Tại Hội nghị “Khơi thông nguồn lực đất đai tại An Giang - Vai trò của cơ quan xét xử”, do UBND tỉnh và TAND tỉnh An Giang tổ chức sáng 27/8, ông Nguyễn Thanh Phong, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh An Giang, cho rằng đất đai là nguồn lực đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội. Khơi thông nguồn lực này sẽ tạo động lực quan trọng cho tăng trưởng trong giai đoạn 2026-2030.
Tuy nhiên, từ thực tiễn quản lý, sử dụng đất và tổ chức thi hành pháp luật, địa phương vẫn gặp nhiều vướng mắc, nhất là trong bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, xử lý vi phạm hành chính và thực hiện các quyết định hành chính.
Từ tháng 10/2023 đến tháng 6/2026, TAND các cấp tỉnh An Giang đã thụ lý, giải quyết hơn 7.600 vụ việc liên quan đến đất đai. Trong đó, án hành chính liên quan trực tiếp đến đất đai chiếm 82%.
Ông Nguyễn Thanh Phong - Phó Chủ tịch thường trực UBND tỉnh An Giang.
Thông qua hoạt động xét xử, gần 1.500ha đất được giải tỏa, với giá trị ước tính gần 21.000 tỷ đồng. Quyền lợi và quyền sử dụng đất hợp pháp của hơn 5.000 người dân cũng được xác lập.
Phú Quốc còn nhiều “nút thắt” giải phóng mặt bằng
Dẫn thực tế tại Phú Quốc, ông Ngô Minh Trí, Phó Chủ tịch UBND đặc khu Phú Quốc, cho biết địa phương hiện có 327 dự án đầu tư còn hiệu lực, với tổng diện tích sử dụng đất hơn 10.700ha và tổng vốn đăng ký hơn 503.200 tỷ đồng.
Trong số này, 260 dự án đang triển khai hoặc chuẩn bị đầu tư, sử dụng hơn 9.000ha đất. Riêng 21 dự án phục vụ APEC 2027, có 16 dự án cần giải phóng mặt bằng với tổng diện tích hơn 1.000ha.
Tuy nhiên, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Phú Quốc vẫn gặp nhiều khó khăn do đặc thù địa bàn đảo và lịch sử quản lý đất đai qua nhiều thời kỳ. Việc chính sách đất đai thay đổi cũng tác động đến quá trình giải phóng mặt bằng.
Bà Phạm Thị Kim Thoa, Chánh án TAND Khu vực 2 - An Giang, cho biết số lượng án hành chính tại đơn vị tăng nhanh, trong đó phần lớn liên quan đến đất đai.
Từ tháng 10/2025 đến tháng 8/2026, đơn vị thụ lý 239 vụ án hành chính, đã giải quyết 118 vụ, còn 121 vụ đang được giải quyết.
Theo bà Thoa, nhiều vụ án có nguồn gốc đất phức tạp, như đất chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, chuyển nhượng bằng giấy viết tay, hồ sơ địa chính thiếu hoặc thất lạc. Bên cạnh đó còn có tình trạng đất nông nghiệp có nhà ở, đất rừng hoặc đất do Nhà nước quản lý nhưng có người dân sinh sống.
Một điểm nghẽn khác là hồ sơ, chứng cứ liên quan đến đất đai do cơ quan hành chính quản lý nhưng cung cấp cho tòa án chưa kịp thời. Có trường hợp tài liệu chỉ được cung cấp sau khi tòa đã mở phiên xét xử lần đầu, khiến phiên tòa phải hoãn và kéo dài thời gian giải quyết.
Liên thông dữ liệu để gỡ điểm nghẽn
Ông Lê Thanh Phong, Thẩm phán TAND Tối cao, đề nghị TAND hai cấp tỉnh An Giang tiếp tục nâng cao chất lượng xét xử, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các cơ quan hành chính để tháo gỡ các điểm nghẽn trong giải quyết tranh chấp đất đai.
Ông Thái Rết - Chánh án TAND tỉnh An Giang phát biểu. Ảnh: Nhật Huy.
Theo ông, tòa án không chỉ giải quyết các tranh chấp cụ thể mà còn góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Một trong những vấn đề cần quan tâm là việc minh bạch trong định giá đất. Việc xác định giá đất cần dựa trên cơ sở khoa học và dữ liệu, đồng thời tách bạch việc xác định giá đất cụ thể với cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Ông cũng đề xuất đẩy mạnh số hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai kết nối với dữ liệu về thuế, quy hoạch và môi trường. Khi dữ liệu được liên thông, việc quản lý, định giá và giải quyết tranh chấp đất đai sẽ thuận lợi hơn.
Ông Thái Rết, Chánh án TAND tỉnh An Giang, cho biết ngành tòa án sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan chức năng, tập trung giải quyết những vướng mắc thực tiễn mà người dân và doanh nghiệp đang chờ được tháo gỡ.
“Hội nghị là bước đầu trong quá trình phối hợp tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc liên quan đến đất đai. Thời gian tới, chúng ta phải tiếp tục khơi thông nguồn lực đất đai để phục vụ phát triển”, ông Thái Rết nói.