Nơi diễn ra đám cưới của Phương Mỹ Chi

Vùng đất Trà Vinh là nơi mà nếu chỉ nghe hai chữ "miền Tây" thì rất dễ hình dung nhầm. Ở đây cũng có sông, có ruộng, có những con đường quê chạy giữa hai hàng dừa, nhưng thứ làm nên gương mặt riêng của nó lại là hệ thống chùa Khmer nằm rải khắp các phum sóc, những ngôi chùa mà mỗi lần đi ngang người ta đều phải chậm lại một nhịp vì cái mái nhọn vàng chóe nhô lên giữa nền trời.

Từ TP.HCM xuống tới trung tâm TP Trà Vinh cũ chỉ khoảng 130km, nếu đi ô tô hay xe khách thì sẽ mất chừng ba đến bốn tiếng, di chuyển qua cao tốc rồi vòng theo quốc lộ 60, băng qua Bến Tre và cầu Cổ Chiên. Quãng đường thực chất ngắn hơn nhiều so với những gì người ta tưởng, và có lẽ vì ngắn quá nên vùng đất này lâu nay vẫn hay bị bỏ qua, nhất là khi khách phương xa thường chọn đi thẳng xuống Cần Thơ hoặc rẽ về Bến Tre rồi quay lại.

“Đám cưới” của Chi và Định trong MV được tái hiện ngoài trời, dưới một mái nhà mát nhỏ phủ kín hoa, giữa vườn cây cao lọt nắng lung linh. Hai chiếc lọng vàng che trên đầu đôi vợ chồng, họ hàng đứng vòng trong vòng ngoài đông đúc, dàn nhạc ngồi nép một bên. Và giữa không khí thiêng liêng ấy, Achar Sơn Tịch buộc sợi chỉ đỏ vào cổ tay hai người như một lời cầu chúc bình an. Cảnh quay tuy chỉ kéo dài chừng ấy rồi MV lại đi tiếp, nhưng cái vùng đất đứng phía sau khoảnh khắc đó thì thực sự đã ở lại rất lâu trong tâm trí khán giả.

Nơi hai người ấy lớn lên, yêu nhau rồi thành vợ thành chồng được ê kíp dựng lên bằng những khuôn hình rộng đến mức người xem có cảm giác như mình đang xem một phim ngắn về một vùng đất chứ không đơn thuần phải là một MV ca nhạc. Nổi bật nhất chính là hai ngôi chùa Khmer xuất hiện xuyên suốt trong đó: chùa Cò và chùa Vàm Ray.

Điều đáng nói là ê kíp của Phương Mỹ Chi đã thực sự xuống tận nơi để trải nghiệm. Thạc sĩ Thạch Thị Út Linh, một trong hai cố vấn văn hóa của dự án và cũng là người trực tiếp dạy múa Khmer cho nữ ca sĩ, cho biết ê kíp đã đến địa phương khảo sát và trao đổi với những người có chuyên môn thay vì chỉ tiếp cận từ những thông tin có sẵn trên mạng. Nghĩa là những gì hiện lên trên màn ảnh không phải là một phiên bản dựng lại trong trường quay, mà chính là những nơi khán giả hoàn toàn có thể tự mình tìm đến.

Chùa Vàm Ray - Cung điện vàng nằm im giữa vùng quê vắng

Ngôi chùa này nằm ở ấp Vàm Rây, xã Hàm Tân thuộc huyện Trà Cú cũ, vốn được xem là ngôi chùa Khmer lớn nhất Việt Nam và được dựng lại trên nền một ngôi chùa cũ đã hơn sáu trăm năm tuổi. Từ ngoài cổng nhìn vào, cảm giác đầu tiên của du khách thường là choáng ngợp, bởi toàn bộ công trình hiện lên như một cung điện dát vàng theo phong cách chịu ảnh hưởng sâu sắc từ kiến trúc Angkor. Từ mái vòm, tường, cột trụ cho tới những bức phù điêu và tượng thần bốn mặt, chỗ nào cũng lấp lánh rực rỡ dưới nắng miền Tây.

Ở hướng Đông Nam của chính điện là pho tượng Phật Thích Ca nhập Niết Bàn dài 54 mét, cao 20 mét và ngang 16 mét, nằm trên một bệ đỡ cao ngang căn nhà hai tầng, với toàn thân phủ sơn son thiếp vàng. Đứng dưới chân bệ mà ngước lên, người ta mới thực sự cảm nhận được con số 54 mét ấy có nghĩa là gì. Giữa sân chùa còn có một cột trụ cao được nâng đỡ bởi những thân rắn thần Naga năm đầu, nơi các vị sư thắp nến vào mỗi mùa lễ. Đồng thời, bốn cánh cổng của chính điện được mở theo bốn hướng, trong đó cổng chính bao giờ cũng quay về phía Đông theo đúng truyền thống tín ngưỡng của người Khmer.

Cũng nên nói thẳng một điều rằng, khuôn hình lộng lẫy nhất của cả MV, chính là cảnh hai nhân vật đứng nhỏ xíu dưới chân bậc thềm giữa một không gian vàng rực trong đêm, là chùa thật, nhưng ánh sáng thì là sự sắp đặt của ê kíp. Ngoài đời, nếu khách đến đây vào ban ngày sẽ không có những ngọn đuốc cháy dọc theo các tháp nhọn, không có tấm rèm trắng buông giữa khung cửa, và cũng không có hai chiếc cồng lớn đặt hai bên ống kính để làm khung cho cảnh quay. Thực chất, đó chính là dàn cồng Kôông vuông đã đi vào phần phối khí của bài hát. Thứ còn lại sau khi trừ đi hết những lớp dàn dựng ấy chính là kiến trúc, và riêng bản thân kiến trúc này thôi cũng đã đủ khiến người ta đứng lặng một lúc trước khi kịp giơ máy lên chụp ảnh.

Vì chùa nằm giữa một vùng quê khá vắng, quanh đó gần như không có hàng quán nào, nên khách quen đi cụm này thường mang sẵn nước theo. Kinh nghiệm là nên ghé vào buổi sáng, lúc nắng còn nghiêng và màu vàng của chùa chưa trở nên quá gắt.

Chùa Cò - Nơi mỗi chiều đàn cò lại gọi nhau về đậu kín ngọn cây

Cách đó không xa, vẫn nằm trong địa phận Trà Cú cũ, là một ngôi chùa mang tinh thần gần như trái ngược hoàn toàn.

Tên thật của nó là chùa Nodol, người Khmer gọi là Wat Phnô Đôn, có nghĩa là ngôi chùa trên giồng cát có nhiều dừa. Tuy nhiên, dân trong vùng thì đã quen miệng gọi là chùa Cò từ hơn trăm năm nay, kể từ khi hàng nghìn con chim chọn khuôn viên chùa làm chỗ trú ngụ. Cò trắng, cò quắm, cò đầu đỏ, cò đầu vàng, cò mỏ vàng, cò mỏ đen, rồi cả cồng cộc, chừng chục loài cùng chia nhau những ngọn cây trong sân. Và cứ mỗi sáng sớm hay chiều muộn, khi đàn cò rủ nhau bay về, cả khuôn viên chùa lại ồn ã một thứ âm thanh mà ở thành phố bạn sẽ không cách nào nghe được.

Giữa cái ồn ào rất tự nhiên ấy, kiến trúc chùa lại giữ trọn vẹn bộ mã tạo hình quen thuộc của chùa Khmer Nam Bộ. Đó là mái ngói uốn cong theo hình đuôi rồng, đỉnh tháp nhọn mô phỏng ngọn núi Xôme trong quan niệm Phật giáo, cùng những bức tượng chim thần Kâyno và thần bốn mặt Mhabrom đứng trầm mặc ở các góc. Đây đều là những chi tiết mà khi lướt qua trên màn hình điện thoại thì rất dễ bỏ sót, nhưng khi đứng ngay dưới chân chúng thì lại hiện ra rất rõ ràng. Vì thế, cũng dễ hiểu vì sao ê kíp lại chọn nơi này để đặt máy quay.

Chùa Cò cách trung tâm TP Trà Vinh cũ chừng 40km về phía Nam nhưng chỉ cách trung tâm Trà Cú khoảng 4km, nên chuyện gộp cả hai ngôi chùa trong MV vào cùng một ngày tham quan là hoàn toàn khả thi. Buổi sáng bạn có thể dành cho Vàm Ray lúc trời còn dịu, chiều muộn thì dời sang chùa Cò để kịp lúc đàn cò bay về, và tối thì ngược lên thành phố để nghỉ ngơi.

Về đây ngồi dưới bóng cổ thụ Ao Bà Om

Nếu ngày đầu tiên là để đi tìm bối cảnh trong MV thì ngày thứ hai chính là dịp để hiểu sâu hơn về cái không gian văn hóa đứng phía sau nó. Và may mắn là cụm điểm này nằm quây quần ngay quanh trung tâm thành phố Trà Vinh cũ nên rất tiện di chuyển.

Ao Bà Om là một hồ nước được bao quanh bởi rừng cây cổ thụ có bộ rễ trồi hẳn lên khỏi mặt đất, uốn lượn thành những hình thù độc đáo mà đứng lâu sẽ thấy mỗi gốc một dáng, cùng tán cây rợp đến mức giữa trưa nắng vẫn mát rượi. Đây cũng là nơi diễn ra phần lớn các hoạt động chính mỗi mùa Ok Om Bok, khi cả vùng đổ về đây trong đêm rằm tháng 10 âm lịch vô cùng náo nhiệt.

Ngay cạnh ao là chùa Âng, một trong những ngôi chùa Khmer cổ nhất vùng, tương truyền có từ cuối thế kỷ 10. Chùa nổi bật với hào nước bao quanh, tháp năm ngọn và chiếc cổng trang trí tượng chằn, tiên nữ, chim thần theo đúng mô típ truyền thống. Cách đó vài bước chân là Bảo tàng Văn hóa dân tộc Khmer. Và thật ra, nếu ai xem MV xong mà tò mò không biết những hoa văn trên trang phục, chiếc mặt nạ chằn hay dàn nhạc ngũ âm là gì, thì đây mới là chỗ nên ghé trước tiên, thậm chí trước cả khi đi chùa. Riêng nhạc cụ thì càng nên xem tận mắt, bởi nghề chế tác nhạc cụ ngũ âm chính là công việc mà nhân vật Định đã theo đuổi suốt chiều dài MV.

Nếu còn dư thời gian, chùa Hang nằm cách trung tâm hơn 5km cũng rất đáng để ghé thăm. Nơi đây thu hút không chỉ vì chiếc cổng vòm nổi tiếng mà còn vì xưởng điêu khắc gỗ ngay trong khuôn viên, nơi các nghệ nhân vẫn miệt mài ngồi đục đẽo giữa mùn cưa và tiếng chim hót líu lo.

Còn có những hàng thốt nốt lãng mạn nhưng cũng không kém phần ngọt thơm

Bên cạnh sự rực rỡ của chùa chiền và nghi lễ, MV còn dành khá nhiều khuôn hình cho một vẻ đẹp ngược lại hẳn, đó là những cánh đồng thốt nốt nơi hai đứa trẻ rong chơi. Cây thốt nốt vốn gắn liền với những vùng có đông đồng bào Khmer sinh sống ở miền Tây. Và từ nó, người ta làm ra nước thốt nốt uống lạnh, đường thốt nốt để nấu chè, hay trái thốt nốt dầm đá, tạo nên thứ vị ngọt thanh và thơm hậu khác hẳn đường mía. Nếu chùa là phần lộng lẫy thì hàng thốt nốt lại là phần dung dị, và cả hai đều là gương mặt thật của vùng đất này.

Ăn một bữa để hiểu thêm về văn hoá ẩm thực độc đáo của người dân Khmer

Có một điều mà MV, dù quay đẹp đến đâu, cũng không thể truyền tải được, đó là mùi vị. Món ăn nổi tiếng của vùng đất này chính là bún nước lèo, được nấu từ mắm bò hóc. Đây là thứ mắm mà người lần đầu ngửi thấy thường hơi chùn lại, nhưng khi đã thành nồi nước lèo thì lại trong và ngọt hậu một cách khó lý giải, nhất là khi ăn kèm rau ghém, thịt heo quay và bánh cống. Muốn hiểu vì sao ẩm thực Khmer Nam Bộ không giống với hình dung chung chung về đồ ăn miền Tây, bạn cứ bắt đầu từ tô bún ấy. Bên cạnh đó thực khách còn có thể thử bún suông, hay còn gọi là bún đuông, với những con suông làm từ tôm quết nhuyễn nặn dài trong tô nước dùng màu nâu đỏ ngọt thanh.

Nhưng món đáng nhớ nhất có lẽ là cốm dẹp, được làm từ nếp mới rang rồi giã dẹp, trộn cùng dừa nạo và đường. Ngày thường bạn vẫn tìm được món này ở chợ, nhưng cốm dẹp chỉ thực sự là cốm dẹp đúng điệu vào đêm Ok Om Bok. Sở dĩ như vậy bởi cái tên của lễ hội ấy hiểu nôm na chính là lễ đút cốm dẹp: người lớn đút cốm cho lũ trẻ rồi hỏi chúng mong ước điều gì. Ở vùng đất này, có những món ăn không chỉ đứng bên lề lễ hội mà còn nằm ngay trong tên gọi của lễ hội. Trước lúc về, người ta thường ghé mua bánh tét Trà Cuôn với đòn bánh nhiều tầng nhân và nếp xanh màu lá, hoặc dừa sáp Cầu Kè, thứ đặc sản mà đi khắp miền Tây cũng khó tìm được nơi thứ hai làm giống.

Nên đi Trà Vinh vào lúc nào?

Mùa đẹp nhất để xuống vùng đất Trà Vinh là mùa khô, khoảng từ tháng 11 đến tháng 4, khi trời trong, ít mưa và đường sá dễ đi. Đây cũng là lúc màu vàng của những mái chùa lên hình đẹp nhất. Còn nếu muốn thấy vùng đất này ở trạng thái sống động nhất thì hãy canh đúng rằm tháng 10 âm lịch, mùa Ok Om Bok, bên cạnh hai lễ lớn khác trong năm của đồng bào Khmer là Chôl Chnăm Thmây và Sen Dolta.

Một điều nhỏ nhưng rất nên nhớ, là tất cả những ngôi chùa kể trên đều không phải là phim trường. Chúng vẫn đang là nơi các vị sư tu tập và là nơi cả phum sóc tụ về mỗi mùa lễ. Chính vì vậy, nên khách đến thường mặc kín đáo, đi nhẹ nói khẽ, và luôn nhớ hỏi một tiếng trước khi đưa ống kính về phía người đang hành lễ.