Người Bana ở Gia Lai gieo cây, giữ rừng phát triển du lịch cộng đồng

Từ gieo một hạt mầm xanh

Một ngày chủ nhật cuối tháng 8, anh Đinh Ri liên hệ với tôi về Vĩnh An (Bình Phú) quê anh để cùng anh ươm cây xanh. "Tụi mình dự định ươm 1.000 mầm xanh các cây rừng bản địa để bắt đầu cho mùa trồng rừng năm nay", anh Ri nói và khoe chiếc điện thoại đầy ắp những hình ảnh các cô cậu học trò, các bà các mẹ, và cả những du khách quốc tế cùng tham gia ươm mầm.

Với người Bana, rừng là máu thịt, là cuộc sống, nên khi Đinh Ri viết những dòng kêu gọi ươm mầm xanh trên facebook: "Ai có hạt giống góp hạt giống. Ai có cây giống góp cây giống. Ai có đất góp đất. Ai có công sức góp công sức", lập tức nhận được sự hưởng ứng của cộng đồng trong làng. Dự án ươm 1.000 mầm xanh cho quê hương ở Vĩnh An bắt đầu như thế.

Những mầm xanh được gieo hôm nay để tạo rừng ngày mai. Ảnh:Đinh Ri

Nghe thì đơn giản, chỉ là gieo hạt, ươm những mầm cây rồi trồng xuống ven đường làng và những cánh rừng bao quanh. Nhưng tôi ấn tượng với lời mời gọi của Đinh Ri. Và đặc biệt hơn, anh tập trung kêu gọi các em nhỏ của làng tham gia chương trình. Bởi theo anh, cùng gieo hạt, cùng trồng cây xanh, ươm bóng mát cho làng là bài học đẹp, có khi còn đẹp hơn những gì viết trong sách vở. "Để mai này khi lớn lên, các em trưởng thành và tự hào chỉ vào một tán cây rợp bóng mát ở làng mình và nói cái cây này chính tay mình tự trồng", Đinh Ri nói.

Và 1.000 cây xanh hôm nay, theo lời Đinh Ri, sẽ là 1.000 bóng mát của ngày mai. Rồi từ 1.000 sẽ thành 5.000 rồi lên 10.000, nhân lên như thế những màu xanh của làng Vĩnh An, cho rừng của làng. Câu chuyện ươm cây của Đinh Ri, ban đầu nghe qua chỉ như một phong trào nhỏ gợi lên trước mùa tựu trường. Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, sâu hơn, đó là một cách mà người Bana ở Bình Phú giữ rừng, giữ màu xanh và giữ sinh kế từ hôm nay. Họ không ồn ào, không tô vẽ mà bắt đầu từ những điều bình dị, gần gũi nhất với đời sống của làng mình, đi từ gieo một mầm xanh, và cùng chăm sóc cho mầm xanh đó trưởng thành.

Đinh Ri (33 tuổi) tốt nghiệp ngành tài chính – ngân hàng của Trường Đại học Kinh tế Huế. Rời giảng đường, anh quyết định quay về làng, nhận vai trò làm tổ trưởng hướng dẫn khách du lịch. Sau này, anh được bà con tín nhiệm bầu làm trưởng làng. Thời gian rảnh rỗi anh tự học tiếng Anh với mục đích có thể dẫn khách nước ngoài tham quan, trải nghiệm văn hóa đặc sắc của người Bana quê anh. Và không chỉ để cho riêng mình, anh còn bố trí quỹ thời gian phù hợp mở các lớp dạy tiếng Anh cho con em trong làng, cùng làm, cùng học và cùng gieo cho thế hệ trẻ Vĩnh An cách quảng bá du lịch bản địa.

"Du lịch cộng đồng là một điều rất mới mẻ với bà con Bana quê mình. Nó bắt đầu từ Dự án trồng dược liệu sa nhân tím dưới tán rừng với sự tài trợ của Quỹ môi trường toàn cầu tài trợ và Liên hiệp hội Khoa học kỹ thuật tỉnh Gia Lai triển khai thực hiện. Từ tham gia dự án, bà con được học cách trồng dược liệu để ổn định sinh kế, và từ đó một sinh kế mới được bà con ở làng biết đến là làm du lịch cộng đồng", anh Đinh Ri nói.

Đinh Ri - ngoài cùng bên phải ảnh dẫn tour cho các em nhỏ tới tham quan làng Vĩnh An. Ảnh: Đinh Ri

Theo anh Đinh Ri, khi chiếc áo du lịch tới làng, văn hóa bản địa của người Bana cùng với những chất liệu đời sống của bà con từ việc sinh hoạt thường nhật, lễ hội, nghề thủ công… đều trở thành những điều thu hút du khách. "Và tôi nhận ra nhiều du khách quốc tế thích khám phá đời sống, văn hóa của người Bana. Chính vì muốn đưa văn hóa Bana vươn xa nên tôi bắt đầu với việc học và dạy tiếng Anh miễn phí. Tôi muốn không chỉ cá nhân mà thế hệ con em Bana ở Bình Phú quan tâm hơn tới văn hóa của cha ông, kể chính văn hóa đó bằng cả tiếng Bana, tiếng Việt và tiếng Anh để du khách biết đến nhiều hơn. Du lịch từ đó phát triển sẽ giúp bà con quê mình có thêm thu nhập", Đinh Ri thổ lộ.

Một số tour du lịch bắt đầu đưa khách tới trải nghiệm ở Vĩnh An. Ảnh: Đinh Ri

Theo anh Đinh Ri, mới ở những bước đầu của du lịch cộng đồng, lượng khách tuy chưa nhiều, song cũng đã có những tour trải nghiệm về Bình Phú như thăm cầu treo, tắm suối nước Gộp, xem thác đổ, trải nghiệm đồi sim…

Cách làm du lịch cộng đồng không phô trương

Sau sáp nhập 3 xã Tây Phú, Vĩnh An và Bình Tường thành xã Bình Phú, địa phương này có trong tay nhiều tài nguyên du lịch để phát triển như: Đài Kính Thiên, đền thờ Đại tư đồ Võ Văn Dũng, lăng Mai Xuân Thưởng, điểm du lịch sinh thái Hầm Hô nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên hữu tình. 

Làng Bana Vĩnh An được bao quanh bởi rừng. Ảnh: Ngọc Liên

Nhưng như ông Đặng Bảo Toàn, Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Bình Phú, chia sẻ, cái quý giá nhất của Bình Phú không phải ở những di tích, danh lam thắng cảnh nói trên mà chính là rừng. Rừng chiếm 80% trong hơn 200 km² đất tự nhiên của xã. Và giữa những cánh rừng đó có 5 làng Bana trước đây gồm Kon Mon, Kon Giọt 1, Kon Giọt 2, Xà Tang, Kon Giang nay sáp nhập thành làng Vĩnh An. Ngôi làng Bana 2.000 nhân khẩu này vẫn giữ nguyên vẹn nét văn hóa truyền thống với không gian cồng chiêng, nghề dệt thổ cẩm, ẩm thực và nếp sống cộng đồng của người bản địa. Tất cả những điều này đã giúp Vĩnh An khởi đầu với du lịch cộng đồng theo cách riêng của Bình Phú.

Du khách trải nghiệm văn hóa Bana ở làng Vĩnh An. Ảnh: Đinh Ri

"Làm du lịch cộng đồng không phải xây những công trình quy mô lớn, mà là giữ gìn nguyên vẹn giá trị đang có tại làng. Để mỗi ngôi nhà, mỗi con suối, mỗi cánh rừng, mỗi tiếng cồng chiêng thấm đẫm hồn cốt người Bana đều trở thành những câu chuyện hấp dẫn du khách", ông Toàn đúc kết về mô hình du lịch cộng đồng ở Vĩnh An như thế.

Nghe lời chia sẻ của ông Toàn và đi từ thực tế câu chuyện ươm mầm xanh của Đinh Ri, chúng ta mới hiểu vì sao ở Vĩnh An người ta không vội vã xây lên những khối bê tông check-in mà bắt đầu từ những điều bình dị gắn bó với đời sống người dân. Xã lập một tổ điều hành chung, rồi chia thành các tổ nhỏ như tổ homestay, tổ ẩm thực, tổ dệt thổ cẩm, tổ cồng chiêng, tổ hướng dẫn trải nghiệm..

Để bà con quen với việc làm du lịch, với tài trợ của Dự án sa nhân tím, xã tổ chức chuyến đi thực tế tới Hòa Bắc (Tp.Đà Nẵng) để mọi người học hỏi cách làm du lịch ở đây. Bên cạnh đó, Liên hiệp hội Khoa học kỹ thuật tỉnh Gia Lai cũng mở các lớp tập huấn kỹ năng truyền thông trên mạng xã hội ngay tại làng, dạy bà con cách quay video, chụp ảnh, đón khách, tạo fanpage, quan trọng hơn là cách kể câu chuyện của làng mộc mạc mà cuốn hút.

"Nhờ tham gia dự án sa nhân tím, tôi đã học được cách làm du lịch cộng đồng. Khách đến thì gia đình phục vụ ăn uống, sinh hoạt, tham quan đồi sim, vườn cây ăn trái. Không chỉ tham quan trong gia đình tôi, khách còn được tới các hộ khác trong làng để kéo dài thời gian lưu trú", ông Trần Văn Biển - chủ đồi sim Vĩnh An, một điểm check-in hấp dẫn tại tour du lịch cộng đồng ở Bình Phú, chia sẻ.

Du khách thích thú khi trải nghiệm khám phá Vĩnh An bằng xe đạp. Ảnh: Đinh Ri

Tương tự, bà Đinh Thị Nhe, một người dân trong làng, chia sẻ trong niềm vui lẫn bất ngờ khi trở thành một trong những hộ đủ điều kiện làm homestay đón khách ở Vĩnh An: "Nhà sàn truyền thống của gia đình tôi đủ điều kiện đón khách lưu trú nên tôi đầu tư thêm khu sinh hoạt đảm bảo vệ sinh cho du khách. Khu vườn 2.000 m² thì tôi trồng thêm cây ăn trái, nuôi gà thả vườn. Du khách tới thì tôi phục vụ ăn uống, sinh hoạt theo nếp sống của người Bana chúng tôi. Vừa có thu nhập, vừa giới thiệu được văn hóa của làng đến với mọi người, tôi vui lắm. Không ngờ nhà sàn của tôi lại thành nơi làm du lịch", bà Nhe cười nói.

Du khách nước ngoài tìm hiểu  nghề dệt thổ cẩm ở Vĩnh An. Ảnh: Đinh Ri

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Bình Phú đã đón hơn 39.000 lượt khách. Đến Vĩnh An, du khách không chỉ ngắm cảnh mà còn được sống trong không gian văn hóa của người Bana, cùng ăn ở, uống rượu cần, dệt thổ cẩm, hòa trong đêm cồng chiêng ngân vang. Có lẽ, với cách làm khác biệt của người dân ở đây đã giúp Vĩnh An được chọn trong 19 điểm du lịch cộng đồng mà tỉnh Gia Lai hỗ trợ phát triển trong giai đoạn 2026 – 2030.

Lễ hội ngàn hoa, điểm check-in mới của Gia Lai

Trong chuỗi sự kiện Năm Du lịch Quốc gia – Gia Lai 2026, UBND tỉnh tổ chức lễ hội ngàn hoa nhằm mang tới trải nghiệm mới mẻ và tạo điểm check-in hấp dẫn cho du khách.