Những con số này cho thấy AI đang được đón nhận ngày càng rộng rãi trong trường học, nhưng giữa nhận thức, đào tạo và năng lực ứng dụng thực tế vẫn còn một khoảng cách cần được thu hẹp.
Khoảng trống về năng lực
Kết quả khảo sát 897 giáo viên thuộc nhiều môn học, cấp học tại các trường công lập trên địa bàn Hà Nội do TS Kiều Phương Thùy - giảng viên Khoa Công nghệ thông tin (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) thực hiện, cho thấy một bức tranh đáng chú ý: nhận thức về AI trong đội ngũ giáo viên đang đi trước năng lực ứng dụng thực tế.
Cụ thể, hơn 74% giáo viên tham gia khảo sát có thái độ tích cực với AI. Khoảng 75% cho rằng AI có thể giúp rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị bài giảng. Tuy nhiên, khoảng 40% tự đánh giá kiến thức và kỹ năng AI của mình chỉ ở mức trung bình.
Những con số này cho thấy một nghịch lý đáng chú ý: giáo viên đã nhận thức khá rõ về tiềm năng của AI nhưng không phải tất cả đều tự tin khi đưa công nghệ vào công việc chuyên môn.
Theo TS Kiều Phương Thùy, nếu muốn học sinh hình thành năng lực số và năng lực AI thì trước hết giáo viên phải được trang bị năng lực tương ứng. Điều quan trọng không chỉ là biết sử dụng một công cụ AI, mà còn phải có năng lực sư phạm để xác định bài học nào, thời điểm nào và mục tiêu nào phù hợp để tích hợp công nghệ.
Đây cũng là điểm khác biệt giữa “biết dùng AI” và “làm chủ AI”. Một giáo viên có thể sử dụng công cụ để tạo giáo án, câu hỏi hoặc học liệu trong vài phút, nhưng vẫn cần kiểm chứng thông tin, đánh giá chất lượng đầu ra, phát hiện nội dung sai lệch và điều chỉnh cho phù hợp với trình độ học sinh. Nếu thiếu những kỹ năng này, AI có thể giúp tiết kiệm thời gian ở một khâu nhưng lại tạo thêm rủi ro ở khâu khác.
Thực tế triển khai tại Trường THCS Hoa Lư (TPHCM) cũng cho thấy, năng lực ứng dụng AI giữa giáo viên chưa đồng đều. Theo bà Nguyễn Dương Minh Hương - Hiệu trưởng nhà trường, một bộ phận giáo viên còn hạn chế về kỹ năng công nghệ số; nhà trường đồng thời gặp những khó khăn liên quan đến hạ tầng, thiết bị và nguồn lực đầu tư.
Điều này cho thấy, khoảng cách AI trong trường học không chỉ nằm ở năng lực cá nhân. Cùng một chương trình tập huấn, nhưng khả năng vận dụng có thể khác nhau tùy kinh nghiệm, môn học, điều kiện thiết bị và môi trường hỗ trợ của từng giáo viên, từng nhà trường.
Từ tập huấn rộng đến ứng dụng thực chất
Hà Nội đang triển khai giáo dục AI theo hướng tích hợp vào các môn học và hoạt động giáo dục thay vì hình thành một môn học riêng. Từ năm học 2026 - 2027, hơn 1.700 cơ sở giáo dục với gần 1,7 triệu học sinh, học viên được tiếp cận nội dung giáo dục AI. Thành phố cũng đã tổ chức tập huấn cho gần 80.000 lượt cán bộ quản lý, giáo viên, đạt hơn 98,2%.
Quy mô này cho thấy việc trang bị kiến thức AI cho đội ngũ giáo dục đang được triển khai trên diện rộng. Tuy nhiên, khi đặt cạnh kết quả khảo sát 40% giáo viên tự đánh giá kiến thức, kỹ năng AI ở mức trung bình, vấn đề tiếp theo không còn đơn thuần là “đã được tập huấn hay chưa”, mà là kiến thức sau tập huấn có chuyển thành năng lực thực hành hay không.
Điều này đặt ra yêu cầu thay đổi cách bồi dưỡng giáo viên. Thay vì tập trung vào việc giới thiệu nhiều công cụ, chương trình đào tạo cần gắn với những nhiệm vụ mà giáo viên thực sự phải giải quyết hằng ngày. Giáo viên Ngữ văn có thể được hướng dẫn cách sử dụng AI để xây dựng câu hỏi đọc hiểu và kiểm chứng nội dung; giáo viên Toán học cách phát hiện lỗi trong lời giải do AI tạo ra; giáo viên Ngoại ngữ khai thác AI cho hoạt động luyện tập và phản hồi cá nhân hóa.
Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM Nguyễn Bảo Quốc cho rằng giáo viên không nhất thiết phải biết lập trình, mà quan trọng là biết biến AI thành công cụ hỗ trợ công việc chuyên môn. Cách tiếp cận này đặt năng lực sư phạm ở vị trí trung tâm: AI hỗ trợ giáo viên, chứ không thay thế vai trò quyết định của giáo viên trong quá trình dạy học.
Ở cấp độ hệ thống, PGS.TS Ngô Minh Vũ - Đại học Kinh tế TPHCM, lưu ý nguy cơ thiếu đồng bộ khi mỗi trường sử dụng những công cụ AI khác nhau. Theo ông, cần hướng tới các nền tảng và dữ liệu được chuẩn hóa, qua đó giảm lãng phí và hạn chế sự chênh lệch trong khả năng tiếp cận công nghệ giữa các cơ sở giáo dục.
Từ góc độ quản lý, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Quang Hưng nhấn mạnh hiệu quả ứng dụng AI cần được đo bằng kết quả thực tế, thay vì số lượng phần mềm được đưa vào trường học. Cùng với đó là yêu cầu bảo đảm an toàn, công bằng, liêm chính học thuật và không để AI làm gia tăng khoảng cách trong tiếp cận giáo dục.