Khi đang dò tìm kim loại trên một cánh đồng gần nhà ở Sysmä, miền Nam Phần Lan, Kalle Lappinen phát hiện một tín hiệu bất thường từ dưới lòng đất. Sau khi đào xuống khoảng 45 cm, ông tìm thấy một khối tiền xu bằng bạc bị nén chặt. Cách đó khoảng 12 m, máy dò tiếp tục phát hiện một kho bạc khác.
Ngày hôm sau, nhà khảo cổ học Esko Tikkala cùng các chuyên gia từ Bảo tàng Lahti tiến hành khai quật tại địa điểm này. Hai kho bạc nằm giữa những tảng đá và từng được đựng trong các hộp làm từ vỏ cây bạch dương. Phần vỏ cây đã mục nát theo thời gian, trong khi các vật thể bằng kim loại vẫn còn nằm dưới lòng đất.
Kho bạc vẫn bị chôn vùi tại địa điểm khai quật gần Sysmä, Phần Lan.
Theo kết quả khai quật ban đầu, tổng số hiện vật thu được gồm hàng nghìn đồng xu bạc, một vòng tay bằng bạc, một khóa bạc trang trí, một hạt cườm và một mảnh bạc vụn. Trong đó, bạc vụn là những mảnh bạc được cắt nhỏ và sử dụng như một dạng tiền tệ dựa trên trọng lượng.
Các đồng xu có niên đại chủ yếu trong khoảng từ năm 1000 đến 1050. Nguồn gốc của chúng khá đa dạng, trong đó có những đồng được đúc tại Thụy Điển, vùng đất ngày nay thuộc Anh và các khu vực từng thuộc Đế chế La Mã.
Đáng chú ý, kho báu còn chứa những đồng dirham bằng bạc. Những đồng tiền này được cho là có nguồn gốc từ khu vực nằm giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Iran ngày nay. Chúng từng được lưu thông tới Scandinavia thông qua các tuyến thương mại đi qua Nga và vùng Baltic.
Bảo tàng Lahti xác định đây là kho báu bạc thời kỳ cuối Thời đại đồ sắt lớn nhất từng được biết đến tại Phần Lan. Phát hiện này cũng phá kỷ lục tồn tại từ năm 1895, khi một kho báu được tìm thấy tại Nousiainen với khoảng 1.700 đồng xu cùng các hiện vật khác, tổng trọng lượng khoảng 2,2 kg.
Một chiếc vòng tay bằng bạc và các mảnh vụn bạc được tìm thấy cùng với những đồng xu.
Nguồn gốc của kho bạc mới vẫn chưa được xác định. Các nhà khảo cổ chưa biết số bạc này từng thuộc về một thương nhân, một người nông dân cất giữ tài sản hay một người Viking. Không có mộ hoặc hài cốt nào được tìm thấy gần địa điểm khai quật. Vì vậy, giả thuyết được đặt ra là số bạc đã được chôn xuống đất để cất giữ.
Nhà khảo cổ học Eljas Oksanen thuộc Đại học Helsinki đánh giá việc Lappinen báo cáo phát hiện kho bạc và để các chuyên gia tiến hành khai quật đã tạo điều kiện cho việc nghiên cứu. Theo ông, những người sử dụng máy dò kim loại thường có thể phát hiện các địa điểm mà giới khảo cổ chuyên nghiệp khó tiếp cận trong quá trình khảo sát thông thường.
Một phần kho báu được trưng bày để phục vụ việc ghi chép, nghiên cứu ban đầu.
Điểm đáng chú ý là việc phát hiện kho báu không đồng nghĩa Lappinen trở thành chủ sở hữu số bạc. Theo Luật Cổ vật của Phần Lan năm 1963, những hiện vật được khai quật từ lòng đất và có tuổi đời trên 100 năm thuộc về nhà nước. Người phát hiện không được tự ý bán hoặc giữ lại các hiện vật này.
Cơ quan Di sản Phần Lan cũng yêu cầu người sử dụng máy dò kim loại không tự làm sạch hiện vật, không tiếp tục đào bới hoặc làm xáo trộn khu vực sau khi phát hiện đồ vật có khả năng là cổ vật. Những hiện vật như kho bạc ở Sysmä phải được báo cáo và xử lý theo quy định.
Tuy không được sở hữu số bạc, người phát hiện vẫn có thể nhận khoản tiền từ nhà nước. Theo quy định, mức đền bù đối với hiện vật làm từ kim loại quý được tính dựa trên giá thị trường của kim loại, cộng thêm ít nhất 25%. Số tiền cụ thể chỉ có thể xác định sau khi các chuyên gia hoàn tất quá trình làm sạch, cân, phân loại và định giá.
Một ước tính được đưa ra cho rằng riêng giá trị bạc nguyên liệu có thể lên tới gần 10.000 USD (260 triệu VNĐ) theo giá kim loại quý hiện tại. Tuy nhiên, đây chưa phải số tiền Lappinen chắc chắn sẽ nhận được, bởi giá trị cuối cùng còn phụ thuộc vào kết quả thẩm định các hiện vật.
Phát hiện tại Phần Lan diễn ra trong bối cảnh nhiều kho bạc thời Viking được tìm thấy tại Scandinavia trong năm 2026. Tháng 5, những người dò kim loại gần Rena, Na Uy phát hiện hơn 3.150 đồng xu bạc, được xác định là kho tiền xu thời Viking lớn nhất từng được ghi nhận tại nước này. Đầu tháng 9, một chủ nhà ở Rebild, Đan Mạch cũng phát hiện gần 18,5 kg bạc khi đào sân sau.