Đợt ngập diện rộng thử thách hạ tầng thoát nước Hà Nội

Hơn 40 điểm ngập úng khắp thành phố

Do ảnh hưởng của vùng hội tụ gió Đông Nam phát triển từ mặt đất lên 5.000m duy trì trên khu vực Bắc Bộ, toàn thành phố xuất hiện mưa lớn diện rộng trong đêm 16/9 đến sáng 17/9.

Hàng loạt tuyến phố biến thành "sông" sau đợt mưa lớn kéo dài, phương tiện chật vật lưu thông trong giờ cao điểm sáng 17/9.

Theo báo cáo của Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố, trận mưa từ đêm 16/9 đến sáng 17/9 là đợt mưa dồn dập nhất trong 3 ngày liên tiếp. Tính riêng đợt mưa rạng sáng 17/9, lượng mưa đo được tại nhiều trạm vượt ngưỡng 180 mm như Từ Liêm 196,4 mm, Hai Bà Trưng 189,9 mm, Cầu Giấy 181,6 mm, Tây Mỗ 180,8 mm, Yên Sở 164,4 mm, Thanh Liệt 153,5 mm và Vĩnh Thanh 148,9 mm.

Tính lũy kế từ ngày 14/9 đến 9h sáng 17/9, lượng mưa tích lũy toàn thành phố phổ biến trên 400 mm, cá biệt khu vực Yên Sở lên tới 570 mm, Hai Bà Trưng 550 mm.

Lý giải về tình trạng ngập diện rộng, Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố cho biết do mưa lớn kéo dài nhiều ngày, hệ thống cống rãnh, mương dẫn và các hồ điều hòa luôn duy trì mực nước cao, khiến dung tích trữ và khả năng tự điều tiết bị suy giảm. Cùng thời điểm, lũ trên các trục sông tiêu chính vượt báo động 2 và 3, làm triệt tiêu khả năng tự chảy ra nguồn nhận.

Theo đó, mực nước sông Tô Lịch tại trạm Hoàng Quốc Việt dâng từ 4,06 m lên đỉnh 5,48 m; sông Nhuệ tại Đồng Bông 1 tăng lên 5,45 m; kênh La Khê tại trạm bơm Yên Nghĩa vọt lên 5,33 m; đập Thanh Liệt có mực nước hạ lưu đạt 5,49 m; còn sông Cầu Bây tại đập Trại Lợn đo được 4,1 m. Khi mực nước ngoài sông dâng cao hơn hệ thống gom nội đô, tốc độ rút nước tại các vùng trũng thấp buộc phải chậm lại.

Thống kê đến 6h30 ngày 17/9, toàn địa bàn ghi nhận hơn 40 vị trí úng ngập với mức độ nông, sâu phân hóa rõ rệt theo địa hình. Nông nhất là các tuyến đường ngập khoảng 0,1 m như Hoa Lâm, Lê Mật, Đỗ Đức Dục, Phố Xốm, Tô Hiệu, ga La Khê; hay mức 0,15 m tại Lê Lợi - Trần Hưng Đạo, Bến xe Yên Nghĩa, Nguyễn Văn Trỗi, Chiến Thắng, Ngọc Hồi, Tân Triều. Tuyến Võ Chí Công qua khu vực Udic ghi nhận mức ngập nhẹ nhất khi nước chỉ láng mặt đường, phương tiện vẫn lưu thông bình thường.

Ở mức ngập trung bình từ 0,2 m đến 0,25 m, úng ngập xuất hiện tại các điểm giao thông quan trọng gồm Nguyễn Gia Bồng, Châu Văn Liêm, nút giao Trung Hòa trên đường Trần Duy Hưng, ngã ba Tố Hữu - Lương Thế Vinh, sân vận động Mỹ Đình, Dương Đình Nghệ, đường Mỹ Đình, Triều Khúc, Quốc lộ 6 khu vực Yên Nghĩa, Khu TT18 KT, Do Nha, Yên Xá, Văn Tiến Dũng - QL32, Phú Viên và các hầm chui dân sinh Đại lộ Thăng Long.

Trong khi đó, các điểm ngập sâu nhất nội thành dao động từ 0,3 m đến 0,35 m, tập trung tại Phan Văn Trường, Phạm Hùng, Hoa Bằng, Trần Bình, Quyết Thắng KT, chân cầu HH2 đường Nguyễn Trác, số 165 Thái Hà, cổng chào An Khánh và hầm chui Km9+656 Đại lộ Thăng Long. Đỉnh điểm ngập sâu ghi nhận tại Tây Mỗ và Xuân Phương lên tới 0,35 m. Riêng tại khu vực ngoại thành, đường 421B ngập sâu tới 90 cm và một số điểm trũng thấp tại xã An Khánh ghi nhận mức nước ngập cục bộ hơn 1 m.

Trước tình hình trên, Sở Xây dựng cùng các đơn vị thoát nước đã huy động hơn 2.500 lao động và trên 200 phương tiện ứng trực, tua vớt rác ga thu, khơi thông dòng chảy và bơm hút hỗ trợ tại hiện trường. Hệ thống trạm bơm đầu mối đô thị vận hành tối đa khi Trạm bơm Yên Sở chạy đủ 20/20 tổ máy, trạm Bắc Thăng Long - Vân Trì chạy 4/4 tổ máy, trạm Cổ Nhuế chạy 4/4 tổ máy, trạm Đồng Bông 1 chạy 3/3 tổ máy cùng hàng chục trạm bơm hầm chui và trạm bơm cục bộ hoạt động liên tục.

Trạm bơm dã chiến trên kênh tiêu 71 vận hành tiêu nước ra sông Hồng, hỗ trợ giảm ngập úng khu vực xã Hồng Vân. Ảnh: Nguyễn Huy

Đồng thời, thành phố chủ động mở đập Thanh Liệt, điều tiết đập Cầu Quang và phối hợp với các đơn vị thủy lợi vận hành trạm bơm Đào Nguyên với 25/25 bơm, Cầu Sa 11/11 bơm, Khê Tang 9/10 bơm và Yên Nghĩa 4/10 bơm do mực nước sông Đáy vượt báo động 1 để hạ mực nước nguồn tiêu.

Các công trình khẩn cấp phát huy đến đâu?

Trận mưa đêm 16 và ngày 17/9 là phép thử thực tế đối với các kịch bản chống ngập mùa mưa năm 2026 của Hà Nội. Trước đó, Sở Xây dựng đã chuẩn hóa phương án ứng phó theo 3 cấp độ, từ mức mưa 50 - 70 mm/giờ dự kiến 14 điểm ngập, mức 70 - 100 mm/giờ dự kiến 84 điểm ngập, đến kịch bản cực đoan khi mưa vượt 100 mm/giờ dự báo xuất hiện tới 220 điểm ngập với 49 vị trí trọng điểm phải áp dụng mức ứng phó tối đa. Quy trình xử lý hiện trường cũng được lượng hóa cụ thể khi ngập dưới 10 cm thông tin cập nhật liên tục, trên 10 cm cắm biển cảnh báo, trên 20 cm bố trí lực lượng hướng dẫn giao thông, và trên 30 cm dựng rào chắn cấm đường kết hợp phân luồng từ xa.

Lực lượng công nhân thoát nước ứng trực khơi thông ga thu, phối hợp kích hoạt tối đa các trạm bơm đầu mối để hạ mực nước trên hệ thống.

Nhờ kịch bản định sẵn, công tác điều tiết giao thông trong ngày 17/9 được triển khai chủ động, hạn chế rủi ro cho người tham gia giao thông. Tại khu vực ngoại thành, khi đường 421B ngập 90 cm và cầu 72II đường 423 ngập 30 cm, Sở Xây Dựng đã nhanh chóng kích hoạt lệnh tạm cấm phương tiện và tổ chức luồng tuyến thay thế qua các xã lân cận. Lực lượng xe kéo cứu hộ, công nhân quản lý đường bộ và cảnh sát giao thông được điều động chốt chặn tại các điểm trũng, xử lý phương tiện chết máy kịp thời.

Bên cạnh công tác ứng trực, diễn biến ngập úng phản ánh rõ hiệu quả thực tế của các công trình xây dựng khẩn cấp vừa hoàn thành. Đánh giá từ Sở Xây dựng cho thấy hệ thống thoát nước đô thị cơ bản vận hành ổn định, khu vực trung tâm và các địa bàn thuộc phạm vi dự án khẩn cấp không phát sinh điểm ngập mới.

Cụ thể, khu vực quanh công trình bể ngầm phố Hàng Da rút nước nhanh; các điểm từng ngập kéo dài năm 2025 như khu Ngoại giao đoàn, Tây Hồ Tây, khu đô thị Resco, Ecohome và nút giao Dương Đình Nghệ - Phạm Hùng,... không còn ngập sâu hoặc tiêu thoát nhanh sau mưa. Tại trục Võ Chí Công và khu đô thị Ciputra, trạm bơm Phú Thượng mới đưa vào vận hành đủ 4 tổ máy với công suất 12 m³/s đã phát huy tác dụng rõ rệt, chỉ để xảy ra hiện tượng nước láng nhẹ mặt đường.

Tuy nhiên, tại phía Tây Hà Nội, hồ điều hòa Đồng Bông 2 với tổng mức đầu tư hơn 600 tỷ đồng, dung tích trữ khoảng 0,6 triệu m³ được kỳ vọng giải quyết ngập úng cho 6 điểm nóng trong lưu vực, trong đó có đường Tố Hữu. Thế nhưng trong sáng 17/9, tuyến đường Tố Hữu và nút giao Lương Thế Vinh vẫn ghi nhận mức ngập 0,2 m, dù mực nước trong hồ Đồng Bông 2 thực tế vẫn chưa đầy tràn bờ.

Nước ngập sâu trên tuyến Tố Hữu làm giao thông tê liệt cục bộ, hàng dài phương tiện nối đuôi nhau chôn chân trong giờ cao điểm.

Lý giải nguyên nhân đường Tố Hữu ngập sâu dù nằm sát hồ Đồng Bông 2, đại diện Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội cho biết công trình mới chỉ vận hành tạm thời nên các cửa đập, cửa phai chưa hoàn chỉnh. Trong khi đó, đợt mưa dài ngày với lượng tích lũy 500 - 600 mm đã đẩy các sông liên thông như sông Nhuệ, sông Đáy, sông Tích, sông Bùi vượt báo động 2 và 3. Mực nước sông nhận quá cao triệt tiêu khả năng tự chảy, còn trạm bơm Yên Nghĩa chỉ chạy khoảng 50% công suất do hạ tầng chưa đồng bộ, khiến nước mặt buộc phải ứ đọng chờ rút.

Đại diện đơn vị nhấn mạnh, hồ Đồng Bông 2 chỉ mang tính hỗ trợ điều tiết tạm thời, không thể gánh toàn bộ lưu vực khi mưa dồn dập vượt ngưỡng trữ. Dù vậy, thời gian ngập đã cải thiện rõ rệt so với trước đây khi không còn cảnh ngập kéo dài cả ngày. Đến trưa 17/9, nước trên đường Tố Hữu cơ bản đã rút hết khỏi lòng đường, chỉ còn đọng khoảng 10 cm sát mép vỉa hè và các phương tiện đã lưu thông bình thường.