Đà Nẵng muốn tăng trưởng hai con số, không thể đi tiếp trên đường cũ

Động lực cũ đã chạm giới hạn

Ngày 25/8, tại hội thảo về xác lập mô hình tăng trưởng mới gắn mục tiêu tăng trưởng hai con số, đổi mới mô hình phát triển kinh tế dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030, câu hỏi được đặt ra là Đà Nẵng sẽ dựa vào đâu để duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong nhiều năm.

TS Nguyễn Hoàng Hà, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Đà Nẵng, cho biết gần như tháng nào đơn vị cũng nhận được câu hỏi từ lãnh đạo thành phố về bài toán tăng trưởng hai con số.

TS Nguyễn Hoàng Hà, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Đà Nẵng, cho rằng, Đà Nẵng cần mở thêm động lực từ kinh tế số, đổi mới sáng tạo, Khu thương mại tự do và Trung tâm Tài chính quốc tế.

Theo ông, đây không đơn thuần là việc đặt ra một chỉ tiêu cao hơn. Sau sáp nhập, Đà Nẵng có diện tích gần 12.000km², nhưng không gian kinh tế mới có sự chênh lệch lớn. Khu vực Đà Nẵng trước đây có mật độ đô thị cao, kinh tế nghiêng về dịch vụ, du lịch, trong khi khu vực Quảng Nam cũ rộng hơn, cơ cấu kinh tế khác biệt và có nhiều vùng nông thôn, miền núi.

Theo kịch bản được ông Hà nêu, mục tiêu tăng trưởng của Đà Nẵng năm 2026 là 11,22%. Sáu tháng đầu năm thành phố đạt 9,72%, đồng nghĩa sáu tháng cuối năm phải đạt khoảng 13%.

Áp lực càng lớn khi những tháng cuối năm rơi vào mùa mưa, hoạt động xây dựng giảm, trong khi du lịch nội địa cũng qua mùa cao điểm.

Nếu muốn duy trì tăng trưởng hai con số trong thời gian dài, Đà Nẵng không thể chỉ dựa vào du lịch.

Du lịch vẫn là lợi thế nhưng có tính mùa vụ. Trong khi đó, công nghiệp chế biến chế tạo, lĩnh vực có khả năng tạo mức tăng trưởng lớn, chưa thực sự mạnh. Đà Nẵng trước đây có nền công nghiệp quy mô chưa lớn, còn khu vực Quảng Nam cũ phụ thuộc khá nhiều vào một số doanh nghiệp đầu tàu.

Các chuyên gia cho rằng những động lực truyền thống như du lịch, xây dựng và công nghiệp hiện chưa đủ để bảo đảm tăng trưởng cao trong thời gian dài.

Ngay cả khi doanh nghiệp có vốn và nhu cầu mở rộng sản xuất, bài toán nhân lực lại trở thành điểm nghẽn.

Ông Hà cho biết thành phố không chỉ thiếu nhân lực chất lượng cao cho các lĩnh vực mới như trung tâm tài chính, khu thương mại tự do hay công nghệ số, mà lao động phổ thông cho xây dựng, sản xuất cũng ngày càng khó tìm.

Một nút thắt khác là mặt bằng cho các dự án mới. Diện tích thành phố sau sáp nhập rất lớn nhưng điều doanh nghiệp cần là một khu đất có thể nhanh chóng đưa vào triển khai, thay vì một quỹ đất còn phải mất nhiều năm hoàn thiện thủ tục.

"Nhà đầu tư đến là họ cần mặt bằng. Nếu mất vài năm mới có thì mất luôn cơ hội", ông nói.

Từ thực tế này, ông Hà cho rằng thành phố phải mở thêm động lực từ Khu thương mại tự do, Trung tâm Tài chính quốc tế, kinh tế xanh, kinh tế số, đổi mới sáng tạo và hạ tầng kết nối.

Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất vẫn nằm ở khả năng thực thi.

Theo ông, nhiều chủ trương đã có, định hướng đã rõ nhưng khi xuống địa phương vẫn xuất hiện khoảng trống pháp lý hoặc những vấn đề chưa biết xử lý theo cách nào.

Ông cho rằng đổi mới sáng tạo đồng nghĩa với thử cách làm mới. Nếu cán bộ địa phương luôn lo ngại trách nhiệm khi bước ra ngoài những quy trình quen thuộc thì rất khó tạo đột phá.

"Thời điểm vàng" để mở động lực từ AI

Nếu những động lực truyền thống khó một mình tạo mức tăng trưởng hai con số, phần tăng trưởng còn thiếu sẽ đến từ đâu?

GS.TS Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng khoa học và đào tạo Đại học Kinh tế Quốc dân, cho rằng AI có thể trở thành một trong những nguồn tăng trưởng mới đáng chú ý.

GS.TS Trần Thọ Đạt cho nhận định, giai đoạn 2026-2028 là “thời điểm vàng” để đẩy nhanh ứng dụng AI vào nền kinh tế.

Nhóm nghiên cứu của ông xây dựng ba kịch bản về tác động của AI đối với kinh tế Việt Nam gồm cơ sở, tăng tốc và đột phá.

Theo kết quả nghiên cứu được trình bày, AI có thể đóng góp khoảng 1,92 điểm phần trăm vào tăng trưởng GDP vào năm 2045 trong kịch bản cơ sở. Ở kịch bản đột phá, mức đóng góp có thể lên khoảng 4 điểm phần trăm.

Khoảng cách hơn 2 điểm phần trăm giữa hai kịch bản, theo ông Đạt, cho thấy chính sách và tốc độ triển khai có thể tạo ra khác biệt rất lớn.

Nhóm nghiên cứu ước tính chênh lệch tác động tích lũy của AI đến GDP Việt Nam giữa kịch bản cơ sở và kịch bản đột phá có thể lên tới khoảng 380 tỷ USD.

Theo mô hình nghiên cứu, sau giai đoạn này, khoảng cách giữa các kịch bản bắt đầu mở rộng nhanh. Nếu chính sách được triển khai sớm, việc chuyển từ kịch bản cơ sở lên tăng tốc hoặc đột phá còn khả thi. Càng chậm, chi phí bắt kịp càng lớn. "2026-2028 chính là thời điểm vàng", ông Đạt nói.

AI cũng không tạo tác động giống nhau ở mọi lĩnh vực. Với nguồn lực hạn chế, ông Đạt cho rằng cần ưu tiên những ngành có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa cao.

Hội thảo tập trung thảo luận mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Riêng với Đà Nẵng, ông nhận định thành phố có nền tảng dữ liệu tương đối tốt, đồng thời thuộc nhóm địa phương đi đầu về chuyển đổi số và kinh tế số.

Thay vì nói chung về ứng dụng AI, Đà Nẵng có thể xây dựng một mô hình riêng để lượng hóa ngành nào hưởng lợi nhiều nhất, ngành nào cần đầu tư trước và AI có thể đóng góp cụ thể bao nhiêu vào tăng trưởng của thành phố. 

Bài toán tăng trưởng hai con số vì thế không chỉ nằm ở việc có thêm dự án, thêm vốn hay mở rộng quy mô. Quan trọng hơn là làm sao tăng năng suất trên chính nguồn lực đang có và biến những cơ chế, công nghệ mới thành tăng trưởng thực.

Với Đà Nẵng, thách thức không còn chỉ là xác định con đường mới, mà là phải đủ nhanh để đưa con đường đó vào thực tế.