Khi AI tự sinh nhiều nội dung, giáo dục cần gì ở một kho học liệu số?

Đó là làm thế nào để công nghệ thực sự giải quyết những vấn đề của giáo dục, thay vì chỉ tạo thêm một lớp công cụ trên nền những dữ liệu vốn đã phân tán? Để có câu trả lời, phải quay lại với việc nhận diện vai trò của học liệu số có cấu trúc, có bản quyền và được kiểm chứng. Đây cũng là vấn đề mới được đặt ra trong hội thảo chuyên đề tại triển lãm Công nghệ Giáo dục Việt Nam 2026 (Vietnam EdTech Expo) diễn ra ngày 15/8/2026 với chủ đề "Tái cấu trúc Giáo dục và Nhân lực Việt Nam trong kỷ nguyên AI".

Khi giáo dục số không chỉ là câu chuyện về công nghệ

Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 chuyển từ mục tiêu truyền đạt kiến thức sang phát triển năng lực, phẩm chất cho người học. Thay đổi mang tính cốt lõi này kéo theo những yêu cầu mới như chuyển từ dạy học một chiều sang việc tổ chức hoạt động học đa dạng, từ cách kiểm tra, đánh giá nặng về điểm số sang cách đánh giá khích lệ sự tiến bộ trong quá trình học tập của học sinh, từ cách dạy học đồng loạt chuyển sang dạy học phân hóa, cá nhân hóa.

Thực tiễn đổi mới đòi hỏi nguồn dữ liệu phục vụ dạy học đa dạng hơn. Đằng sau cuộc đua về công nghệ là một vấn đề căn bản: giáo viên sẽ sử dụng nguồn dữ liệu nào, học sinh tiếp cận nội dung nào và nhà trường dựa vào đâu để bảo đảm chất lượng khi hoạt động dạy – học ngày càng dịch chuyển lên môi trường số?

Tại Vietnam EdTech Expo 2026, PGS.TS. Nguyễn Chí Thành, Trưởng khoa Sư phạm, Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội khi trình bày về "Vai trò của Kho học liệu cấu trúc có bản quyền trong giáo dục phổ thông hiện nay", đã chỉ ra một nghịch lý đáng chú ý: dư thừa những tài liệu trôi nổi, trùng lặp, không rõ nguồn gốc, nhưng lại thiếu những học liệu có tham chiếu rõ ràng đến chương trình và yêu cầu cần đạt, thiếu quy trình biên tập, thẩm định chuyên môn hướng tới chuẩn hóa để có nguồn dữ liệu sạch qua sàng lọc và được liên thông giữa các hệ thống.

PGS.TS. Nguyễn Chí Thành, Trưởng khoa Sư phạm, Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội chia sẻ tại Vietnam EdTech Expo 2026.

Trong khi đó, sự phát triển của AI khiến các nhà trường và giáo viên phải đối diện với một vấn đề mới: Học liệu do AI tự sinh. Việc này khiến cho yêu cầu về kiểm chứng độ chính xác, tính phù hợp và nguồn gốc của học liệu càng trở nên bức thiết. Những nội dung được tạo ra dưới nhiều định dạng khác nhau cũng cho thấy việc xác lập kho dữ liệu có bản quyền, đủ độ tin cậy ngày càng cần được quan tâm. Đây cũng là nền tảng để công nghệ và AI có thể phát huy giá trị thực chất, hỗ trợ giáo viên và học sinh thay vì chỉ làm gia tăng lượng thông tin cần xử lý.

Trước yêu cầu mới, hành lang pháp lý cho việc chuyển đổi số, phát triển nguồn học liệu cũng đang được bổ sung, hoàn thiện, trong đó có thể kể đến Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Thông tư 02/2025/TT-BGDĐT ban hành Khung năng lực số cho người học, cùng các chương trình, định hướng về chuyển đổi số và xây dựng kho học liệu số…

Một kho học liệu số chuẩn mực cần những gì?

Theo PGS.TS. Nguyễn Chí Thành, một kho học liệu số có giá trị cần được xây dựng trên ba yếu tố không thể tách rời: cấu trúc, bản quyền và kết nối.

Cấu trúc giúp học liệu không còn là những tệp rời rạc. Mỗi đơn vị nội dung cần được gắn với môn học, khối lớp, chủ đề, yêu cầu cần đạt và mức độ nhận thức. Khi được tổ chức như một hệ dữ liệu giáo dục, học liệu có thể được tìm kiếm, lựa chọn, lắp ghép và tái sử dụng cho những mục đích khác nhau.

Bản quyền bảo đảm học liệu có tác giả, nguồn gốc và quy trình biên soạn, biên tập, thẩm định rõ ràng. Với nhà trường và giáo viên, đây không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là cơ sở để sử dụng nội dung một cách an toàn, có trách nhiệm và có thể giải trình. Đồng thời, học liệu được kiểm soát về chuyên môn sẽ giúp hạn chế tình trạng nội dung không phù hợp hoặc lệch khỏi chương trình.

Kết nối là bước đưa học liệu ra khỏi phạm vi một "kho lưu trữ". Khi học liệu có thể vận hành cùng hệ quản lý học tập, phục vụ giao bài, chấm chữa, thu thập dữ liệu và phản hồi, quá trình dạy – học tạo ra dữ liệu có thể tiếp tục được sử dụng để hỗ trợ giáo viên, học sinh và nhà trường.

Ba yếu tố này cũng lý giải vì sao chuẩn hóa học liệu cần đi trước tự động hóa bằng AI. AI có thể giúp tạo nội dung nhanh hơn, nhưng nếu nguồn dữ liệu đầu vào thiếu cấu trúc, chưa được kiểm chứng hoặc không rõ bản quyền, tốc độ đó không đồng nghĩa với chất lượng. Theo khuyến nghị được đưa ra tại diễn đàn, các doanh nghiệp EdTech cần đầu tư vào cấu trúc và bản quyền trước khi đầu tư vào tính năng AI, đồng thời minh bạch nguồn gốc dữ liệu và quy trình thẩm định nội dung.

PGS.TS. Nguyễn Chí Thành phân tích ba yếu tố quan trọng của kho học liệu số: cấu trúc, bản quyền và khả năng kết nối.

Từ kho học liệu đến hệ sinh thái hỗ trợ dạy và học hiệu quả

Khi học liệu được chuẩn hóa và có khả năng kết nối, vai trò của nó cũng thay đổi. Học liệu không còn chỉ là nơi giáo viên tìm kiếm và tham khảo tài liệu, mà có thể trở thành điểm kết nối giữa nội dung giáo dục, hoạt động dạy học, công nghệ và dữ liệu học tập.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh giáo viên đang phải xử lý ngày càng nhiều nguồn học liệu và công cụ khác nhau. Nếu học liệu được tổ chức có cấu trúc, giáo viên có thể dễ dàng hơn trong việc tìm kiếm, lựa chọn nội dung phù hợp với môn học, khối lớp, chủ đề, yêu cầu cần đạt và mức độ nhận thức. Từ đó sử dụng cho các hoạt động dạy học, luyện tập, kiểm tra – đánh giá thay vì phải mất nhiều thời gian tự tìm kiếm và xử lý những tài liệu rời rạc.

Ở chiều ngược lại, với học sinh, học liệu số không chỉ mở rộng khả năng tiếp cận nội dung mà còn hỗ trợ luyện tập, tự kiểm tra, theo dõi kết quả và từng bước hình thành năng lực tự học. Khi các hoạt động này được thực hiện trên môi trường số, dữ liệu phát sinh trong quá trình học tập cũng có thể được ghi nhận, tạo thêm cơ sở để giáo viên theo dõi tiến độ và điều chỉnh hoạt động dạy học.

Đây cũng là hướng tiếp cận giải pháp giáo dục số toàn diện hoclieu.vn - một mô hình được PGS.TS. Nguyễn Chí Thành đề cập tại Vietnam EdTech Expo 2026 khi trao đổi về vai trò của kho học liệu có cấu trúc và bản quyền trong giáo dục phổ thông.

Do Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Giáo dục Hà Nội (HEID) – đơn vị thành viên của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phát triển, hoclieu.vn được xây dựng với bốn thành phần gồm kho học liệu số, công cụ hỗ trợ giáo viên, nền tảng quản lý học tập (LMS) và ứng dụng học tập dành cho học sinh.

Trong đó, kho học liệu số giữ vai trò nền tảng, cung cấp hệ thống câu hỏi, bài tập, đề kiểm tra, ngữ liệu phục vụ dạy và học từ lớp 1 đến lớp 12. Kho học liệu được xây dựng bám sát Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 và sách giáo khoa, được tổ chức theo cấp học, môn học, chủ đề, kiến thức, kỹ năng và mức độ tư duy. Nguồn học liệu được phát triển với sự tham gia của đội ngũ tác giả sách giáo khoa, chuyên gia giáo dục, giảng viên đại học, giáo viên và các chuyên gia công nghệ giáo dục. Đồng thời được thực hiện theo quy trình biên soạn, biên tập, thẩm định của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và bảo đảm các yêu cầu về bản quyền nội dung, hình ảnh.

Từ kho học liệu này, các thành phần còn lại đảm nhiệm những vai trò khác nhau trong quá trình sử dụng. Công cụ hỗ trợ giáo viên giúp khai thác học liệu cho việc chuẩn bị bài, tạo phiếu học tập, đề kiểm tra, chấm chữa và theo dõi kết quả. LMS tạo môi trường tổ chức và quản lý hoạt động học tập, kết nối giáo viên, học sinh, nhà trường và phụ huynh. Ứng dụng dành cho học sinh hỗ trợ củng cố kiến thức, tự ôn luyện và theo dõi kết quả học tập.

Khách tham quan tìm hiểu và trải nghiệm các sản phẩm, giải pháp giáo dục số của HEID tại Vietnam EdTech Expo 2026.

Giá trị của học liệu số không còn nằm đơn thuần ở việc "có bao nhiêu tài liệu", mà ở khả năng tổ chức, kết nối và đưa học liệu vào đúng quá trình dạy – học. Đây cũng là bước chuyển từ tư duy xây dựng một kho lưu trữ tài nguyên sang xây dựng một hệ sinh thái trong đó học liệu, công nghệ và dữ liệu cùng phục vụ mục tiêu cuối cùng của giáo dục: hỗ trợ giáo viên dạy tốt hơn và giúp học sinh học hiệu quả, chủ động hơn.

Nhìn từ câu chuyện học liệu, chuyển đổi số giáo dục không chỉ là đưa những phương thức cũ lên môi trường mới. Nếu không có học liệu và dữ liệu phù hợp, công nghệ có nguy cơ chỉ số hóa cách làm cũ thay vì tạo ra một sự chuyển đổi thực chất. Đó cũng là lý do bài toán về học liệu cần được đặt song hành với bài toán về công nghệ. Một nền tảng có nhiều tính năng nhưng thiếu dữ liệu được chuẩn hóa sẽ khó tạo ra giá trị bền vững.Ngược lại, một nguồn học liệu tốt nếu không có khả năng kết nối và khai thác cũng khó phát huy hết giá trị trong môi trường số.

Từ góc nhìn đó, thông điệp được đặt ra tại Vietnam EdTech Expo 2026 có thể cô đọng ở một điểm: trong kỷ nguyên AI, lợi thế không thuộc về nơi có nhiều nội dung nhất, mà thuộc về nơi có học liệu đáng tin cậy nhất. Công nghệ phải được đặt trên nền tảng của nội dung có chất lượng, giá trị sư phạm và trách nhiệm đối với người học.