Dự án đầu tư xây dựng tuyến Chợ Mới - Bắc Kạn có chiều dài khoảng 28,8 km, quy mô đường cao tốc hoàn chỉnh 4 làn xe, tổng mức đầu tư 5.750,76 tỷ đồng.
Khảo sát dùng số liệu cũ, sai sót làm tăng tổng mức đầu tư và dự toánTheo kết quả kiểm toán, công tác chuẩn bị đầu tư dự án kéo dài từ năm 2021 đến năm 2024 do phải xử lý thủ tục điều chỉnh dự án từ nhóm B lên nhóm A. Đến tháng 3/2025, dự án mới chính thức khởi công. Việc phân kỳ đầu tư tại các quyết định phê duyệt chủ trương đầu tư cũng chưa thể hiện đầy đủ theo quy hoạch mạng lưới đường bộ.
Trong quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, chủ đầu tư không tổ chức khảo sát đếm xe tại thời điểm lập dự án mà sử dụng số liệu khảo sát giao thông từ năm 2022 để dự báo nhu cầu vận tải. Thiết kế cơ sở chưa xác định vị trí, quy mô Trung tâm quản lý, điều hành giao thông tuyến.
Đáng chú ý, phương án kết cấu áo đường được lựa chọn có hệ số an toàn cao hơn yêu cầu thiết kế khoảng 6,3%, làm tăng quy mô kết cấu công trình.
KTNN xác định công tác lập, thẩm định và phê duyệt tổng mức đầu tư còn sai sót trong xác định khối lượng, áp dụng đơn giá, làm tăng tổng mức đầu tư khoảng 39,18 tỷ đồng.
Các kiểm toán viên thực hiện kiểm tra kích thước thực tế so với bản vẽ thiết kế.
Tại bước khảo sát, thiết kế kỹ thuật và lập dự toán, hồ sơ thiết kế chưa thực hiện thí nghiệm thiết kế cấp phối bê tông nhựa, cấp phối đá dăm. Một số giải pháp xử lý nền đường chưa đủ cơ sở tính toán, như thiết kế khu vực tác dụng dưới đáy áo đường, đào thay đất và đắp lại bằng đá tận dụng.
Cầu Phiêng Luông 1 chưa được khảo sát địa chất đầy đủ tại vị trí trụ, mố để phục vụ tính toán thiết kế. Đối với hạng mục tường chắn có cốt, hồ sơ thiết kế chưa lập đầy đủ bảng tính so sánh các phương án, chưa đánh giá lựa chọn giữa lưới địa kỹ thuật và dải neo Polyme.
Những sai sót trong xác định khối lượng, áp dụng định mức và đơn giá tại bước này đã làm tăng giá trị dự toán khoảng 29,717 tỷ đồng.
Việc Ban Quản lý dự án và nhà thầu đề nghị khai thác mỏ đất theo cơ chế đặc thù cũng chưa được làm rõ về sự cần thiết. Trong khi đó, hồ sơ thiết kế xác định tận dụng toàn bộ đất đào để đắp nền, lượng đất đào dư còn phải vận chuyển ra bãi thải. Mỏ đất được đề nghị khai thác không nằm trong danh mục mỏ vật liệu đã khảo sát, phê duyệt ban đầu và đến thời điểm kiểm toán, địa phương chưa công bố giá vật liệu khai thác tại mỏ.
Giá trị hợp đồng xây lắp sai khác hơn 16 tỷ đồngCông tác lựa chọn nhà thầu và quản lý hợp đồng còn một số tồn tại. Hồ sơ mời thầu đưa vào một số tiêu chí chưa phù hợp quy định, như yêu cầu bản chụp có chứng thực đối với hợp đồng tương tự, chứng chỉ của nhân sự chủ chốt; chưa quy định cụ thể mức tạm ứng, số lần tạm ứng và mức thu hồi tạm ứng.
Gói thầu TV01 được ký hợp đồng chậm 44 ngày so với thời hạn. Biên bản thương thảo và hợp đồng cũng chưa thống nhất về mức tạm ứng.
Đáng chú ý, khối lượng trong hợp đồng gói thầu xây lắp có sai khác so với thiết kế được duyệt, làm tăng giá trị hợp đồng khoảng 16,283 tỷ đồng.
Tiến độ thi công cũng chưa đáp ứng yêu cầu. Nhà thầu thi công chậm so với kế hoạch chi tiết được chấp thuận. Đến thời điểm kiểm toán, khối lượng nghiệm thu, thanh toán mới đạt khoảng 11% giá trị hợp đồng.
Cùng với đó, việc bố trí vốn cho dự án còn gặp nhiều khó khăn. Kế hoạch vốn giai đoạn 2022 - 2025 phải điều chỉnh nhiều lần; trong đó có 26,9 tỷ đồng không sử dụng hết phải hủy bỏ.
Đến thời điểm kiểm toán, dự án chưa được giao kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, dẫn đến thiếu khoảng 1.676,8 tỷ đồng để đáp ứng tiến độ thi công, chưa tính nhu cầu vốn tăng thêm cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Tái định cư chưa sát nhu cầu, phát sinh 8,2 triệu m³ đất đá dôi dưKết quả kiểm toán cho thấy công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư còn một số bất cập.
Việc khảo sát nhu cầu chưa sát thực tế dẫn đến phải điều chỉnh, dừng đầu tư 2 khu tái định cư tại thành phố Bắc Kạn và xã Thanh Vận. Riêng khu tái định cư thành phố Bắc Kạn, trước khi dừng đầu tư đã hoàn thành quy hoạch, lập dự án và thanh toán cho nhà thầu 844,8 triệu đồng.
Tại 2 khu tái định cư Bản Áng và xã Thanh Mai, dự án đầu tư 125 lô đất nhưng thực tế chỉ bố trí 66 lô, còn 59 lô chưa sử dụng.
Việc phê duyệt điều chỉnh Tiểu dự án giải phóng mặt bằng lần 2 được thực hiện khi chưa cân đối được nguồn vốn. Bên cạnh đó, tổng mức đầu tư chưa giảm trừ 10,12 tỷ đồng chi phí bảo vệ, phát triển đất trồng lúa theo quy định của Luật Đất đai năm 2024 đối với dự án đầu tư công.
Đoàn công tác KTNN ghi nhận tình hình tại công trường Dự án.
Một vấn đề khác được KTNN lưu ý là khối lượng đất đá dôi dư phát sinh trong quá trình thi công. Dự án dự kiến phát sinh khoảng 8,2 triệu m³ đất đá dư thừa, phải bố trí 53 bãi đổ phân tán dọc tuyến trong điều kiện địa hình phức tạp.
Theo KTNN, việc thu hồi, vận chuyển và tổ chức đấu giá khoáng sản dôi dư theo Nghị định số 21/2026/NĐ-CP có thể phát sinh chi phí lớn và khó khả thi. Trong khi đó, chưa có quy định xử lý đối với trường hợp khoáng sản đã tập kết tại bãi chứa nhưng không đấu giá được hoặc không có nơi tiếp nhận.
Qua kiểm toán, KTNN cũng ghi nhận vướng mắc về định mức xây dựng. Đối với các hạng mục đào rãnh móng có chiều rộng không quá 0,5 m, thực tế có thể sử dụng máy đào có dung tích gầu 0,1 - 0,3 m³, nhưng hệ thống định mức hiện hành chưa có định mức tương ứng, dẫn đến phải áp dụng định mức đào thủ công.
Kiến nghị xử lý các sai sót, tháo gỡ vướng mắc về cơ chếTrên cơ sở kết quả kiểm toán, KTNN kiến nghị các đơn vị liên quan thực hiện xử lý tài chính 1.046,1 triệu đồng; đồng thời giảm trừ thanh toán và xử lý các khoản chi phí chưa đủ điều kiện theo kết quả kiểm toán.
KTNN yêu cầu đơn vị rà soát, điều chỉnh toàn bộ các sai sót trong khảo sát, thiết kế, dự toán và tổng mức đầu tư đã được chỉ ra. Trọng tâm là việc rà soát các sai sót trong tính toán khối lượng, áp dụng đơn giá làm tăng tổng mức đầu tư và làm tăng giá trị dự toán. Đơn vị cũng phải xử lý khối lượng sai khác so với thiết kế được duyệt làm tăng giá trị hợp đồng gói thầu xây lắp, đồng thời thực hiện giảm trừ chi phí bảo vệ, phát triển đất trồng lúa trong tổng mức đầu tư theo đúng quy định.
KTNN yêu cầu bổ sung các thí nghiệm thiết kế cấp phối bê tông nhựa, cấp phối đá dăm; hoàn thiện khảo sát địa chất tại vị trí trụ, mố cầu Phiêng Luông 1; lập đầy đủ bảng tính để so sánh, lựa chọn phương án kinh tế - kỹ thuật đối với hạng mục tường chắn có cốt.
Công tác đấu thầu, thương thảo và quản lý hợp đồng được yêu cầu chấn chỉnh, trong đó loại bỏ các tiêu chí không phù hợp trong hồ sơ mời thầu, quy định rõ mức tạm ứng và thu hồi tạm ứng trong hợp đồng.
Đối với việc khai thác vật liệu và xử lý đất đá dôi dư, KTNN kiến nghị các đơn vị làm rõ sự cần thiết của việc đề nghị cấp mỏ đất theo cơ chế đặc thù, đồng thời rà soát phương án bố trí các bãi đổ thải đối với đất đá phát sinh từ dự án.
Công tác giải phóng mặt bằng cần được đẩy nhanh; khoản kinh phí đã chi cho khu tái định cư dừng đầu tư phải được xử lý theo quy định. Các đơn vị liên quan cũng được yêu cầu chủ động cân đối, bố trí nguồn vốn, bảo đảm tiến độ thực hiện dự án.
Từ thực tế kiểm toán, KTNN đồng thời kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu hoàn thiện cơ chế, chính sách liên quan đến dự án.
Trong đó, KTNN kiến nghị Bộ Xây dựng nghiên cứu, rà soát, sửa đổi, bổ sung hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, hướng dẫn kỹ thuật về khảo sát, thiết kế, thi công và nghiệm thu công trình giao thông, bảo đảm thống nhất trong áp dụng đối với các công trình xử lý nền đất yếu bằng trụ xi măng đất. Cụ thể có nghiên cứu bổ sung định mức đối với máy đào có dung tích gầu từ 0,1 - 0,3 m³, phù hợp với thực tế thi công các công trình hạ tầng kỹ thuật.
Bộ Xây dựng cần phối hợp với Bộ Tài chính rà soát, sửa đổi quy định về mẫu hợp đồng xây dựng tại Thông tư số 02/2023/TT-BXD và mẫu hồ sơ mời thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, bảo đảm thống nhất trong việc xác lập và quản lý hợp đồng xây dựng sử dụng vốn đầu tư công.
KTNN cũng kiến nghị Bộ Tài chính nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế quản lý, thanh toán đối với các hợp đồng sử dụng vốn vay ODA, đặc biệt đối với các hợp đồng có thành viên liên danh trong nước và nước ngoài, tạo cơ sở thống nhất trong quá trình giải ngân, thanh toán và kiểm soát chi theo quy định của pháp luật và điều kiện của nhà tài trợ./.