thụt lùi của công nghệ sản xuất. Áp lực chủ yếu đến từ nhu cầu đối với HBM, loại bộ nhớ băng thông cao được sử dụng cạnh GPU và các bộ tăng tốc trong máy chủ AI.

HBM không phải RAM DDR5 được lắp trên máy tính cá nhân, nhưng hai nhóm sản phẩm cùng phụ thuộc vào năng lực sản xuất DRAM và nhiều nguồn lực trong chuỗi cung ứng bán dẫn.

Khi các tập đoàn công nghệ tăng tốc xây dựng trung tâm dữ liệu, Samsung, SK hynix và Micron có động lực chuyển thêm năng lực sang HBM, sản phẩm có giá bán và biên lợi nhuận cao hơn. Điều này khiến nguồn cung DRAM dành cho máy tính và thiết bị tiêu dùng trở nên hạn chế.

Các chip DRAM trên module bộ nhớ. Việc nhà sản xuất ưu tiên năng lực cho HBM phục vụ máy chủ AI đang tạo thêm áp lực lên nguồn cung RAM truyền thống.

Theo S&P Global Market Intelligence, các nhà sản xuất đang ưu tiên HBM phục vụ quá trình huấn luyện và vận hành mô hình AI. Trong khi đó, cùng một năng lực sản xuất vẫn phải đáp ứng nhu cầu từ máy chủ doanh nghiệp, PC, smartphone và nhiều thiết bị điện tử khác.

Sản lượng bộ nhớ toàn ngành vẫn tăng nhưng chưa theo kịp nhu cầu AI. Elon Musk từng nhận định:

“Sản lượng bộ nhớ đang tăng khoảng 20% mỗi năm. Thông thường, đó là tốc độ rất nhanh đối với một ngành công nghiệp lớn và trưởng thành. Nhưng nhu cầu không tăng 20% mà là 200% mỗi năm, thậm chí có thể cao hơn.”

Đây là ước tính của Musk, không phải dự báo độc lập cho toàn thị trường. Tuy nhiên, nó phản ánh khoảng cách lớn giữa khả năng mở rộng nguồn cung và tốc độ xây dựng hạ tầng AI.

Lemire cho rằng khó dự đoán điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Theo ông, ngành công nghệ cuối cùng phải tìm được cách xây dựng hệ thống AI sử dụng ít bộ nhớ hơn hoặc phát triển phương pháp sản xuất nhiều bộ nhớ hơn với tốc độ nhanh hơn đáng kể.

Tác động lan ra ngoài PC

Người nâng cấp máy tính là nhóm cảm nhận rõ nhất khi giá DDR4 và DDR5 tăng. Tuy nhiên, ảnh hưởng không dừng lại ở những thanh RAM.

Card đồ họa sử dụng GDDR, điện thoại dùng LPDDR, máy chơi game và nhiều hệ thống điện tử trên ôtô đều phụ thuộc vào chuỗi cung ứng bộ nhớ. Khi nhà sản xuất ưu tiên trung tâm dữ liệu, các phân khúc có biên lợi nhuận thấp hơn phải cạnh tranh để giành phần năng lực còn lại.

Hệ quả có thể là giá laptop, smartphone, GPU và máy chơi game tăng. Một số hãng có thể giảm dung lượng bộ nhớ hoặc đưa linh kiện đời cũ trở lại thị trường để giữ giá bán. Tác động thường rõ nhất ở phân khúc phổ thông, nơi chi phí RAM chiếm tỷ trọng lớn trong tổng giá thành.

Chip nhớ SK hynix trên bo mạch thiết bị di động. Khủng hoảng bộ nhớ đang lan từ máy tính sang smartphone, card đồ họa, máy chơi game và ôtô.

Nguồn cung từ các nhà sản xuất Trung Quốc như CXMT cũng chưa đủ giúp thị trường hạ nhiệt. Giá module sử dụng chip của hãng này nhìn chung vẫn đi theo mặt bằng của Samsung, Micron và SK hynix.

Giá RAM có thể giảm khi nhà máy mới đi vào vận hành hoặc hệ thống AI trở nên tiết kiệm bộ nhớ hơn. Tuy nhiên, mở rộng sản xuất bán dẫn cần nhiều năm, trong khi nhu cầu hạ tầng AI vẫn tăng nhanh.

Chưa ai biết cuộc khủng hoảng sẽ kéo dài bao lâu. Nhưng khi giá mỗi GB RAM quay lại mặt bằng của hơn một thập kỷ trước, thị trường đã phát đi tín hiệu rõ ràng: cơn khát tài nguyên của AI đang khiến toàn ngành công nghệ phải trả giá.

Theo Tuấn Nguyễn