ĐBQH: Mở rộng hoạt động của ngân hàng cần phòng ngừa tình trạng 'bia kèm lạc'

Lưu ý trên được đại biểu Quốc hội Lê Văn Thế (Đoàn Ninh Bình) đưa ra khi góp ý vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng, sáng 9/8 tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất , Quốc hội khóa XVI.

Đại biểu Quốc hội Lê Văn Thế. (Ảnh: Phạm Thắng)

Ông Lê Văn Thế bày tỏ đặc biệt quan tâm đến vấn đề kiểm soát xung đột lợi ích khi ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm cho trái phiếu doanh nghiệp.

Đồng tình với đề xuất bổ sung hoạt động này cho ngân hàng thương mại, đại biểu cho rằng nếu được thiết kế tốt, đây có thể là giải pháp giúp chuyên nghiệp hóa việc quản lý tài sản bảo đảm, góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Tuy nhiên, theo đại biểu Thế, xung đột lợi ích có thể phát sinh nếu một ngân hàng vừa là bên cấp tín dụng cho doanh nghiệp, vừa quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu, đồng thời lại có thể tham gia các khâu phân phối, thanh toán hoặc cung cấp dịch vụ khác cho đợt phát hành.

“ Đó là khi doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính, lợi ích thu hồi khoản nợ của ngân hàng có thể không hoàn toàn đồng nhất với lợi ích của các trái chủ. Theo tôi, điểm quan trọng nhất là phải thiết kế cơ chế để ngân hàng thương mại thực hiện hoạt động này một cách độc lập, minh bạch và không lạm dụng vị thế của mình “, ông Thế nói.

Từ đó, ông Thế đề nghị ngay sau khi Luật được ban hành, Chính phủ quy định cụ thể ít nhất ba nhóm vấn đề.

Các vấn đề gồm điều kiện, phạm vi và nguyên tắc thực hiện hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm; cơ chế nhận diện, công khai và kiểm soát xung đột lợi ích; trách nhiệm quản lý, công khai thông tin về tài sản bảo đảm; tách bạch hồ sơ tài sản, dữ liệu và cơ chế giám sát, xử lý vi phạm.

Ông Thế nhấn mạnh một nguy cơ cần phòng ngừa từ khi thiết kế chính sách. Đó là tình trạng bán hàng hóa dịch vụ chính nhưng kèm theo điều kiện khách hàng phải mua thêm hàng hóa dịch vụ phụ, hay gọi nôm na là “mua bia kèm lạc”.

Ông Lê Văn Thế nhận định, trong lĩnh vực ngân hàng, nếu không kiểm soát tốt, có thể phát sinh việc gắn cấp tín dụng, giải ngân, gia hạn hoặc cơ cấu khoản vay với yêu cầu khách hàng phải mua hoặc cam kết mua trái phiếu doanh nghiệp hay sản phẩm đầu tư khác.

Cho rằng đây là ranh giới cần phải được quy định rõ để bảo vệ khách hàng và bảo đảm cạnh tranh lành mạnh trên thị trường tài chính, vị đại biểu tỉnh Ninh Bình đề nghị Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước khi quy định chi tiết đặc biệt quan tâm đến việc ngăn chặn việc sử dụng quan hệ tín dụng để ép buộc hoặc tạo sức ép, ra các điều kiện để khách hàng mua sản phẩm đầu tư.

“ Tôi thấy rằng xây dựng luật cũng nên phòng ngừa từ sớm, từ xa, không nên chờ đến khi vi phạm xảy ra mới sửa luật và văn bản dưới luật “, ông Thế nói.

Từ những phân tích trên, đại biểu Thế đề nghị bổ sung vào điều 114 việc giao Chính phủ quy định chi tiết việc thực hiện nội dung ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp.

Đại biểu Lê Văn Thế nhấn mạnh hai nguyên tắc trong việc xây dựng dự thảo Luật này là: mở rộng thẩm quyền phải đi cùng giới hạn pháp lý, dữ liệu và trách nhiệm giải trình; mở rộng hoạt động ngân hàng phải đi cùng kiểm soát xung đột lợi ích và bảo vệ nhà đầu tư.

Đề xuất miễn trừ trách nhiệm khi ngân hàng báo cáo trung thực

Tham gia thảo luận, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Đoàn Quảng Trị) góp ý về quy định nhận diện và báo cáo giao dịch đáng ngờ, đặc biệt trong lĩnh vực tài sản mã hóa, liên quan Luật Phòng, chống rửa tiền.

“ Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật ngân hàng mà là an ninh tài chính quốc gia “, đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Khánh Vũ. (Ảnh: Phạm Thắng)

Dự thảo Luật bổ sung cơ chế nhận diện, báo cáo giao dịch đáng ngờ về tài sản mã hóa là cần thiết, song đại biểu Nguyễn Khánh Vũ chỉ ra 2 vướng mắc lớn.

Về năng lực thực thi, đại biểu cho rằng dự thảo Luật bổ sung 15 dấu hiệu đáng ngờ nhưng để nhận diện được, tổ chức tín dụng cần hạ tầng phân tích chuỗi khối, công cụ truy vết dòng tiền qua nhiều ví, sàn giao dịch, mà phần lớn ngân hàng thương mại chưa có.

“ Quy định nghĩa vụ mà không kèm lộ trình hạ tầng thì tổ chức tín dụng khó tuân thủ, cơ quan quản lý cũng khó có căn cứ xử lý vi phạm “, ông Vũ nói.

Vướng mắc thứ hai được đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị nêu ra liên quan động lực thực thi. Theo đó, cùng với yêu cầu báo cáo khi “có cơ sở hợp lý để nghi ngờ”, dự thảo Luật đề xuất bổ sung quy định bảo vệ người báo cáo, người cung cấp thông tin và người tố giác hành vi rửa tiền, nhưng nội dung công bố hiện chưa nêu rõ có bao gồm miễn trừ trách nhiệm dân sự, hình sự cho tổ chức tín dụng khi báo cáo trung thực.

Đại biểu cho rằng nếu chỉ dừng ở bảo vệ cá nhân người báo cáo mà chưa mở rộng đến trách nhiệm của tổ chức, tổ chức tín dụng, vẫn có thể rơi vào thế lưỡng nan: báo cáo có thể bị kiện nếu sau đó xác định không có rủi ro; không báo cáo có thể bị coi là vi phạm.

Hệ quả được ông Vũ dự báo là tổ chức tín dụng có xu hướng chọn phương án an toàn cho mình, bỏ sót giao dịch đáng ngờ hoặc từ chối khách hàng hợp pháp như người nhận kiều hối và hộ kinh doanh cá thể.

Từ vướng mắc chỉ ra, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ kiến nghị giao Chính phủ ban hành tiêu chí kỹ thuật hướng dẫn từng dấu hiệu đáng ngờ, quy định ngưỡng giao dịch bắt buộc xác minh danh tính theo thông lệ quốc tế, kèm lộ trình đầu tư hạ tầng và đào tạo cán bộ, có hiệu lực đồng thời với Luật.

“ Đề nghị quy định rõ trong luật cơ chế bảo vệ theo Điều 39, bao gồm cả miễn trừ trách nhiệm dân sự, hình sự cho tổ chức tín dụng khi báo cáo trung thực, có căn cứ hợp lý. Quy định này để tổ chức tín dụng yên tâm thực hiện đầy đủ nghĩa vụ báo cáo, vừa nâng cao chất lượng phát hiện giao dịch đáng ngờ, vừa tránh gây khó khăn cho khách hàng hợp pháp “, đại biểu nói thêm.