Khi điểm trúng tuyển ngành sư phạm cao ngất ngưởng

Trường đại học Sư phạm TP.HCM vừa công bố điểm chuẩn trúng tuyển đại học chính quy năm 2026 - Ảnh: TRẦN HUỲNH

Trường đại học Sư phạm TP.HCM công bố kết quả thi tốt nghiệp THPT là "phương thức gốc". Các phương thức khác, trong đó có học bạ kết hợp thi đánh giá năng lực chuyên biệt, được quy đổi bằng bách phân vị rồi nội suy về thang gốc. Vấn đề là sau quy đổi, con số ấy còn giữ được giá trị và ý nghĩa gì?

Một thí sinh thuộc nhóm 1% cao nhất của kỳ thi tốt nghiệp THPT và một thí sinh thuộc nhóm 1% cao nhất của kỳ thi đánh giá năng lực chuyên biệt chưa chắc tương đương về năng lực. Hai kỳ thi khác mục tiêu, nội dung, độ khó và nhóm dự thi. Bách phân vị cho biết vị trí của mỗi người trong nhóm mình, không chứng minh hai phép đo đo cùng một thứ. Quy đổi thứ hạng chưa có nghĩa quy đổi năng lực.

Trong khảo thí, trước khi hỏi con số có chính xác không, phải hỏi phép đo có giá trị không. O'Connor, trong How to Grade for Learning - Cách chấm điểm vì học tập, nhấn mạnh mục đích đo phải rõ và cách đánh giá phải phù hợp với cái cần đo. 

Nhà nghiên cứu giáo dục nổi tiếng người Mỹ Guskey cũng cảnh báo sự khác nhau giữa "độ chính xác toán học" và tính giá trị của điểm số. Hai chữ số thập phân có thể tạo cảm giác chính xác nhưng không bảo đảm giá trị của kết quả.

Trường hợp Trường đại học Sư phạm TP.HCM, nếu điểm thi tốt nghiệp THPT là phương thức gốc, nó phải là một con đường tuyển sinh thực chất. Thủ khoa C00 đạt 28,75 điểm, ngay cả giả định được hưởng mức ưu tiên khu vực và đối tượng cao nhất cũng chỉ đạt 29,21, vẫn không tới 29,80. Có ngành, sau các diện tuyển thẳng và ưu tiên xét tuyển, thực tế không còn thí sinh trúng tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp THPT vì chỉ tiêu đã hết. Một phương thức vẫn được công bố nhưng người đi bằng phương thức ấy có thể không còn cơ hội cạnh tranh thực tế.

Sư phạm cần tuyển người giỏi, có năng lực và thực sự muốn theo nghề. Nhưng khi đã mở nhiều phương thức, thí sinh đi bằng mỗi phương thức phải có cơ hội cạnh tranh thực chất. Nếu chỉ tiêu đã gần đầy bởi các nhóm được xét trước, rồi điểm các phương thức khác tiếp tục quy đổi về "phương thức gốc", thì phải hỏi: phương thức gốc còn là một con đường tuyển sinh hay chủ yếu chỉ còn là chiếc thước để quy đổi?

Công bằng không chỉ là cùng áp dụng một công thức. Các thước đo đem đối sánh phải có căn cứ, thí sinh phải hiểu điểm quyết định mình được hình thành thế nào. Tự chủ tuyển sinh cần được tôn trọng, nhưng càng tự chủ càng phải giải trình rõ về phân bổ chỉ tiêu và cơ hội của từng phương thức.

Cũng không nên nhìn 29,80 hay 29,83 như một chuẩn năng lực gần như tuyệt đối. Điểm trúng tuyển chỉ là mốc của người cuối cùng được tuyển trong một cuộc cạnh tranh, phụ thuộc vào chỉ tiêu, nguyện vọng, phân bố điểm, phương thức tuyển sinh và cách quy đổi.

Thomas R. Guskey, trong On Your Mark - Thách thức các quy ước về chấm điểm và báo cáo kết quả học tập, phân biệt "tuyển chọn tài năng" với "phát triển tài năng". Điểm trúng tuyển phục vụ việc chọn người vào học, không phải chuẩn xác nhận năng lực. Nếu còn muốn chọn người có tiềm năng để phát triển, tuyển sinh phải nhìn xa hơn vài phần mười điểm ở đầu vào. Vì vậy, gọi "điểm trúng tuyển" đúng bản chất hơn "điểm chuẩn".

Nghiên cứu cũng nhắc rằng không nên trao cho một điểm thi sức mạnh mà nó không có. Báo cáo OECD năm 2026 dẫn dữ liệu Thụy Điển cho thấy điểm do giáo viên đánh giá dự báo kết quả năm đầu đại học tốt hơn điểm kỳ thi tuyển sinh chuẩn hóa. Không một thước đo đơn lẻ nào phản ánh đầy đủ tiềm năng học tập, càng không thể từ vài phần mười điểm ở vùng 29 suy ra ai sẽ trở thành giáo viên tốt hơn.

Điểm thi tốt nghiệp THPT vẫn có vai trò trong tuyển sinh, nhưng nếu đã coi đây là phương thức gốc thì thí sinh phải có cơ hội thực sự được tuyển bằng chính kết quả của kỳ thi đó. Còn nếu điểm thi chủ yếu được dùng làm thang tham chiếu để quy đổi các phương thức khác, cũng cần nói rõ để người học và phụ huynh hiểu đúng.

Điểm trúng tuyển sư phạm cao ngất ngưởng có thể là tín hiệu tích cực, cho thấy chính sách ưu đãi của Nhà nước đối với sinh viên sư phạm và nghề dạy học đang tạo thêm sức hút. Nhưng sức hút càng lớn, yêu cầu về công bằng tuyển sinh càng phải được coi trọng. Khi đã mở nhiều phương thức, thí sinh đi bằng mỗi phương thức cần có cơ hội cạnh tranh thực chất.

Một "điểm chuẩn" hay "điểm trúng tuyển" mà không có thí sinh nào đi bằng chính phương thức đó có thể đạt tới thì rốt cuộc nên gọi là điểm gì? Và chính sách ưu đãi dành cho sinh viên sư phạm sẽ đạt mục tiêu đến đâu nếu cơ hội tiếp cận không được bảo đảm công bằng cho mọi thí sinh?