Về miền Kinh Bắc, nghe chuyện cội nguồn Đức Thần Nông

Ngày 7/9, tại đền Thần Nông (xã Cẩm Lý), lễ hội "Hướng về cội nguồn – Tri ân Tiên Tổ" diễn ra với nhiều nghi lễ truyền thống, trong đó điểm nhấn là nghi lễ rước trà và dâng trà lên Đức Thần Nông – nhân vật được tôn kính trong tín ngưỡng dân gian với vai trò Thủy Tổ khai nông, khai dược và khai trà.

Lễ hội là dịp để người dân tưởng nhớ các bậc tiền nhân, thể hiện đạo lý "uống nước nhớ nguồn", đồng thời góp phần gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa, tín ngưỡng truyền thống.

Tham dự lễ hội có đại diện UBND xã Cẩm Lý, Phòng Văn hóa xã và cán bộ chuyên trách cùng chư tôn đức, chư vị đại đức Tăng Ni, các nhà nghiên cứu văn hóa, di sản và đông đảo người dân, du khách.

Nghi lễ rước trà và dâng trà lên Đức Thần Nông là một trong những nội dung chính của lễ hội năm nay. Nghi lễ có sự tham gia của nghệ nhân văn hóa trà Đào Đức Hiếu, kết hợp giữa nghệ thuật trà Việt với không gian nghi lễ truyền thống.

Thông qua nghi lễ, trà được sử dụng như một biểu tượng văn hóa để bày tỏ lòng tri ân đối với Đức Thần Nông – nhân vật gắn với nhiều truyền thuyết về quá trình hình thành nghề nông nghiệp, y dược và văn hóa trà trong dân gian.

"Với tâm nguyện phụng sự, là người giữ chân nhang ngọn khói, chúng tôi mong buổi lễ không chỉ là thực hành tín ngưỡng đơn thuần mà còn là gạch nối giữa thế hệ trẻ với nguồn cội, góp phần gìn giữ không gian thiêng và những nét đẹp văn hóa tâm linh của quê hương", Trưởng Ban tổ chức Nguyễn Hoàng Diệu Ngân chia sẻ.

Bà Nguyễn Hoàng Diệu Ngân (Thủ nhang Đền Thần Nông), Trưởng Ban tổ chức phát biểu (Ảnh: BTC).

Theo Ban tổ chức, lễ hội thu hút đông đảo người dân và du khách tham dự, qua đó tạo không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng, đồng thời góp phần quảng bá các giá trị văn hóa, tín ngưỡng của vùng Kinh Bắc.

Trong văn hóa phương Đông, Thần Nông là nhân vật gắn với những truyền thuyết về sự hình thành và phát triển của nghề nông nghiệp. Trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam, hình tượng Đức Thần Nông được nhắc đến với vai trò người truyền dạy nghề nông, đồng thời gắn với truyền thuyết "nếm bách thảo" để tìm cây thuốc và nhận biết các loài thực vật.

Trong một số truyền thuyết và thư tịch cổ, Thần Nông cũng được đặt trong hệ thống phả hệ liên quan đến nguồn gốc các vua Hùng. Theo truyền thuyết được ghi chép trong các tác phẩm như Đại Việt sử ký toàn thư và Lĩnh Nam chích quái, dòng phả hệ này được nối từ Thần Nông qua Đế Minh, Lộc Tục (Kinh Dương Vương), Lạc Long Quân và Âu Cơ, gắn với truyền thuyết "bọc trăm trứng" của người Việt.

Tuy nhiên, đây là những nội dung thuộc hệ thống truyền thuyết và tín ngưỡng dân gian, cần được nhìn nhận trong bối cảnh văn hóa, lịch sử và tư liệu truyền thống, thay vì xem như những dữ kiện lịch sử đã được xác lập.

Hình tượng Thần Nông cũng gắn với nhiều truyền thuyết về cây trà. Theo truyền thuyết, trong quá trình nếm các loại cây cỏ để tìm dược liệu, Thần Nông phát hiện công dụng của lá trà. Từ đó, trà dần trở thành một thức uống quen thuộc và gắn với đời sống văn hóa của nhiều cộng đồng tại châu Á.

Nghi lễ rước trà dâng Thần nông Đại đế (Ảnh: BTC).

Nghi lễ tế Đức Thần nông Đại đế (Ảnh: BTC).

Ở Việt Nam, trà hiện diện trong nhiều sinh hoạt đời sống, từ những chén nước chè trong cộng đồng dân cư đến các nghi lễ thờ cúng, cưới hỏi và giao tiếp. Qua thời gian, uống trà trở thành một nét văn hóa được lưu giữ và phát triển ở nhiều vùng miền.

Bắc Ninh là vùng đất có bề dày lịch sử, văn hóa với hệ thống di tích, lễ hội và các hình thức sinh hoạt tín ngưỡng phong phú. Trong không gian văn hóa đó, đền Thần Nông tại xã Cẩm Lý là địa điểm gắn với hoạt động thờ phụng và các nghi lễ tưởng nhớ Đức Thần Nông.

Việc tổ chức lễ hội "Hướng về cội nguồn – Tri ân Tiên Tổ" góp phần tạo không gian để cộng đồng tìm hiểu, thực hành và trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống. Đây cũng là dịp kết nối các hoạt động tín ngưỡng với nghiên cứu văn hóa, di sản và quảng bá hình ảnh địa phương.

Để các giá trị văn hóa gắn với Đức Thần Nông được bảo tồn và lan tỏa, một số ý kiến cho rằng cần tiếp tục nghiên cứu, tư liệu hóa và giới thiệu những câu chuyện, nghi lễ liên quan theo hướng phù hợp với giá trị lịch sử, văn hóa. 

Việc kết nối di tích với các tuyến du lịch văn hóa, đồng thời chú trọng bảo tồn các nghề, tri thức dân gian liên quan đến trà và dược liệu cũng có thể góp phần đưa di sản đến gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Qua lễ hội, những câu chuyện về Đức Thần Nông tiếp tục được nhắc lại như một phần của đời sống văn hóa và tín ngưỡng dân gian, gợi nhắc về truyền thống tri ân tiền nhân và ý thức gìn giữ những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ.