Ngôi làng có hơn 600 căn nhà "biết nổi"
Nằm giữa những dãy núi đá vôi trùng điệp, có một ngôi làng từng được biết đến như một trong những vùng chịu ngập lụt nặng nề ở miền Trung. Có thời điểm nước dâng cao tới hàng chục mét, nhấn chìm phần lớn nhà cửa.
Thế nhưng thay vì rời bỏ quê hương, người dân nơi đây đã tìm ra một cách thích nghi đặc biệt: làm những căn nhà có khả năng tự nổi lên khi nước dâng.
Đó là làng Tân Hóa, nay thuộc xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị.
Theo VOV, khu vực Tân Hóa có hơn 600 nhà phao chống ngập. Khi nước lũ tràn về, căn nhà không nằm cố định dưới mặt đất mà nổi dần theo mực nước, được giữ trong phạm vi các cột trụ để không trôi đi.
Trước khi có nhà phao, mùa mưa từng là khoảng thời gian đầy bất an với người dân Tân Hóa.
Năm 2010, nơi đây trải qua một trận lũ lịch sử. Một số nguồn ghi nhận mực nước khi đó từng dâng tới khoảng 12 m, gần như nhấn chìm toàn bộ nhà cửa. Người dân phải tìm đến những vị trí cao, hang đá hoặc sườn núi để tránh lũ.
Từ năm 2011, người dân bắt đầu làm những bè phao để bảo vệ người và tài sản. Sau đó, mô hình được cải tiến thành những căn nhà nổi có thể sử dụng trong thời gian nước dâng.
Điểm đặc biệt nằm ở cách căn nhà vận hành. Bình thường, nhà nằm ở vị trí quen thuộc như một công trình trên mặt đất. Khi nước dâng, phần nhà phao được nâng lên theo mực nước, đồng thời các cột giữ giúp căn nhà chỉ di chuyển theo phương thẳng đứng.
Nhờ vậy, thay vì phải sơ tán mỗi khi nước lên, nhiều gia đình có thể chủ động đưa đồ đạc vào nhà phao và tiếp tục sinh hoạt trong thời gian ngập.
Tính đến những năm gần đây, số nhà phao ở Tân Hóa đã vượt 600 căn, tạo nên một hình ảnh rất khác biệt mỗi khi vùng thung lũng bước vào mùa nước.
Từng được vinh danh làng du lịch tốt nhất thế giới
Điều bất ngờ là vùng đất từng nổi tiếng vì lũ lụt sau đó lại trở thành một điểm đến được thế giới ghi nhận.
Năm 2023, Tổ chức Du lịch Thế giới, nay là UN Tourism, đưa Tân Hóa vào danh sách Best Tourism Villages - Làng du lịch tốt nhất thế giới.
Tân Hóa khi đó là một trong 54 ngôi làng được lựa chọn từ gần 260 hồ sơ đến từ nhiều quốc gia.
UN Tourism đánh giá cao mô hình phát triển du lịch gắn với cộng đồng, bảo tồn cảnh quan, văn hóa địa phương và đặc biệt là khả năng thích ứng với điều kiện thời tiết.
Không chỉ phục vụ người dân, một số nhà nổi sau đó còn được phát triển thành homestay. Du khách có thể nghỉ trong chính mô hình nhà chống lũ, tìm hiểu cách người dân thích nghi với thiên tai và trải nghiệm cuộc sống của cộng đồng người Nguồn tại đây.
Tân Hóa cũng nằm cạnh hệ thống hang động Tú Làn, với núi đá vôi, rừng tự nhiên, sông ngầm và nhiều hang động tạo nên một không gian phù hợp với loại hình du lịch khám phá.
Đến ngôi làng nên trải nghiệm gì?
Nếu không tham gia các tour mạo hiểm, du khách vẫn có thể dành một ngày đạp xe quanh làng, quan sát những căn nhà phao, tìm hiểu cuộc sống của người dân và thưởng thức bữa ăn tại nhà dân.
Một số chương trình còn đưa khách tới Hang Chuột, nơi từng được sử dụng làm bối cảnh trong phim Hollywood "Kong: Skull Island".
Với những người thích vận động, hệ thống hang động Tú Làn là trải nghiệm nổi bật hơn. Các hành trình có thể gồm trekking qua đồng ruộng, vượt sông, khám phá hang khô, hang nước và cắm trại giữa rừng.
Tuy nhiên, đây không phải loại hình nên tự khám phá. Một số khu vực yêu cầu trang thiết bị chuyên dụng, hướng dẫn viên và phương án bảo đảm an toàn.
Đáng chú ý, du lịch ở Tân Hóa còn được xây dựng theo mô hình thích ứng thời tiết. Vào những thời điểm nước dâng và điều kiện an toàn cho phép, các hoạt động chèo kayak hoặc SUP có thể được tổ chức, giúp du khách nhìn thấy một diện mạo rất khác của ngôi làng.
Đi Tân Hóa thế nào, nên đi mùa nào?
Tân Hóa cách khu vực Phong Nha khoảng 70 km. Du khách từ xa có thể tới khu vực Đồng Hới hoặc Phong Nha trước, sau đó tiếp tục di chuyển bằng ô tô tới Tân Hóa.
Nếu chỉ trải nghiệm làng, nghỉ homestay và khám phá đời sống địa phương, lịch trình 2 ngày 1 đêm tương đối phù hợp.
Nếu muốn kết hợp trekking Tú Làn, nên dành thêm thời gian tùy chương trình lựa chọn.
Khoảng tháng 3 đến tháng 5 thường có thời tiết ấm nhưng chưa quá nóng, phù hợp với các hoạt động ngoài trời. Các chương trình khám phá hang Tú Làn thường được vận hành từ khoảng tháng 11 đến tháng 9 năm sau và có thể thay đổi theo điều kiện thực tế.
Riêng mùa mưa, du khách không nên tự tìm đến những khu vực ngập để trải nghiệm. Các hoạt động trên mặt nước chỉ nên tham gia khi đơn vị tổ chức xác nhận điều kiện thời tiết và phương án an toàn phù hợp.
Ở đâu, ăn gì tại Tân Hóa?
Một trong những trải nghiệm đáng thử là nghỉ tại homestay được phát triển từ mô hình nhà phao chống lũ. Ngoài ra, khu vực cũng có các cơ sở lưu trú được thiết kế theo hướng thích ứng với thời tiết.
Về ăn uống, du khách có thể đặt bữa tối tại nhà dân để thử ẩm thực của người Nguồn.
Món đặc trưng nhất là cơm Pồi, thường được làm từ ngô, gạo, sắn hoặc đậu theo cách chế biến truyền thống. Ngoài ra còn có cá suối, rau địa phương, ram, ốc và nhiều món ăn sử dụng nguyên liệu do chính người dân trong vùng sản xuất.
Nếu muốn dùng bữa tại nhà dân, nên đặt trước bởi đây không phải mô hình nhà hàng phục vụ khách vãng lai liên tục.
Từ một vùng thường xuyên phải đối mặt với ngập lụt, Tân Hóa đã biến hơn 600 căn nhà "biết nổi" thành một phần trong cách thích nghi với thiên nhiên và câu chuyện phát triển du lịch của địa phương.
Chính mô hình sống khác biệt ấy, cùng hệ thống hang động và văn hóa người Nguồn, đã giúp ngôi làng từng được thế giới vinh danh trở thành một điểm đến khó tìm thấy ở nơi khác.
Theo UN Tourism, Cổng thông tin du lịch tỉnh Quảng Trị, Báo Quảng Trị, Oxalis Adventure